ਤਾਜ ਮਹਿਲ

ਜਮੁਨਾ ਕੰਧੀ ਦੇ ਕੋਲ ਤਾਜ ਮਹਿਲ

ਤਾਜ ਮਹਿਲ (ਹਿੰਦੀ: ताज महल ; ਉਰਦੂ: تاج محل ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਗ੍ਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿਰਾਸਤ ਮਕਬਰਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਸਾਰੀ ਮੁਗ਼ਲ ਸਮਰਾਟ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਹਾਲ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਮੁਗਲ ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਾਸਤੁ ਸ਼ੈਲੀ ਫਾਰਸੀ, ਤੁਰਕ, ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀਕ ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਦੇ ਘਟਕੋਂ ਦਾ ਅਨੋਖਿਆ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹੈ। ਸੰਨ ੧੯੮੩ ਵਿੱਚ, ਤਾਜਮਹਿਲ ਯੁਨੇਸਕੋ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਥਾਂ ਬਣਾ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਦੇ ਸਭਨੀ ਥਾਂਈਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਮਾਨਵੀ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਤਾਜਮਹਿਲ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਕਲਾ ਦਾ ਰਤਨ ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਧਾਰਣਤਾ ਵੇਖੇ ਗਏ ਸੰਗ-ਮਰਮਰ ਦੀਆਂ ਸਿੱਲੀਆਂ ਦੀ ਬਡੀ-ਵੱਡੀ ਪਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਢੰਕ ਕਰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਕੇ ਇਸਦਾ ਚਿੱਟਾ ਗੁੰਬਦ ਅਤੇ ਟਾਇਲ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਗ-ਮਰਮਰ ਵਲੋਂ ਢੰਕਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਮਕਬਰਾ ਆਪਣੀ ਵਾਸਤੁ ਸਰੇਸ਼ਟਤਾ ਵਿੱਚ ਸੌਂਦਰਿਆ ਦੇ ਸੰਯੋਜਨ ਦਾ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਾਜਮਹਿਲ ਇਮਾਰਤ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦੀ ਖਾਸ ਗੱਲ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਪੂਰਾ ਸਮਮਿਤੀਏ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਸਾਰੀ ਸੰਨ ੧੬੪੮ ਦੇ ਲੱਗਭੱਗ ਸਾਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਤਾਦ ਅਹਮਦ ਲਾਹੌਰੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੂਪਾਂਕਨਕਰਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ

ਮਜ਼ਾਰ

ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਰਗਾਕਾਰ ਨੀਂਹ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਬਣਾ ਚਿੱਟਾ ਸੰਗ-ਮਰਮਰ ਦਾ ਮਜ਼ਾਰ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਮਮਿਤੀਆ ਇਮਾਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਈਵਾਨ ਯਾਨੀ ਬੇਹੱਦ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਕਰਾਕਾਰ ਦਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵ੍ਰਹਤ ਗੁੰਬਦ ਸੋਭਨੀਕ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੁਗ਼ਲ ਮਜ਼ਾਰਆਂ ਜਿਵੇਂ, ਇਸਦੇ ਮੂਲ ਹਿੱਸਾ ਫਾਰਸੀ ਉਦਗਮ ਵਲੋਂ ਹਨ।

ਬੁਨਿਆਦੀ - ਅਧਾਰ

ਇਸਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ-ਅਧਾਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਹੁ-ਕਕਸ਼ੀਏ ਸੰਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਕਸ਼ ਘਣਾਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਹਰ ਇੱਕ ਕਿਨਾਰਾ ੫੫ ਮੀਟਰ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਕਿਨਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਪਿਸ਼ਤਾਕ, ਜਾਂ ਮੇਹਰਾਬਾਕਾਰ ਛੱਤ ਵਾਲੇ ਕਕਸ਼ ਦਵਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਮਹਿਰਾਬ ਵਾਲੇ ਛੱਜੇ ਵਲੋਂ ਸਮਿੱਲਤ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਹਿਰਾਬ

ਮੁੱਖ ਹਿਰਾਬ ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਵੱਲ, ਇੱਕ ਦੇ ਉੱਤੇ ਦੂਜਾ ਸ਼ੈਲੀਮੇਂ, ਦੋਨਾਂ ਵੱਲ ਦੋ-ਦੋ ਇਲਾਵਾ ਪਿਸ਼ਤਾਕ ਬਣੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ, ਕਕਸ਼ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਕਿਨਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦੋ-ਦੋ ਪਿਸ਼ਤਾਕ ( ਇੱਕ ਦੇ ਉੱਤੇ ਦੂਜਾ) ਬਣੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਲ ਪੂਰਾ ਸਮਮਿਤੀਏ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਵਰਗ ਦੇ ਬਜਾਏ ਅਸ਼ਟ ਕੋਣ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ , ਪਰ ਕੋਨੇ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਕਿਨਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਛੋਟੀ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ , ਇਸਨੂੰ ਵਰਗਾਕਾਰ ਕਹਿਣਾ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ । ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚਾਰ ਮੀਨਾਰਾਂ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਚੌਕੀ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਖੂੰਜੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੌਖਟੇ ਵਿੱਚ ਬਾਂਧਤੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਕਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁਮਤਾਜ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੀ ਨਕਲੀ ਕਬਰਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਖੂਬ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹੇਠਲੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਗੁੰਬ

ਮਕਬਰੇ ਉੱਤੇ ਸਰਵੋੱਚ ਸ਼ੋਭਾਇਮਾਨ ਸੰਗ-ਮਰਮਰ ਦਾ ਗੁੰਬਦ, ਇਸਦਾ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ ਲੱਗਭੱਗ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ੩੫ ਮੀਟਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ੭ ਮੀਟਰ ਉੱਚੇ ਬੇਲਨਾਕਾਰ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਕਾਰਾਨੁਸਾਰ ਅਕਸਰ ਪਿਆਜ-ਸਰੂਪ ਦਾ ਗੁੰਬਦ ਵੀ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਿਖਰ ਇੱਕ ਉੱਲਟੇ ਰੱਖੇ ਕਮਲ ਵਲੋਂ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੁੰਬਦ ਦੇ ਕਿਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ, ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਸਰੋਤ

ਇਹ ਲੇਖ ਇੱਕ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।