ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਕਾਈ ਢਾਂਚਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
The International System of Units SI ਕਿਤਾਬਚੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪੰਨਾ
ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਰੂਪ ਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਰਨ ਯਾ ਮੁਢਲੀ ਮਾਪ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਹਨ: ਲਾਇਬੇਰੀਆ, ਮਯਾਂਮਾਰ ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ

ਅੰਤਰਦੇਸ਼ੀ ਇਕਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚSI, ਫ੍ਰੈਂਚ Le Système International d'unitésਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ), ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦਸ਼ਮਲਵ ਔਰ ਦਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਨਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਗਿਆਨ ਅਰ ਵਪਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। [੧][੨][੩]

ਪੁਰਾਣੀ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। SI ਨੂੰ 1960 ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਸੇਂਟੀਮੀਟਰ-ਗ੍ਰਾਮ-ਸੈਕੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਥਾਂ ਜਿਸ ਅੰਦਰ ਕਈ ਔਕੜਾਂ ਸਨ ਮੀਟਰ-ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ-ਸੈਕੰਡ ਯਾਨੀ (MKS) ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਮੋਕਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। SI ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਕਾਈਆਂ ਅੰਤਰਦੇਸ਼ੀ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਰਾਂਹੀ ਹੀ ਬਣਾਈਆਂ ਤੇ ਬਦਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਗਭਗ ਸੰਸਾਰ ਵਿਆਪੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੈ ਔਰ ਬਹੁਤੇ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਤੌਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ। ਪਰੰਤੂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਇਸ ਦੇ ਅਪਵਾਦ ਹਨ , ਜਿਥੇ ਹੁਣ ਭੀ ਗੈਰ-SI ਇਕਾਈਆਂ ਦੀਆ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਲਾਗੂ ਹਨ।ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1957 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੋਈ । ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਥੇ ਨਵਾਂ ਪੈਸਾ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਦ ਦਸ਼ਮਲਵ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।[੪]

ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਅਧਾਰ ਇਕਾਈਆਂ ਯਾ ਮੂਲ ਇਕਾਈਆਂ(ਮੀਟਰ, ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ, ਸੈਕੰਡ, ਐਮਪੀਅਰ, ਕੈਲਵਿਨ, ਮੋਲ, ਕੈਂਡੇਲਾ, ਕੂਲੰਬ) ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਸੰਤਾਨ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨ। ਕੁਛ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸ ਆਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੋਰ ਇਕਾਈਆਂ ਵੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। SI ਉਪਸਰਗਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀਆਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵਡੀਆਂ ਮਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਫਰਮਾ:TOCleft



ਇਕਾਈਆ ਦਾ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋਣਾ[ਸੋਧੋ]

ਕਿਸੀ ਇਕਾਈ ਦੇ ਮੂਲ ਵਰਨਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਹਰੇਕ SI ਅਧਾਰ ਇਕਾਈ ਦਾ ਵਰਨਣ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਗਈ ਹੈ ਤਾਕਿ ਉਹ ਲਾਮਿਸਾਲ ਹੋਵੇ ਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਠੋਸ ਅਧਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ ਜਿਸ ਤੇ ਅਧਾਰ ਰੱਖ ਕੇ ਸਭ ਤੌਂ ਸ਼ੁੱਧ ਮਾਪਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ। ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਦੇ ਵਰਨਣ ਦਾ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸਸੇ ਕਿ ਵਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਉਸ ਇਕਾਈ ਕੀ ਭਾਂਤਿ ਹੀ ਉਸਕੀ ਮਾਤ੍ਰਾ ਕੇ ਮਾਨ ਔਰ ਉਸਸੇ ਜੁਡ਼ੀ ਅਨਿਸ਼੍ਚਿਤਤਾ ਕੋ ਸ੍ਥਾਪਿਤ ਕਰਨੇ ਹੇਤੁ; ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀ ਜਾ ਸਕੇ. ਕੁਛ ਮਹਤ੍ਵਪੂਰ੍ਣ ਇਕਾਇਯੋਂ ਕੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਏਂ ਕੈਸੇ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਵਿਤ ਕੀ ਜਾਤੀ ਹੈਂ, ਯਹ BIPM ਕੀ ਵੇਬਸਾਈਟ ਪਰ ਦਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ[੫] ਏਕ SI ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨ ਇਕਾਈ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਰੂਪ ਕੇਵਲ SI ਮੂਲ ਇਕਾਇਯੋਂ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਹੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੋਤੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣਤ ਵਿਦ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਤਿਰੋਧ ਕੀ SI ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨ ਇਕਾਈ, ਓਹ੍ਮ (ਚਿਨ੍ਹ Ω), ਇਸ ਸਂਬਂਧ ਸੇ ਹੀ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਰੂਪ ਸੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੋਤੀ ਹੈ: Ω = m2 kg s−3 A−2, ਜੋ ਕਿ ਵਿਦ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਤਿਰੋਧ ਕੀ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਕੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਾ ਹੀ ਪਰਿਣਾਮ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਕੋਈ ਭੀ ਤਰੀਕਾ, ਜੋ ਕਿ ਭੌਤਿਕੀ ਕੇ ਸਿਦ੍ਧਾਂਤੋਂ/ਨਿਯਮੋਂ ਸੇ ਸਾਮਂਜਸ੍ਯ ਰਖਤਾ ਹੋ, ਵਹ ਕਿਸੀ ਭੀ SI ਇਕਾਇਯੋਂ ਕੇ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਵਯਨ ਹੇਤੁ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ। [੬]

ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

1rightarrow.png ਮੁੱਖ ਲੇਖ ਲਈ ਵੇਖੋ: ਮੀਟਰ, ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ, ਸੈਕਣ੍ਡ, ਏਮ੍ਪੀਯਰ, ਕੈਲ੍ਵਿਨ, ਮੋਲ (ਇਕਾਈ), ਕੈਨ੍ਡੇਲਾ en ਕੂਲਮ੍ਬ

ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕੋ ਵੈਜ੍ਞਾਨਿਕੋਂ ਕੇ ਸਮੂਹ ਦ੍ਵਾਰਾ ਅਭਿਕਲ੍ਪਿਤ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਥਾ। ਇਨਮੇਂ ਏਨ੍ਟੋਨੀ ਲੌਰਿਯੇਟ ਲੈਵਾਸ਼ਿਏ ਪ੍ਰਮੁਖ ਥੇ, ਜਿਨ੍ਹੇਂ ਆਧੁਨਿਕ ਰਸਾਯਨਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਕਾ ਜਨਕ ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਕੋ ਤਰ੍ਕਸਂਗਤ ਮਾਪਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਾ ਨਿਰ੍ਮਾਣ ਕਰਨੇ ਹੇਤੁ; ਫ੍ਰਾਂਸ ਕੇ ਸਮ੍ਰਾਟ ਲੁਈ XVI ਦ੍ਵਾਰਾ ਏਕੀਕਰਤ ਏਵਂ ਅਧਿਕਰਤ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਥਾ। ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤਿ ਕੇ ਉਪਰਾਂਤ ਨਈ ਸਰਕਾਰ ਦ੍ਵਾਰਾ ਯਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਂਗੀਕਰਤ ਕਰ ਲੀ ਗਈ ਥੀ।[੭] 1 ਅਗਸਤ, 1793, ਕੋ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਸਮ੍ਮੇਲਨ ਦ੍ਵਾਰਾ ਨਯਾ ਦਸ਼ਮਲਵ ਮੀਟਰ ਭੀ ਅਂਗੀਕਰਤ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਔਰ ਏਕ ਅਸ੍ਥਾਯੀ ਲਮ੍ਬਾਈ ਕੇ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਹੀ ਅਨ੍ਯ ਦਸ਼ਮਲਵ ਇਕਾਇਯਾਂ ਭੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੁਈਂ। 7 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1795 (Loi du 18 germinal, an III) ਕੋ, gramme ਏਵਂ kilogramme ਨੇ ਪੁਰਾਨੀ ਸ਼ਬ੍ਦਾਵਲੀ "gravet" (ਸ਼ੋਧਿਤ ਰੂਪ "milligrave") ਏਵਂ "ਗ੍ਰੇਵ" ਕਾ ਸ੍ਥਾਨ ਲਿਯਾ। 10 ਦਸੰਬਰ, 1799 ਕੋ, ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕੋ ਸ੍ਥਾਈ ਰੂਪ ਸੇ ਫ੍ਰਾਂਸ ਮੇਂ ਅਪਨਾਯਾ ਗਯਾ।

ਆਜ ਵਿਸ਼੍ਵ ਭਰ ਮੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋ ਰਹੀ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਕਈ ਬਦਲਾਵ ਦੇਖੇ ਹੈਂ। ਇਸਨੇ ਕਈ ਪਰਂਪਰਾਗਤ ਪ੍ਰਣਾਲਿਯੋਂ ਕੋ ਅਧਿਕ੍ਰਮਿਤ ਭੀ ਕਿਯਾ ਹੈ। ਦ੍ਵਿਤੀਯ ਵਿਸ਼੍ਵ ਯੁਦ੍ਧ ਕੇ ਬਹੁਤ ਬਾਦ ਤਕ ਕਈ ਭਿਨ੍ਨ ਮਾਪਨ ਪ੍ਰਣਾਲਿਯਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵ ਭਰ ਮੇਂ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤ ਹੋ ਰਹੀਂ ਥੀਂ। ਇਨਮੇਂ ਸੇ ਕਈ ਪ੍ਰਣਾਲਿਯਾਂ, ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕੀ ਹੀ ਭਿਨ੍ਨਕ ਥੀ, ਜਬਕਿ ਅਨ੍ਯ ਯਾ ਤੋ ਇਮ੍ਪੀਰਿਯਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਯਾ ਫਿਰ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਥੀਂ। ਤਬ ਯਹ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਸਿਦ੍ਧ ਹੁਈ ਕਿ ਇਨ ਸਬ ਕਾ ਮੀਟ੍ਰੀਕਰਣ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਯੇ, ਜਿਸਸੇ ਏਕ ਵਿਸ਼੍ਵਵ੍ਯਾਪੀ ਮਾਪਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਨਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਫਲਤ ਨੌਵਾਂ ਭਾਰ ਏਵਂ ਮਾਪਨ ਪਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਸਮ੍ਮੇਲਨ (CGPM) 1948 ਮੇਂ ਹੁਆ ਜਿਸਮੇਂ ਭਾਰ ਏਵਂ ਮਾਪਨ ਅਨ੍ਤਰ੍ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਸਮਿਤਿ (CIPM) ਕੋ ਵੈਜ੍ਞਾਨਿਕ, ਪ੍ਰੌਦ੍ਯੋਗਿਕ ਏਵਂ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਸਮਿਤਿਯੋਂ ਕੀ ਮਾਪਨ ਸਂਬਂਧੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾਓਂ ਕਾ ਏਕ ਅਨ੍ਤਰ੍ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਅਧ੍ਯਯਨ ਕਰਨੇ ਕੋ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਿਤ ਕਿਯਾ ਗਯਾ।

ਇਸ ਅਧ੍ਯਯਨ ਕੇ ਪਰਿਣਾਮੋਂ ਪਰ ਆਧਾਰਿਤ, ਦਸਵੀਂ CGPM ਨੇ 1954 ਮੇਂ ਯਹ ਨਿਰ੍ਣਯ ਕਿਯਾ ਕਿ ਛ ਮੂਲ ਇਕਾਇਯੋਂ ਸੇ ਏਕ ਅਨ੍ਤਰ੍ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵ੍ਯੁਤਪਨ੍ਨ ਕੀ ਜਾਏ, ਜੋ ਕਿ ਯਾਂਤ੍ਰਿਕ ਏਵਂ ਵਿਦ੍ਯੁਤਚੁਮ੍ਬਕੀਯ ਮਾਤ੍ਰਾਓਂ ਕੀ ਸਾਥ ਹੀ ਤਾਪਮਾਨ ਏਵਂ ਦਰਸ਼੍ਟਿ ਸਂਬਂਧੀ ਵਿਕਿਰਣੋਂ ਕਾ ਮਾਪਨ ਉਪਲਬ੍ਧ ਕਰਾ ਪਾਏ। ਅਨੁਮੋਦਿਤ ਕੀ ਗਈਂ ਛ ਮੂਲ ਇਕਾਇਯਾਂ ਥੀਂ ਮੀਟਰ, ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ, ਸੈਕਣ੍ਡ, ਏਮ੍ਪੀਯਰ, ਡਿਗ੍ਰੀ ਕੈਲ੍ਵਿਨ ਏਵਂ ਕੋਣ੍ਡੇਲਾ। 1960 ਮੇਂ, 11ਵੇਂ CGPM ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਾ ਨਾਮਕਰਣ ਅਨ੍ਤਰ੍ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਇਕਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਯਾ International System of Units, ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪ ਮੇਂ SI ਜੋ ਮੂਲਤ ਬਨਾ ਹੈ ਫ੍ਰੇਂਚ ਸੇ: Le Système international d'unités. ਸਾਤਵੀਂ ਮੂਲ ਇਕਾਈ, ਮੋਲ ਯਾ the mole, ਕੋ 1971 ਮੇਂ 14ਵੇਂ CGPM ਮੇਂ ਜੋਡਾ਼ ਗਯਾ।

ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਉੱਨਤੀ[ਸੋਧੋ]

ਅੰਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਕੀਕਰਣ ਸੰਗਠਨ ਜਾਂ ISO ਕੇ ਮਾਨਕ ISO 31 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਾਸ਼ਰੀ ਇਕਾਈ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਿਜਲ ਤਕਨੀਕੀ ਆਯੋਗ (IEC) ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਨਕ IEC 60027 ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਉਹ ਕੰਮ ਹਾਲੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਮਾਨਕ ISO/IEC 80000 ਬਣੇ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਮਿਕਦਾਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਢਾਂਚਾ (International System of Quantities (ISQ)) ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ।

ਇਕਾਇਯਾਂ[ਸੋਧੋ]

1rightarrow.png ਮੁੱਖ ਲੇਖ ਲਈ ਵੇਖੋ: ਮੂਲ ਇਕਾਇਯਾਂ, ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨ ਇਕਾਇਯਾਂ en SI ਉਪਸਰ੍ਗ

ਅਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਇਕਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਮੇਂ ਇਕਾਇਯੋਂ ਕਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜਿਸਕੇ ਸਦਧ੍ਸ਼ ਹੀ ਉਪਸਰ੍ਗੋਂ ਕੇ ਸਮੂਹ ਭੀ ਹੈਂ। SI ਇਕਾਇਯੋਂ ਕੋ ਦੋ ਉਪਸਮੂਹੋਂ ਮੇਂ ਬਾਂਟਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ :-

ਇਨ ਇਕਾਇਯੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਹੀ

ਤਾਲਿਕਾ - 1 - SI ਮੂਲ ਇਕਾਇਯਾਂ[੮]
ਨਾਮ ਚਿਨ੍ਹ ਮਾਤ੍ਰਾ
ਮੀਟਰ m ਲੰਬਾਈ
ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ kg ਭਾਰ
ਸੈਕੰਡ s ਸਮਾਂ
ਏਮ੍ਪੀਯਰ A ਵਿਦ੍ਯੁਤ ਧਾਰਾ
ਕੈਲ੍ਵਿਨ K ਊਸ਼੍ਮਗਤਿਕੀਯ ਤਾਪਮਾਨ
ਮੋਲ (ਇਕਾਈ) mol ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਮਾਤ੍ਰਾ
ਕੋਨ੍ਡੇਲਾ cd ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀਯ ਤੀਵ੍ਰਤਾ

ਮੂਲ ਇਕਾਈ ਕੇ ਗੁਣਕ ਬਨਾਨੇ ਹੇਤੁ, SI ਉਪਸਰ੍ਗ ਕੋ ਜੋਡ਼ਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ। ਸਭੀ ਗੁਣਕ ਦਸ ਕੀ ਪੂਰ੍ਣ ਸਂਖ੍ਯਾ ਘਾਤ ਕੇ ਹੈਂ। ਉਦਾਹਰਣਤ
ਕਿਲੋ-= ਸਹਸ੍ਰ ਯਾ ਹਜਾਰ
ਮਿਲਿ-= ਹਜਾਰਵਾਂ ਭਾਗ ਯਾਨਿ ਏਕ ਮੀਟਰ ਮੇਂ ਏਕ ਹਜਾ਼ਰ ਮਿਲਿਮੀਟਰ ਹੋਤੇ ਹੈਂ, ਸਾਥ ਹੀ ਏਕ ਹਜਾ਼ਰ ਮੀਟਰ ਸੇ ਏਕ ਕਿਲੋ ਮੀਟਰ ਬਨਤਾ ਹੈ।
ਉਪਸਰ੍ਗੋਂ ਕੋ ਮਿਲਾਯਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ। ਏਕ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਾ ਦਸ ਲਾਖਵਾਂ ਭਾਗ ਹੈ ਮਿਲਿਗ੍ਰਾਮ ਪਰਂਤੁ ਉਸੇ ਏਕ ਮਾਇਕ੍ਰੋ-ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਨਹੀਂ ਕਹੇਂਗੇ।

ਫਰਮਾ:SI-ਉਪਸਰ੍ਗ

SI ਲੇਖਨ ਪਦ੍ਧਤਿ[ਸੋਧੋ]

  • ਚਿਨ੍ਹੋਂ ਮੇਂ ਕੋਈ ਅਰ੍ਧ/ਪੂਰ੍ਣ ਵਿਰਾਮ ਨਹੀਂ ਜੁਡਾ਼ ਹੋਤਾ, ਜਬ ਤਕ ਕਿ ਵੇ ਵਾਕ੍ਯ ਕੇ ਅਨ੍ਤ ਮੇਂ ਨਾ ਹੋਂ।
  • ਚਿਨ੍ਹ ਰੋਮਨ ਮੇਂ ਸੀਧੇ ਖਡੇ਼ ਹੋਤੇ ਹੈਂ (ਜੈਸੇ ਮੀਟਰ ਕੇ ਲਿਯੇ m, ਲੀਟਰ ਕੇ ਲਿਯੇ litres), ਜਿਸਸੇ ਕਿ ਵੇ ਗਣਿਤ ਕੇ ਅਸ੍ਥਿਰ ਮਾਨ ਸੇ ਪਰਥਕ ਕਿਯੇ ਜਾ ਸਕੇਂ (m ਹੈ ਭਾਰ ਯਾ mass, l ਹੈ ਲਮ੍ਬਾਈ ਯਾ length ਕੇ ਲਿਯੇ)।
  • ਇਕਾਇਯੋਂ ਕੇ ਲਿਯੇ ਚਿਨ੍ਹ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੇ ਛੋਟੇ ਅਕ੍ਸ਼ਰੋਂ ਮੇਂ ਲਿਖੇ ਜਾਤੇ ਹੈਂ, ਸਿਵਾਯ ਕਿਸੀ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੇ ਨਾਮ ਸੇ ਬਨੇ ਚਿਨ੍ਹੋਂ ਕੇ। ਉਦਾਹਰਣਤ ਦਬਾਵ ਕੀ ਇਕਾਈ ਪਾਸ੍ਕਲ ਹੈ, ਬ੍ਲੇਜ ਪਾਸ੍ਕਲ ਕੇ ਨਾਮ ਪਰ; ਅਤਏਵ ਚਿਨ੍ਹ "Pa" ਲਿਖਤੇ ਹੈਂ, ਲੇਕਿਨ ਪੂਰ੍ਣ ਨਾਮ ਕੇ ਲਿਯੇ pascal ਹੀ ਲਿਖਾ ਜਾਤਾ ਹੈ।
    • ਇਸਕਾ ਏਕ ਅਪਵਾਦ ਹੈ ਲੀਟਰ ਜਿਸਕੇ ਲਿਯੇ "l" ਕੋ ਇਸਲਿਯੇ ਛੋਡਾ਼ ਗਯਾ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਵਹ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਅਂਕ "1" (ਏਕ) ਯਾ ਬਡਾ਼ ਅਕ੍ਸ਼ਰ ਆਈ "i" ਜੈਸਾ ਲਗਤਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਮਾਨਕ ਏਵਂ ਤਕਨੀਕ ਸਂਸ੍ਥਾਨ ( ਨੈਸ਼ਨਲ ਇਨ੍ਸ੍ਟੀਟ੍ਯੂਟ ਔਫ਼ ਸ੍ਟੈਣ੍ਡਰ੍ਡ੍ਸ ਏਣ੍ਡ ਟੈਕ੍ਨੋਲੌਜੀ NIST) ਨੇ ਬਡੇ਼ ਅਕ੍ਸ਼ਰ "L" ਕੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀ ਸਲਾਹ ਦੀ ਹੈ, ਉਨ ਦੇਸ਼ੋਂ ਮੇਂ ਜਹਾਂ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਤੀ ਹੈ, ਪਰਂਤੁ ਬਾਕੀ ਦੇਸ਼ ਵਹੀ ਪ੍ਰਥਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੇਂ। ਯਹ CGPM ਦ੍ਵਾਰਾ 1979 ਸੇ ਮਾਨ੍ਯ ਹੈ। ਕਰਰ੍ਸਿਵ \ell ਕਭੀ ਕਭੀ ਖਾਸਕਰ ਜਾਪਾਨ ਏਵਂ ਯੂਨਾਨ ਮੇਂ ਦੇਖਾ ਗਯਾ ਹੈ, ਪਰਂਤੁ ਇਸੇ ਅਭੀ ਮਾਨਕ ਸਂਗਠਨੋਂ ਸੇ ਮਾਨ੍ਯਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਅਧਿਕ ਜਾਨਕਾਰੀ ਹੇਤੁ, ਦੇਖੇਂ ਲੀਟਰ
  • ਬਹੁਵਚਨੀਕਰਣ ਹੇਤੁ SI ਨਿਯਮ ਹੈ ਕਿ ਇਕਾਇਯੋਂ ਕੇ ਚਿਨ੍ਹ ਬਹੁਵਚਨ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਲਿਖੇ ਜਾਯੇਂ।[੯], for example "25 kg" (not "25 kgs").
    • ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਮਾਨਕ ਏਵਂ ਤਕਨੀਕ ਸਂਸ੍ਥਾਨ ( ਨੈਸ਼ਨਲ ਇਨ੍ਸ੍ਟੀਟ੍ਯੂਟ ਔਫ਼ ਸ੍ਟੈਣ੍ਡਰ੍ਡ੍ਸ ਏਣ੍ਡ ਟੈਕ੍ਨੋਲੌਜੀ) ਨੇ SI ਇਕਾਇਯੋਂ ਕੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੇਤੁ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਿਕਾ ਬਨਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਕੇ ਅਪਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮੇਂ, ਤਥਾ ਅਨ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਾਓਂ ਹੇਤੁ ਹੈ।[੧੦] ਇਸ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਿਕਾ ਮੇਂ ਬਹੁਵਚਨੀਕਰਣ ਕੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਵ੍ਯਾਕਰਣ ਨਿਯਮ ਦਿਯੇ ਹੈਂ, ਜੈਸੇ "ਹੇਨਰੀ" ਕਾ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਬਹੁਵਚਨ ਹੈ ਹੇਨਰੀਜ਼ "henries"| ਇਸਮੇਂ ਲਕ੍ਸ, ਹਰ੍ਟ੍ਜ਼ ਏਵਂ ਸਾਇਮਨ੍ਸ ਅਪਵਾਦ ਹੈਂ। ਯੇ ਅਪਨੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਮੇਂ ਹੀ ਸਭੀ ਵਚਨੋਂ ਮੇਂ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤ ਹੋਤੀ ਹੈਂ। ਯਹ ਨਿਯਮ ਕੇਵਲ ਇਕਾਇਯੋਂ ਕੇ ਪੂਰ੍ਣ ਨਾਮੋਂ ਪਰ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੈਂ, ਨਾ ਕਿ ਉਨਕੇ ਚਿਨ੍ਹੋਂ ਪਰ।
  • ਅਂਕ ਔਰ ਚਿਨ੍ਹ ਕੋ ਏਕ ਬ੍ਲੈਂਕ ਸ੍ਪੇਸ ਯਾਨਿ ਰਿਕ੍ਤ ਸ੍ਥਾਨ ਅਲਗ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਉਦਾ੦ "2.21 kg", "7.3×102 m²", "22 K" [੧੧]। ਤਲੀਯ ਆਂਸ਼ਿਕ ਡਿਗ੍ਰੀ (plane angular degrees), ਮਿਨਟ ਔਰ ਸੈਕਣ੍ਡ (°, ′ and ″), ਇਸਕੇ ਅਪਵਾਦ ਹੈਂ, ਜਿਨ੍ਹੇਂ ਅਂਕ ਕੇ ਏਕਦਮ ਬਾਦ ਹੀ ਅਨਿਵਾਰ੍ਯਤ ਲਗਾਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ।
  • ਹਜਾਰ (ਸਹਸ੍ਰ) ਕੀ ਸਂਖ੍ਯਾ ਕੋ ਅਲਗ ਕਰਨੇ ਹੇਤੁ ਭੀ ਸ੍ਪੇਸ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ (1 000 000) ਅਰ੍ਧ ਯਾ ਪੂਰ੍ਣ ਵਿਰਾਮ ਕੇ ਅਲਾਵਾ (1,000,000 ਯਾ 1.000.000)।
  • CGPM ਕੇ 10ਵੇਂ ਸਮ੍ਮੇਲਨ ਸਨ 2003 ਮੇਂ, ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੁਆ ਕਿ, ਦਸ਼ਮਲਵ ਕੇ ਚਿਨ੍ਹ ਹੇਤੁ ਪੂਰ੍ਣ ਵਿਰਾਮ ਯਾ ਅਰ੍ਧ ਵਿਰਾਮ ਚਿਨ੍ਹ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ।
  • ਅਨੇਕ ਇਕਾਇਯੋਂ ਕੇ ਗੁਣਨ ਸੇ ਬਨੀਂ, ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨ ਇਕਾਇਯੋਂ ਕੇ ਚਿਨ੍ਹੋਂ ਕੋ ਏਕ ਸ੍ਪੇਸ ਯਾ ਬਿਨ੍ਦੁ (·) ਸੇ ਜੋਡਾ਼ ਜਾਤਾ ਹੈ, ਜੈਸੇ "N m" ਯਾ "N·m".[੧੨]
  • ਦੋ ਇਕਾਇਯੋਂ ਕੇ ਭਾਗ ਸੇ ਬਨਨੇ ਵਾਲੇ ਚਿਨ੍ਹੋਂ ਕੋ ਤਿਰਛੇ ਸ੍ਲੈਸ਼ (⁄), ਯਾ ਰਿਣਾਤ੍ਮਕ ਏਕ੍ਸ੍ਪੋਨੇਨ੍ਟ ਸੇ ਦਰ੍ਸ਼ਾਤੇ ਹੈਂ, ਜੈਸੇ, ਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤਿ ਸੈ ਕੇ ਲਿਯੇ "m/s", "m s−1", "m·s−1" ਯਾ \textstyle\frac{\mathrm{m}}{\mathrm{s}}. ਯਦਿ ਪਰਿਣਾਮ ਦ੍ਵਿਅਰ੍ਥੀ ਹੋ, ਤੋ ਇਸੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾ ਕਰੇਂ, ਜੈਸੇ "kg/m·s²" ਬੇਹਤਰ ਹੈ "kg·m−1·s−2" ਸੇ।
  • ਚੀਨੀ, ਜਾਪਾਨੀ ਔਰ ਕੋਰਿਯਾਈ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਮੇਂ ਕੁਛ ਖਾਸ ਇਕਾਇਯੋਂ, ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਕੋ ਏਕ ਪੂਰ੍ਵਨਿਰ੍ਧਾਰਿਤ ਚਿਨ੍ਹ ਯਾ ਅਕ੍ਸ਼ਰ ਆਵਂਟਿਤ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਧਾਰਣਤਯਾ ਏਕ ਖਾਲੀ ਵਰ੍ਗ ਕਾ ਰੂਪ ਲੇ ਲੇਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹੇਂ ਯਹਾਂ ਦਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ।
  • ਜਬ ਆਯਾਮਰਹਿਤ ਮਾਤ੍ਰਾਓਂ ਕੋ ਲਿਖੇਂ, ਤੋ ਟਰ੍ਮ 'ppb' (parts per ਬਿਲਿਯਨ) ਏਵਂ 'ppt' (parts per ਟ੍ਰਿਲਿਯਨ) ਕੋ ਭਾਸ਼ਾ ਮੁਕ੍ਤ ਟਰ੍ਮ ਮਾਨਾ ਗਯਾ ਹੈ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਬਿਲਿਯਨ ਏਵਂ ਟ੍ਰਿਲਿਯਨ ਕੀ ਲਮ੍ਬਾਈ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਮੇਂ ਭਿਨ੍ਨ ਹੋ ਸਕਤੀ ਹੈ। ਅਤਏਵ SI ਨੇ ਸੇ ਇਨ ਟਰ੍ਮ ਸੇ ਬਚਨੇ ਕੀ ਸਲਾਹ ਦੀ ਹੈ। [੨]. ਲੇਕਿਨ ਇਨਕਾ ਕੋਈ ਵਿਕਲ੍ਪ BIPM ਨੇ ਨਹੀਂ ਸੁਝਾਯਾ ਹੈ।

ਵਰ੍ਤਨੀ ਕੇ ਅਂਤਰ[ਸੋਧੋ]

  • ਕਈ ਦੇਸ਼ੋਂ ਮੇਂ metre ਏਵਂ litre ਕੇ ਸ੍ਥਾਨ ਪਰ meter ਏਵਂ liter ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਤੇ ਹੈਂ, ਜੋ ਕਿ ਮਾਨ੍ਯ ਮਾਨੇ ਗਯੇ ਹੈਂ। ਇਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਡੇਕਾ ਹੇਤੁ ਭੀ ਅਮਰੀਕਾ ਮੇਂ deka ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤ ਹੋਤਾ ਹੈ।[੧੩]
  • ਕਈ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਬੋਲੇ ਜਾਨੇ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ੋਂ ਮੇਂ "ampere" ਕੋ ਲਘੁ ਰੂਪ ਮੇਂ amp (ਏਕਵਚਨ) ਯਾ amps (ਬਹੁਵਚਨ) ਰੂਪ ਮੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਤਾ ਹੈ।

ਅਂਤਰਣ ਕੇ ਕਾਰਕ[ਸੋਧੋ]

ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਪ੍ਰਣਾਲਿਯੋਂ ਮੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀ ਜਾਨੇ ਵਾਲੀ ਇਕਾਇਯੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ ਸ੍ਥਾਪਿਤ ਕਰਨੇ ਹੇਤੁ ਇਕਾਈ ਪਰਂਪਰਾ ਯਾ ਇਕਾਈ ਕੀ ਮੂਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸੇ ਬਨਾਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਇਕਾਇਯੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਅਂਤਰਣ ਹੇਤੁ ਅਂਤਰਣ ਕਾਰਕੋਂ ਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਅਂਤਰਣ ਕਾਰਕੋਂ ਕੇ ਕਈ ਸਂਸ੍ਕਰਣ ਹੈਂ, ਉਦਾਹਰਣਤ ਦੇਖੇਂ ਪਰਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟ ਬੀ, NIST SP 811.[੧੦]

ਲਮ੍ਬਾਈ, ਭਾਰ, ਤਾਪਮਾਨ ਅਭਿਸਾਰਿਤਾ[ਸੋਧੋ]

ਸ੍ਪੇਸਿਫਿਕ ਗ੍ਰੈਵਿਟੀ (ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟ ਘਨਤ੍ਵ) ਕੋ ਪ੍ਰਾਯ SI ਇਕਾਇਯੋਂ ਮੇਂ, ਯਾ ਪਾਨੀ ਕੇ ਸਨ੍ਦਰ੍ਭ ਮੇਂ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਏਕ ਘਨ ਜਿਸਕੇ ਨਾਪ ਹੈਂ 10 cm x 10 cm x 10 cm, ਉਸਕੀ ਆਯਤਨ ਹੋਗੀ 1000 cm3 (ਪ੍ਰਾਯ 1000 cc ਲਿਖਾ ਜਾਤਾ ਹੈ), ਜੋ ਬਰਾਬਰ ਹੈ 1 L ਕੇ; ਔਰ ਜਬ ਜਲ ਸੇ ਭਰਾ ਜਾਯੇ, ਤੋ ਉਸਕਾ ਭਾਰ 1 kg ਹੋਤਾ ਹੈ, ਅਤਏਵ ਪਾਨੀ ਕੀ ਸ੍ਪੇਸਿਫਿਕ ਗ੍ਰੈਵਿਟੀ ਹੈ 1 g/cm3 ਔਰ ਯਹ 0 ਡਿਗ੍ਰੀ ਸੇਲ੍ਸਿਯਸ ਪਰ ਜਮ ਜਾਯੇਗਾ।

ਸਾਂਸ੍ਕਰਤਿਕ ਮੁਦ੍ਦੇ[ਸੋਧੋ]

ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕੋ ਅਰ੍ਥ ਏਵਂ ਦੈਨਿਕ ਵਾਣਿਜ੍ਯ (ਵ੍ਯਾਪਾਰ ਸਮ੍ਬਂਧੀ) ਸਾਧਨ ਕੇ ਰੂਪ ਮੇਂ ਵਿਸ਼੍ਵਵ੍ਯਾਪੀ ਸਮਰ੍ਥਨ ਮਿਲਾ ਹੈ। ਇਸਕਾ ਕਾਰਣ ਬਹੁਤ ਹਦ ਤਕ ਯਹ ਭੀ ਥਾ ਕਿ ਕਈ ਦੇਸ਼ੋਂ ਮੇਂ ਰੂਢ਼ਿਗਤ ਪ੍ਰਣਾਲਿਯੋਂ ਮੇਂ ਕਈ ਸਿਦ੍ਧਾਂਤੋਂ ਕੋ ਸਮਝਾਨੇ ਕਾ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯ ਨਹੀਂ ਥੀ। ਸਾਥ ਹੀ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀਯ ਬਦਲਾਵੋਂ ਕਾ ਮਾਨਕੀਕਰਣ ਕਰ ਏਕ ਵਿਸ਼੍ਵ ਵ੍ਯਾਪੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਜੋ ਸਰ੍ਵ ਮਾਨ੍ਯ ਹੋ, ਬਨੀ। ਇਸਸੇ ਅਨ੍ਤਰਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਵ੍ਯਾਪਾਰ ਕੋ ਭੀ ਬਢ਼ਾਵਾ ਮਿਲਾ। ਵੈਜ੍ਞਾਨਿਕ ਦਰਸ਼੍ਟਿਕੋਣ ਸੇ ਦੇਖੇਂ, ਤੋ ਇਸਮੇਂ ਅਤ੍ਯਧਿਕ ਬਡ਼ੀ ਔਰ ਅਤਿਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ ਇਕਾਇਯੋਂ ਕੋ ਭੀ ਦਸ਼ਮਲਵ ਕੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੇ ਬਤਾਯਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ।

ਦੈਨਿਕ ਏਵਂ ਵੈਜ੍ਞਾਨਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀ ਕਈ ਇਕਾਇਯਾਂ, ਸਾਤ ਮੂਲ ਇਕਾਇਯੋਂ ਸੇ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨ ਨਹੀਂ ਹੈਂ। ਕਈ ਮਾਮਲੋਂ ਮੇਂ ਯਹ ਬਦਲਾਵ BIPM. ਦ੍ਵਾਰਾ ਮਾਨ੍ਯ ਭੀ ਹੈ।[੧੪] Some examples include:

ਵ੍ਯਾਪਾਰ[ਸੋਧੋ]

ਯੂਰੋਪਿਯਨ ਸਂਘ ਨੇ ਏਕ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ ਦਿਯਾ ਹੈ [੧੭] ਜੋ ਗੈਰ-SI ਚਿਨ੍ਹਿਤ ਸਾਮਾਨ ਕੀ ਬਿਕ੍ਰੀ ਕੋ 31 ਦਸੰਬਰ 2009 ਕੇ ਬਾਦ ਸੇ ਪ੍ਰਤਿਬਂਧਿਤ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਯਹ ਸਭੀ ਉਤ੍ਪਾਦੋਂ, ਸਂਲਗ੍ਨ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋਂ ਔਰ ਕਾਗਜੋਂ, ਪੈਕਿਂਗ ਤਥਾ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨੋਂ ਪਰ ਲਾਗੂ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ 11 ਸਤੰਬਰ 2007 ਕੋ, EU ਨੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਿਯਾ ਹੈ, ਕਿ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਕੋ ਇਸ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ ਸੇ ਮੁਕ੍ਤ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਉਨਕਾ ਇਮ੍ਪੇਰਿਯਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਭੀ ਭੀ ਅਨਿਯਤ ਰੂਪੇਣ ਮਾਨ੍ਯ ਹੋਗਾ, ਸਾਥ ਸਾਥ ਮੇਂ ਮੇਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕੇ ਦਿਯਾ ਹੋ ਤੋ।[੧੮]

ਇਨ੍ਹੇਂ ਭੀ ਦੇਖੇਂ[ਸੋਧੋ]

ਫਰਮਾ:ਇਕਾਇਯਾਂ ਫਰਮਾ:ਮਾਪਨ ਪ੍ਰਣਾਲਿਯਾਂ


ਸਂਗਠਨ

ਮਾਨਕ ਏਵਂ ਪ੍ਰਥਾਏਂ

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Official BIPM defintions
  2. SI ਇਕਾਈਆਂ ਦਿ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਬਾਹਰੀ ਅਮਤਰਜਾਲ ਕੜੀ NIST ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ SI ਇਕਾਈਆਂ ਤੇ ਆਧਾਰਸ਼ੁਦਾ, ਗੁਲਾਮ ਇਕਾਈਆ ਦੇ ਵਿੱਚਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀਖਾਕਾ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮੂਲ ਇਕਾਈਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਭੀ ਇਸ ਸਾਈਟ ਤੇ ਮਿਲੇਗਾ।
  3. "In the International System of Units (SI) (BIPM, 2006), the definition of the meter fixes the speed of light in vacuum c0, the definition of the ampere fixes the magnetic constant (also called the permeability of vacuum) μ0, and the definition of the mole fixes the molar mass of the carbon 12 atom M(12C) to have the exact values given in the table [Table 1, p.7]। Since the electric constant (also called the permittivity of vacuum) is related to μ0 by ε0 = 1/μ0c02, it too is known exactly." CODATA report
  4. [੧]
  5. ::SI ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਕ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਵਯਨ ਵਿਵਰਣਿਕਾ
  6. ਉਪਰੋਕ੍ਤ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ਬ੍ਯੂਰੋ ਇਣ੍ਟਰ੍ਨੈਸ਼੍ਨਲ ਦੇਸ ਪੋਏਦ੍ਸ ਏਤ ਮੇਜ਼ਰ੍ਸ੍ SI ਇਕਈ ਵਿਵਰਣਿਕਾ p. 111 ਸੇ ਹੈਂ।
  7. "The name "kilogram"". http://www1.bipm.org/en/si/history-si/name_kg.html. Retrieved on 2006-07-25. 
  8. Barry N. Taylor, Ed. [2001]. The International System of Units (SI). Gaithersburg, MD: National Institute of Standards and Technology, 9. Retrieved on 2007-10-30. 
  9. Bureau International des Poids et Mesures (2006). The International System of Units (SI). http://www.bipm.org/utils/common/pdf/si_brochure_8_en.pdf. Retrieved on ੧੪ ਜੁਲਾਈ ੨੦੦੬. 
  10. ੧੦.੦ ੧੦.੧ Taylor, B.N. (1995). NIST Special Publication 811: Guide for the Use of the International System of Units (SI). National Institute of Standards and Technology. http://physics.nist.gov/Pubs/SP811/contents.html. Retrieved on ੯ ਜੂਨ ੨੦੦੬. 
  11. Taylor, B. N.. "NIST Guide to SI Units - Rules and Style Conventions". National Institute of Standards and Technology. http://physics.nist.gov/Pubs/SP811/sec07.html. Retrieved on 2007-04-12. 
  12. Barry N. Taylor, Ed. [2001]. The International System of Units (SI). Washington, DC: National Institute of Standards and Technology, 30. Retrieved on 2007-10-15. 
  13. "Definitions of the SI units: The twenty SI prefixes". http://physics.nist.gov/cuu/Units/prefixes.html. Retrieved on 2007-04-12. 
  14. http://www.bipm.org/en/si/si_brochure/chapter4/table8.html
  15. http://www.bipm.org/en/si/si_brochure/chapter4/table6.html
  16. http://physics.nist.gov/Pubs/SP811/appenB9.html#TIME
  17. Council Directive 80/181/EEC of 20 ਦਸੰਬਰ 1979 on the approximation of the laws of the Member States relating to units of measurement and on the repeal of Directive 71/354/EEC, as amended with Directive 89/617/EEC (which changed the cutoff date in article 3.2 to 31 ਦਸੰਬਰ, 1999) and Directive 1999/103/EC (which further changed the date to 31 ਦਸੰਬਰ, 2009). Retrieved on 2006-07-24.
  18. http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6988521.stm

ਫਰਮਾ:ਇਕਾਇਯਾਂ

ਬਾਹਰੀ ਕਙਿਯਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਆਧਿਕਾਰਿਕ
ਸੂਚਨਾ
ਇਤਿਹਾਸ
ਪ੍ਰੋ-ਮੀਟ੍ਰਿਕਪ੍ਰੇਸ਼ਰ ਸਮੂਹ
ਪ੍ਰੋ-ਕਸ੍ਟੁਮਰੀ ਮੇਜ਼ਰ੍ਸ ਪ੍ਰੇਸ਼ਰ ਸਮੂਹ