ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗਫਾਰ ਖਾਨ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
ਫ਼ਖਰ-ਏ-ਅਫ਼ਗਾਨ
ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗਫਾਰ ਖਾਨ
ਬੱਚਾ ਖਾਨ

ਬੱਚਾ ਖਾਨ 1940 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ
Native name ਪਸ਼ਤੋ: خان عبدالغفار خان
ਜਨਮ 1890
ਹਸ਼ਤਨਗਰ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ, (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
ਮੌਤ 20 ਜਨਵਰੀ 1988(1988-01-20) (ਉਮਰ 97–98)
ਪੇਸ਼ਾਵਰ, ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਵਾਲਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਕਬਰ ਜਲਾਲਾਬਾਦ, ਨੰਗਾਰਹਰ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ
ਸੰਗਠਨ ਖੁਦਾਈ ਖਿਦਮਤਗਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੋਸਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਮੀ ਲੀਗ
ਰਾਜਨੀਤਕ ਲਹਿਰ ਖੁਦਾਈ ਖਿਦਮਤਗਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤਹਿਰੀਕ
ਧਰਮ ਇਸਲਾਮ
ਪਤੀ ਜਾਂ ਪਤਨੀ(ਆਂ) Meharqanda Kinankhel (m. ੧੯੧੨–੧੯੧੮)
Nambata Kinankhel (m. ੧੯੨੦–੧੯੨੬)
ਬੱਚੇ ਅਬਦੁਲ ਗਨੀ ਖਾਨ
ਅਬਦੁਲ ਵਲੀ ਖਾਨ
ਸਰਦਾਰੋ
ਮੇਹਰ ਤਾਜਾ
ਅਬਦੁਲ ਅਲੀ ਖਾਨ
ਮਾਂ-ਬਾਪ ਬਹਰਾਮ ਖਾਨ
ਪੁਰਸਕਾਰ ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਲ ਦਾ ਜਮੀਰ ਦਾ ਕੈਦੀ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੂਝਬੂਝ ਲਈ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਇਨਾਮ, ਭਾਰਤ ਰਤਨ


ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗੱਫਾਰ ਖਾਨ (ਪਸ਼ਤੋ: خان عبدالغفار خان‎; 1890 – 20 ਜਨਵਰੀ 1988)ਫ਼ਖਰ-ਏ-ਅਫ਼ਗਾਨ (ਉਰਦੂ: فخر افغان‎), ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਖਾਨ (ਪਸ਼ਤੋ: باچا خان‎, ਯਾਨੀ "ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]]"), ਪੱਚਾ ਖਾਨ ਜਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਖਾਨ ਪਸ਼ਤੂਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਲੀਡਰ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਇੱਕ ਗੂੜ੍ਹਾ ਦੋਸਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਹੱਦੀ ਗਾਂਧੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਿੱਚ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਲਈ ਪੱਕੇ ਪੁਰਅਮਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੱਕਾ ਨੇਮੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ।[੧] 1910 ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਨਗਰ ਉਤਮਾਨਜ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਮਦਰੱਸਾ ਖੋਲ੍ਹ ਲਿਆ, ਅਤੇ 1911 ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਗਜ਼ਾਈ ਦੇ ਹਾਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤਹਿਰੀਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੇਕਿਨ 1915 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮਦਰੱਸੇ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ।[੨] ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸੰਯੁਕਤ, ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਧਰਮਨਿਰਪੱਖ ਭਾਰਤ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਉਸਨੇ 1920 ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਖਿਦਮਤਗਾਰ ਨਾਮ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਲਾਲ ਕੁੜਤੀ ਜਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜੀਵਨੀ[ਸੋਧੋ]

ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗੱਫਾਰ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਪੇਸ਼ਾਵਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਖਾਨ ਸਤਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਲੜਾਕੂ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਨ। ਪਠਾਨੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਬਲਵਾਨ ਸਨ ਉਂਜ ਹੀ ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਚਤੁਰ ਵੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਖਾਂ ਦੇ ਦਾਦੇ ਸੈਫੁੱਲਾ ਖਾਨ ਵੀ ਲੜਾਕੂ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪਠਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉੱਥੇ ਸੈਫੁੱਲਾ ਖਾਨ ਮਦਦ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ।

ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਇਹੀ ਸਬਕ ਅਬਦੁਲ ਗੱਫਾਰ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬੈਰਾਮ ਖਾਨ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਕੁੱਝ ਭਿੰਨ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਅਬਦੁਲ ਗੱਫਾਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਾਇਆ ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਠਾਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਲੀਗੜ ਚਲੇ ਗਏ ਪਰ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕਠਿਨਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ। ਗਰਮੀ ਦੀ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਰਹਿਣ ਉੱਤੇ ਸਮਾਜਸੇਵਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਸੀ। ਸਿੱਖਿਆ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਲਿਆ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. An American Witness to India's Partition by Phillips Talbot Year (2007) Sage Publications ISBN 978-0-7619-3618-3
  2. "Khan Abdul Ghaffar Khan". Baacha Khan Trust. http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf/. Retrieved on February 4, 2013. 
Wiki letter w.svg ਇਹ ਲੇਖ ਇੱਕ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। Crystal txt.png