ਤਾਜ ਮਹਿਲ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
ਤਾਜ ਮਹਿਲ
تاج محل
ताज महल
Taj Mahal 2012.jpg
ਤਾਜ ਮਹਿਲ
Location ਆਗਰਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ
Coordinates ਫਰਮਾ:Coord/display/inline, title
Height 73 m (240 ft)
Built 1632–1653[੧]
Architect ਉਸਤਾਦ ਅਹਿਮਦ ਲਾਹੌਰੀ
Architectural style(s) ਮੁਗਲ ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ
Visitation 30 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾਫਰਮਾ:Sp(in 2003)
Type ਸਭਿਆਚਾਰਿਕ
Criteria i
Designated 1983 (7th session)
Reference No. [252]
ਸਟੇਟ ਪਾਰਟੀ ਭਾਰਤ
ਖੇਤਰ ਏਸ਼ੀਆ-ਪੈਸਿਫ਼ਿਕ
ਤਾਜ ਮਹਿਲ is located in ਭਾਰਤ
ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਸਥਾਨ

ਤਾਜ ਮਹੱਲ (ਹਿੰਦੀ: ताज महल ; ਉਰਦੂ: تاج محل ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਗ੍ਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿਰਾਸਤ ਮਕਬਰਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮੁਗ਼ਲ ਸਮਰਾਟ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਹਾਲ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।[੨] ਤਾਜ ਮਹੱਲ ਮੁਗਲ ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਾਸਤੁ ਸ਼ੈਲੀ ਫਾਰਸੀ, ਤੁਰਕ, ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਦੇ ਘਟਕਾਂ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਸੰਨ ੧੯੮੩ ਵਿੱਚ, ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਯੁਨੈਸਕੋ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣਿਆ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਦੇ ਸਭਨੀ ਥਾਂਈਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਮਾਨਵੀ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਤਾਜਮਹਿਲ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਕਲਾ ਦਾ ਰਤਨ ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਧਾਰਣ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਖੇ ਗਏ ਸੰਗ-ਮਰਮਰ ਦੀਆਂ ਸਿੱਲੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਢਕ ਕੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਭਵਨਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਬਣਾਕੇ ਇਸਦਾ ਚਿੱਟਾ ਗੁੰਬਦ ਅਤੇ ਟਾਇਲ ਸਰੂਪ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ [੩] ਢਕਿਆ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਮਕਬਰਾ ਆਪਣੀ ਵਾਸਤੁ ਸਰੇਸ਼ਟਤਾ ਪੱਖੋਂ ਸੌਂਦਰਿਆ ਦੇ ਸੰਯੋਜਨ ਦਾ ਪਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਜਮਹਿਲ ਭਵਨ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦੀ ਖਾਸ ਗੱਲ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਪੂਰਾ ਸਮਮਿਤੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸੰਨ ੧੬੪੮ ਦੇ ਲੱਗਭੱਗ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਤਾਦ ਅਹਮਦ ਲਾਹੌਰੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੂਪਾਂਕਨਕਰਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[੪]

ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ[ਸੋਧੋ]

ਮਜ਼ਾਰ[ਸੋਧੋ]

ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਰਗਾਕਾਰ ਨੀਂਹ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਚਿੱਟਾ ਸੰਗ-ਮਰਮਰ ਦਾ ਮਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਮਮਿਤੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਈਵਾਨ ਯਾਨੀ ਬੇਹੱਦ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਕਰਾਕਾਰ ਦਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵ੍ਰਹਤ ਗੁੰਬਦ ਸੋਭਨੀਕ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੁਗ਼ਲ ਮਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਇਸਦੇ ਮੂਲ ਹਿੱਸੇ ਫਾਰਸੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ।

ਬੁਨਿਆਦੀ-ਅਧਾਰ[ਸੋਧੋ]

ਇਸਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ-ਅਧਾਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਹੁ-ਕਕਸ਼ੀ ਸੰਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਕਸ਼ ਘਣਾਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਹਰ ਇੱਕ ਕਿਨਾਰਾ ੫੫ ਮੀਟਰ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਕਿਨਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਪਿਸ਼ਤਾਕ, ਜਾਂ ਮੇਹਰਾਬਾਕਾਰ ਛੱਤ ਵਾਲੇ ਕਕਸ਼ ਦਵਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਮਹਿਰਾਬ ਵਾਲੇ ਛੱਜੇ ਵਲੋਂ ਸਮਿੱਲਤ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਹਿਰਾਬ[ਸੋਧੋ]

ਮੁੱਖ ਹਿਰਾਬ ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਵੱਲ, ਇੱਕ ਦੇ ਉੱਤੇ ਦੂਜਾ ਸ਼ੈਲੀਮੇਂ, ਦੋਨਾਂ ਵੱਲ ਦੋ-ਦੋ ਇਲਾਵਾ ਪਿਸ਼ਤਾਕ ਬਣੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ, ਕਕਸ਼ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਕਿਨਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦੋ-ਦੋ ਪਿਸ਼ਤਾਕ ( ਇੱਕ ਦੇ ਉੱਤੇ ਦੂਜਾ) ਬਣੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਲ ਪੂਰਾ ਸਮਮਿਤੀਏ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਵਰਗ ਦੇ ਬਜਾਏ ਅਸ਼ਟ ਕੋਣ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ , ਪਰ ਕੋਨੇ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਕਿਨਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਛੋਟੀ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ , ਇਸਨੂੰ ਵਰਗਾਕਾਰ ਕਹਿਣਾ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ । ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚਾਰ ਮੀਨਾਰਾਂ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਚੌਕੀ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਖੂੰਜੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੌਖਟੇ ਵਿੱਚ ਬਾਂਧਤੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਕਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁਮਤਾਜ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੀ ਨਕਲੀ ਕਬਰਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਖੂਬ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹੇਠਲੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਗੁੰਬ[ਸੋਧੋ]

ਮਕਬਰੇ ਉੱਤੇ ਸਰਵੋੱਚ ਸ਼ੋਭਾਇਮਾਨ ਸੰਗ-ਮਰਮਰ ਦਾ ਗੁੰਬਦ, ਇਸਦਾ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ ਲੱਗਭੱਗ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ੩੫ ਮੀਟਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ੭ ਮੀਟਰ ਉੱਚੇ ਬੇਲਨਾਕਾਰ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਕਾਰਾਨੁਸਾਰ ਅਕਸਰ ਪਿਆਜ-ਸਰੂਪ ਦਾ ਗੁੰਬਦ ਵੀ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਿਖਰ ਇੱਕ ਉੱਲਟੇ ਰੱਖੇ ਕਮਲ ਵਲੋਂ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੁੰਬਦ ਦੇ ਕਿਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।


ਹਵਾਲੇ, ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਸਰੋਤ
  1. Dutemple, Lesley A (2003). The Taj Mahal. Lerner Publications Co, 32. ISBN 0-8225-4694-9. 
  2. "ਭਾਰਤ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਜਾਨੇਂ - ਤਾਜਮਹਿਲ" (in ਹਿੰਦੀ) (ਪੀਏਚਪੀ). ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਪੋਰ੍ਟਲ ਵਿਸ਼ਯਵਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਲ. http://bharat.gov.in/knowindia/taj_mahal.php. 
  3. ਟਾਇਲ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਰਥਾਤ ਸੰਗ-ਮਰਮਰ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਇੱਟ ਰੂਪੀ ਆਇਤਾਕਾਰ ਟਾਇਲਾਂ ਨਾਲ
  4. UNESCO ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੰਸਥਾ ਆਂਕਲਨ
Wiki letter w.svg ਇਹ ਲੇਖ ਇੱਕ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। Crystal txt.png