ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ|ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ (ਜਾਪਾਨੀ : 日本語 ਨੀਹੋਂਗੋ) ਜਾਪਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੁੱਖ- ਅਤੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਹੈ । ਦੂਸਰਾ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਰਿਆ, ਫਾਰਮੋਸਾ ਅਤੇ ਸਖਾਲੀਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਪਾਨੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਵੀ ਕੋਰਿਆ ਅਤੇ ਫਾਰਮੋਸਾ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਜਾਨਨੇਵਾਲੋਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾਮਾਤਰ ਇਸਨੂੰ ਅਸ਼ਲਿਸ਼ਟ-ਯੋਗਾਤਮਕ ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਣਦੇ ਹਨ । ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਚੀਨੀ-ਤੀੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ -- ਭਾਸ਼ਾਮਾਤਰ ਇਸਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ (ਕੁੱਝ ਇਸਨੂੰ ਜਾਪਾਨੀ-ਕੋਰਿਆਈ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਣਦੇ ਹਨ ) । . ਇਹ ਦੋ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ : ਕਾਂਜੀ ਲਿਪੀ (ਚੀਨ ਦੀ ਚਿੱਤਰ-ਲਿਪੀ) ਅਤੇ ਕਾਣਾ ਲਿਪੀ (ਅਕਸ਼ਰੀ ਲਿਪੀ ਜੋ ਆਪ ਚੀਨੀ ਲਿਪਿਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ) । . ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਜ਼ਤ-ਸੂਚਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਤੰਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਪਿਚ-ਸਿਸਟਮ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸਵਿੱਚ ਕਈ ਸ਼ਬਦ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਲੋਂ ਲਈ ਗਏ ਹਨ । ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਸਮਿੱਲਤ ਹੈ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਤ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਜਾਪਾਨੀ ਅਤੇ ਕੋਰਿਆਈਭਾਸ਼ਾਵਾਂਵਿੱਚ ਘਨਿਸ਼ਠ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਅਨੇਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਕੋਰਿਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਅਲਟਾਇਕ ਭਾਸ਼ਾਕੁਲ ਵਿੱਚ ਸੰਮਿਲਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣ ਸਬੰਧੀ ਅਨੇਕਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂਹੈ ਜੋ ਹੋਰ ਅਲਟਾਇਭਾਸ਼ਾਵਾਂਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ ਪਰ ਇਹਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂਹੁਣ ਤੱਕ ਇੰਨੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸਮੱਝੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਕਹਿ ਸਕਣ ਕਿ ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਲਟਾਇਕ ਭਾਸ਼ਾਕੁਲ ਵਿੱਚ ਐ ਇੱਕ ਹੈ। ਹਾਇਕੁ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵਿਤਾ ਵਿਧਾ ਹ।
ਸਮਗੱਰੀ |
[ਸੋਧ] ਇਤਹਾਸ
[ਸੋਧ] ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ (8 ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੱਕ)
ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਦੋਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਕੁੱਝ ਦੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਤੀਜੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਨੁਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। 7 ਵੀਆਂ-8ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਲਿਪੀ ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਤਹਾਸ, ਭੂਗੋਲ ਆਦਿ ਲਿਖੇ ਗਏ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਉਪਾਅ ਖੋਜ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ। ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਮਾਨਯੋਸ਼ਿਊ (ਲੱਗ . 778 ਈ . ) ਇਸ ਉਪਾਅ ਵਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਏਕਮਾਤਰਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਇੱਕ ਲਿਪਿਚਿਹਨ (ਸ਼ਬਦ) ਵਲੋਂ ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਣਾ ਅਤਿਅੰਤ ਸਰਲ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਿਯੋ ਲਿਪੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਲੋਂ ਗਿਆਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਅਨੁਰੂਪਤਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਵੀ ਕੋਕੋਰੋ (ਹਿਰਦਾ), ਅਤਾਮਾ (ਸਿਰ) ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਇੱਕ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਲੋਂ ਬਣੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।
[ਸੋਧ] ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ (9-12 ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ)
ਚੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਗਮਨਾਗਮਨ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਅਪੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਅਨੁਰੂਪਤਾ ਦਾ ਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਵਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਰਹਿ ਗਈ। ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ-ਚਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਲ ਕਰਕੇ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਲਿਪੀਆਂ ਹਿਰਾਕਾਨਾ ਅਤੇ ਕਾਤਾਕਾਨਾ ਬੰਨ ਗਈਆਂ। ਹਿਰਾਕਾਨਾ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਸਰਲ ਕਰਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਿਪੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਆ ਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋਈ। ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਕੇ ਕੇਵਲ ਉਸੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕਾਤਾਕਾਨਾ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨੀ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਪੜ੍ਹਨੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਆਮਤੌਰ : ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਚਿਹਨ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ ਉਸਦਾ ਉਸਾਰੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਲੋਂ ਹੀ ਇਹ ਲਿਪੀ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਕੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਚੀਨ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਲੋਂ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਲਿਪੀ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵੀਂ ਜਾਪਾਨੀ ਲਿਪੀਆਂ ਦੀ ਵਰਨਮਾਲਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਵਰਨਮਾਲਾ ਦੇ ਨਕਲ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ। (9-10 ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ) ਇਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੇਂਦਰ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਜਾਪਾਨ ਸੀ। ਪੂਰਵੀ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਆਉਣੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਚਾਰਣ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਗਿਆ।
[ਸੋਧ] ਮੱਧ ਕਾਲ (13-16 ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ)
ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੇਨਾਪਤੀਯੋਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਧ ਗਈ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਤੋਕਯੋ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਕਾਮਾਕੁਰਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੇਂਦਰ ਰਹੋ। ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਲੜਾਇਯਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਟੁੱਟਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤਮ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਲੋਕ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਖੀ ਅਨੇਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਲੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹਾਲ ਚੰਗੀ ਭਾਂਤੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਛਪਾਈ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਧਰਮ, ਕਨਫਿਊਚੀਵਾਦ, ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਾਪੀ ਗਈ। ਪਰ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਿਆਦਾ ਛਾਪੀ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਰਹੀ। ਇਸ ਕਾਲ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਾਲ ਕਹਿ ਸੱਕਦੇ ਹਨ ; ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਣ ਲਗਾ।
[ਸੋਧ] ਪੂਰਵ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ (17-19 ਵੀਆਂ ਯਤਾਬਦੀ)
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਮ੍ਰਿਾਟ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਤੋਕੁਗਾਵਾ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਰਾਜ ਕਰਣ ਲੱਗੇ, ਤੋਕਯੋ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਪੱਧਤੀ ਦ੍ਰੜ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਓਸਾਕਾ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਪਰ 18 ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਅੰਤਮ ਭਾਗ ਵਲੋਂ ਏਦਾਂ (ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਤੋਕਯੋ) ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ। ਸਾਹਿਤ ਜਿਆਦਾਤਰ ਏਦਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣ ਲਗਾ। ਦੇਸ਼ ਜਾਗੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਾਗੀਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਉਚਾਰਣ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣ ਵਿੱਚ ਕਰਿਆ ਦੇ ਰੂਪਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਸਰਲ ਹੋਣਾ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਏਦਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲਣਵਾਲੇ ਇੱਕਠੇ ਹੋਏ ਸਨ ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਏਦਾਂ ਨਗਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਕੇ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਸਰਵਮਾਨਿਏ ਭਾਸ਼ਾ ਬੰਨ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲਗਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਲੋਂ ਹਿਰਾਕਾਨਾ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਮਿਲਾਕੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪੱਧਤੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।
[ਸੋਧ] ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ (20 ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ)
ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸੰਮ੍ਰਿਾਟ ਆਪ ਰਾਜ ਕਰਣ ਲੱਗੇ ਵੱਲ ਤੋਕਯੋ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਰਵਮਾਨਿਏ ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ਬਦ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਦਿਤ ਹੋਕੇ ਜਨਸਾਧਾਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਚੀਨੀ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਹੀ ਉੱਚਾਰਣਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ਬਦ ਬੰਨ ਗਏ। ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵਲੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। 1887 ਵਲੋਂ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤੇ ਵਲੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਲਿਖੀ ਜਾਣ ਦੇ ਬਦਲੇ ਬਾਈਆਂ ਵਲੋਂ ਦਾਈਆਂ ਵੱਲ ਲਿਖੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰੀ ਆਗਿਆ ਪਤਰ ਵੀ ਬਾਈਆਂ ਵਲੋਂ ਦਾਈਆਂ ਵੱਲ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਪਤਰਪਤਰਿਕਾ, ਰੇਡੀਓ, ਟੇਲਿਵਿਜਨ ਆਦਿ ਸਾਧਨਾਂ ਵਲੋਂ ਸਰਵਸਾਮਾਨਿਏ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਚਾਰ ਅਤਿਅੰਤ ਤੀਵਰਗਤੀ ਵਲੋਂ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੋਨੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਤੋਕਯੋ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਮੱਝੀ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਮੇਜਿ ਕਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਈ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਣਾ, ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਲਘੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ, ਹਿਰਾਕਾਨਾ ਅਤੇ ਕਾਤਾਕਾਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਵਲੋਂ ਆਣਾ, ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਣਾ ਆਦਿ ਆਦਿ ਉਪਰਾਲੀਆਂ ਵਲੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਯਥਾਸੰਭਵ ਸਰਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1946 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਹਿਰਾਕਾਨਾ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਲੋਂ ਆਮਤੌਰ : ਕੁਲਪਤਰਪਤਰਿਕਾਵਾਂਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਉਪਾਅ ਅਪਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਸਮਾਂ ਕਾਤਾਕਾਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਟਾਇਪਰਾਇਟਰ ਲਈ ਕਾਤਾਕਾਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ।
[ਸੋਧ] ਬੋਲੀਆਂ
ਜਾਪਾਨੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਰਗੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਬੋਲੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਊਸ਼ਿਊ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਪੂਰਵੀ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਬੋਲਯੋ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਮੇਜਿ ਕਾਲ ਵਲੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪ੍ਚਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਵਮਾਨਿਏ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਕਯੋ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਸਮੱਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੇਤਰੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪੇਸ਼ੇ, ਇਸਤਰੀ ਪੁਰਖ, ਉੱਚ ਵਰਗ ਨਿਮਨ ਵਰਗ ਆਦਿ ਦੇ ਭੇਦ ਵਲੋਂ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਤੇ ਦੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੇਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹਰ ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਨੂੰ ਸੁਨਾਨੇਵਾਲੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਛੋਟੇ ਦੇ ਭੇਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹਰ ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਨੂੰ ਸੁਨਨੇਵਾਲੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਛੋਟੇ ਦੇ ਭੇਦ ਵਲੋਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਛੋਟੇ ਜਾਂ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਬੋਲਦੇ ਸਮਾਂ ਦਾ (ਹੈ) ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਵਾਕ, ਕੁੱਝ ਵੱਡੇ ਵਲੋਂ ਬੋਲਦੇ ਸਮਾਂ ਦੇਸੁ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਇੱਜ਼ਤ ਵਲੋਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸਮਾਂ ਗੋਜਾਇਮਾਸੁ (ਹੈ) ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਵਾਕ ਬਣਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਲਿਖਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਰੂ (ਸਧਾਰਣ) ਅਤੇ ਅਰਿਮਾਸੁ (ਇੱਜ਼ਤ-ਸੂਚਕ) ਦੋਨਾਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਹਨ।
[ਸੋਧ] ਉਚਾਰਣ
ਆਵਾਜ਼ : ਅ ਇ ਉ ਏ (ਹ੍ਰਸਵ) ਓ (ਹ੍ਰਸਵ) ਵਿਅੰਜਨ : ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਕੇ ਉੱਚਰਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੇਵਲ ਵਿਅੰਜਨ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਣ ਵਾਲੀ ਲਿਪੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਅੰਜਨ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਲਿਪੀ ਨਿੱਚੇ ਲਿਖੇ ਹੈ : ਕ ਕਿ ਕੁ ਦੇ ਨੂੰ ਕਿਉ ਕਾਤੋਂ ਗ ਗਿ ਗੁ ਗੇ ਗੋ ਗਿਅ ਗਿਉ ਗਯੋ ਸ ਸ਼ਿ ਸੁ ਵਲੋਂ ਸੋ ਸ਼ਿਅ ਸ਼ਿਉ ਸ਼ਯੋ ਜ ਜਿ ਜੁ ਜੇ ਜੋ ਜਿਅ ਜਿਉ ਜੋ ਤ ਚਿ ਤਸੁ ਤੇ ਤਾਂ ਚ ਚਿਉ ਜੋ ਦ ਦੇ ਦੋ ਨਹੀਂ ਨਿ ਨੁ ਨੇ ਨੋ ਨਿਅ ਨਿਉ ਨਿਔ ਹ ਹਿ ਵੀ ਹੇ ਹੋ ਹਾ ਹਿਉ ਹਯੋ
- ਸਘੋਸ਼ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਿਪੀ ਚਿਹਨ ਨਹੀ ਹਨ। ਅਘੋਸ਼ ਲਿਪੀ ਚਿਹਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਦੋ ਨੁਕਤੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਜਦੋਂ ਜਾਪਾਨੀ ਲਿਪੀ ਬਣੀ, ਕਿਅਕਿਉ ਕਾਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਉਚਾਰਣ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਲੋਂ ਅਪਨਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸਲਿਏ ਇਹ ਮੂਲ ਲਿਪੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਛੋਟੇ ਅੱਖਰ ਲਗਾਕੇ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਤੇ ਲਿਖਤੀ ਉਚਾਰਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਦੋ ਅਤੇ ਹਨ :
-
- (ਅ) ਲਈ
- (ਆ) ਜਦੋਂ ਪੱਕਾ, ਅੱਛਾ ਵਰਗਾ ਸ਼ਬਦ ਹੋ ਕ ਚ ਕ ਚ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਮਾਤਰਾ ਸੱਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਣ ਲਈ ਛੋਟੇ ਅੱਖਰ ਤਸੁ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।
[ਸੋਧ] ਸਵਰਾਘਾਤ
ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਸੰਗੀਤਾਤਮਕ ਸਵਰਾਘਾਤ ਦੇ ਹਨ। ਸਵਰਾਘਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ। ਚਾਰ ਮਾਤਰਾਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਚੇ ਲਿਖੇ ਕੇਵਲ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੇਦ ਹਨ। ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਵੱਖਰਾ ਅਰਥਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਸਵਰਾਘਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਦੱਸਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਮਿ (ਕਾਗਜ) ਅਤੇ ਕਮਿ (ਬਾਲ) ਦੇ ਉਚਾਰਣ, ਸਵਾਰਾਘਾਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸੀ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਲੋਂ ਹੀ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਜਾਨ ਸੱਕਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਇਹ ਸਵਰਾਘਾਤ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਸਮੂਹ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਭਾਂਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਨਿਵਾਨੋ ਸਕੁਰੋ ਮੇਰਾ ਮਿੰਨਾ ਚਿੱਤੇ ਸ਼ਿਮੱਤਾ।
