ਗੁਫਾ ਦਾ ਰੂਪਕ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
ਵਿਲੀਅਮ ਬਲੇਕ: "ਪਲੈਟੋ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ" (1793)

ਗੁਫਾ ਦਾ ਰੂਪਕ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Allegory of the Cave), ਜਿਸਨੂੰ ਪਲੈਟੋ ਦੀ ਗੁਫਾ ਅਤੇ ਗੁਫਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦਰਸ਼ਾਉਣ ਵਾਲੀ ਰੂਪਕ ਕਥਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਪਲੈਟੋ (ਅਫਲਾਤੂਨ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਪਬਲਿਕ ਨਾਮਕ ਗਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਥਾ ਪਲੈਟੋ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਸੁਕਰਾਤ ਅਤੇ ਪਲੈਟੋ ਦੇ ਭਰਾ ਗਲਾਉਕੋਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ।

ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਪਲੈਟੋ ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਜੋ ਜੀਵਨ-ਭਰ ਇੱਕ ਹਨੇਰੀ ਗੁਫਾ ਦੀ ਕਿਸੇ ਦੀਵਾਰ ਕੋਲ ਸੰਗਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅੱਗ ਜਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੀ ਖਾਲੀ ਦੀਵਾਰ ਤੇ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਅੱਗ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਚੀਜਾਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਛਾਈਆਂ ਉਸ ਦੀਵਾਰ ਤੇ ਲੋਕ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇਹ ਪਰਛਾਈਆਂ ਹੀ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਮੰਨ ਕੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਪਲੈਟੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦੁਨੀਆਂ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਗੁਫਾ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਕੇ ਪਰਛਾਈਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।