ਝੋਨਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
Oryza sativa
ਭਾਰਤ ਤੌਂ ਭੂਰੇ ਬਾਸਮਤਿ ਚੌਲ

ਘਰੇਲੂ ਝੋਨਾ Poacea ਘਾਸ ਦੋ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚੌਂ ਹੈ,ਪਹਿਲੀ ਹੈ Oryza Sativa ਤੇ ਦੂਸਰੀ Oryza glaberrima।ਦੁਨਿਆਂ ਦੇ ਲੋਗਾਂ ਦੀ ਖਾਧ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿਸਾ ਕੈਲੋਰੀਆਂ ਦੀ ਦੇਣ ਝੋਨੇ ਦੀ ਹੀ ਹੈ।ਇਹ ਦੁਨਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿਸੇ ਦੇ ਲੋਗਾਂ ਦਾ ਮਨਭਾਂਉਦਾ ਖਾਣਾ ਹੈ।ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰਬੀ,ਦੱਖਣੀ ਤੇ ਦਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ। ਦੁਨਿਆ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦਿ ਪੈਦਾਵਾਰ ੬੧੮।੪੪ ਮਿਲਅਨ ਟਨ ਹੈ[੧]

ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

ਅੱਜ ਤੋਂ 4500 ਸਾਲ ਪਹਿਲੋਂ ਝੋਨਾ ਚੀਨ ਦੀ ਹੀ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲ ਸੀ । ਸਮਾਂ ਪੈਣ ਨਾਲ ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਇਆ । ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਮੱਕੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਝੋਨਾ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਕਿਸਮਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਝੋਨਾ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਏਸ਼ੀਅਨ ਝੋਨਾ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਨ ਝੋਨਾ। ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ 13500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਚੀਨ ਦੀ 'ਮੋਤੀ ਨਦੀ' 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ 'ਯੰਗਤੀਜ' ਦਰਿਆ ਲਾਗੇ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਹ ਬਾਕੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਇਹ 1700 ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਇਕ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਜਹਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਨੇ ਝੋਨੇ ਦਾ ਇਕ ਥੈਲਾ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਲਈ ਸੇਵਾ ਬਦਲੇ ਦਿੱਤਾ। ਆਮ ਤÏਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸਾਲਾਨਾ ਫ਼ਸਲ ਹੈ, ਪਰ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਮੋਢੇ ਕਮਾਦ ਵਾਂਗ 30 ਸਾਲ ਤੱਕ ਉੱਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ 1861 ਤੋਂ ਇਕ ਪੂਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਖੁਰਾਕੀ ਤੱਤ[ਸੋਧੋ]

ਝੋਨੇ 'ਚੋਂ ਕੱਢੇ ਹੋਏ ਚਾਵਲ (100 ਗ੍ਰਾਮ) ਦੀ ਖੁਰਾਕੀ ਸਮਰੱਥਾ
 ਤੱਤ ਦਾ ਨਾਮ  ਮਾਤਰਾ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ  ਤੱਤ ਦਾ ਨਾਮ   ਮਾਤਰਾ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ   ਤੱਤ ਦਾ ਨਾਮ   ਮਾਤਰਾ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ 
 ਪਾਣੀ   12.00     ਤਾਕਤ   1528 KJ      ਪ੍ਰੋਟੀਨ   7.1   
 ਫੈਟ   0.66     ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ   80     ਫਾਇਬਰ   1.3   
ਮਿੱਠਾ 0.12 ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ 2.8 ਲੋਹਾ 0.8
ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ 25 ਫਾਸਫੋਰਸ 115 ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ 115
ਸੋਡੀਅਮ 5 ਜਿੰਕ 1.09 ਕਾਪਰ 0.22
ਮੈਗਨੀਜ਼ .09, ਸਲੇਨੀਅਮ 15.1 ਥੀਅਮਿਨ 0.07
ਰਿਬੋਫਲੈਵਿਨ 0.05 ਨਾਇਸਿਨ 1.6 ਪੈਂਟੋਥੈਨਿਕ ਏਸਿਡ 1.01
ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ 0.16 ਫੋਲੇਟ 8 ਵਿਟਾਮਿਨ ਈ 0.11
ਵਿਟਾਮਿਨ ਕੇ 0.1 ਸੈਚੂਰੇਟਿਡ ਫੈਟੀ ਏਸਿਡ 0.18 ਮੋਨੋ ਸੈਚੂਰੇਟਿਡ ਫੈਟੀ ਏਸਿਡ 0.21
ਪੋਲੀ ਸੈਟੂਰੇਟਿਡ ਫੈਟੀ ਏਸਿਡ 0.18

ਜ਼ਹਿਰ[ਸੋਧੋ]

ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਚਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ 'ਆਰਸਨਿਕ' ਅਤੇ 'ਬੈਕੀਲਸ ਸੀਰਸਨ'। ਪਰ ਇਹ ਖਤਰੇ ਦੇ ਲੈਵਲ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦਾ 92 ਫ਼ੀਸਦੀ ਝੋਨਾ ਚੀਨ, ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਦਿ ਏਸ਼ੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਦੇ ਸਬੂਤ 1925 ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ।

ਹੇਠ ਦਰਜ ਟੇਬਲ ਦੁਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ੧੯ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਂਕੜੇ ਦਰਸ਼ਾਂਦਾ ਹੈ:

ਦੁਨਿਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਝੋਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਕੇਂਦਰ (2005)[੨]
 ਰੈਂਕ  ਦੇਸ਼  ਮਿਕਦਾਰ 
(ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ t)
 Rang  ਦੇਸ਼  ਮਿਕਦਾਰ 
(ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ t)
   1 ਚੀਨ    181.900    11 ਯੂ.ਐਸ.ਏ.    10.126
   2 ਹਿੰਦ    130.513    12 ਪਾਕ    7.351
   3 ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ    53.985    13 ਕੋਰੀਆ    6.435
   4 ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼    40.054    14 ਮਿਸਰ    6.200
   5 ਵੀਅਟਨਾਮ    36.341    15 KHM    4.200
   6 ਥਾਈਲੈਂਡ    27.000    16 ਨੈਪਾਲ    4.100
   7 ਮੈਂਆਮਾਰ    24.500    17 NGA    3.542
   8 ਫਿਲੀਪਾਈਨ    14.615    18 ਇਰਾਨ    3.500
   9 BRA    13.141    19 ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ    3.126
   10 ਜਾਪਾਨ    11.342     ਦੁਨੀਆ 618.440

ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ

  1. Food and Agriculture OrganizationFAO, ਅਗ: 2006
  2. Food and Agriculture OrganizationFAO, Faostat Statistik der FAO 2006