ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ

ਪੰਜਾਬੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦ-ਆਰਿਆਈ ਬੋਲੀ ਹੈ ਜੀਹਨੂੰ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਸਰੋਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਆਧੁਨਿਕ ਮਿਆਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ (#ਕਿਤਾਬ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ)।

ਸ਼ਬਦ-ਤਰਤੀਬ[ਸੋਧੋ]

ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਮਿਆਰੀ ਸ਼ਬਦ-ਤਰਤੀਬ ਕਰਤਾ-ਕਰਮ-ਕਿਰਿਆ ਵਾਲੀ ਹੈ।[੧] ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਗੇਤਰੀ ਸਬੰਧਕਾਂ ਤੋਂ ਉਲਟ ਪਿਛੇਤਰੀ ਸਬੰਧਕ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਭਾਵ ਸਬੰਧਕ ਨਾਂਵ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।[੨]

ਲਿੱਪੀਆਂ[ਸੋਧੋ]

ਪੰਜਾਬੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਲਿੱਪੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ

ਸਵਰ ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨ ਹੇਠਲੀਆਂ ਸਾਰਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਵਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰਨੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਨਾਂ ( ਆਦਿ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਈ.ਪੀ.ਏ. ਚਿੰਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ (/iː/ ਆਦਿ)।

ਸਵਰ
ਅਗਾੜੀ ਲਗਭਗ-ਅਗਾੜੀ ਕੇਂਦਰੀ ਲਗਭਗ-ਪਿਛਾੜੀ ਪਿਛਾੜੀ
ਬੰਦ ਈ /iː/ ਊ /u/
ਬੰਦ-ਮੱਧ ਏ /eː/ ਇ /ɪ/ ਉ /ʊ/ ਓ /oː/
ਮੱਧ ਸਵਰ ਅ /ə/
ਖੁੱਲ੍ਹਾ-ਮੱਧ ਐ /ɛː/ ਔ /ɔː/
ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਆ /aː/
ਦੋ-ਹੋਂਠੀ ਦੰਤ-
ਹੋਂਠੀ
ਦੰਤੀ ਦੰਤ-ਪਠਾਰੀ ਮੂਰਧਨੀ ਤਾਲਵੀ ਕੋਮਲ ਤਾਲਵੀ ਕੰਠੀ
ਸਫੋਟਕ ਪ /p/
ਫ /pʰ/
ਬ /b/ t /t̪/
th /t̪ʰ/
d /d̪/ ṭ /ʈ/
ṭh /ʈʰ/
ḍ /ɖ/ ਕ /k/
ਖ /kʰ/
ਗ /g/
ਦੰਤ-ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਚ /tʃ/
ਛ /tʃʰ/
ਜ /dʒ/
ਨਾਸਕੀ ਮ /m/ ਨ /n/ ਣ /ɳ/ ਞ /ɲ/ ਙ /ŋ/
ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਫ਼ /f/ ਸ /s/ ਜ਼ /z/ ਸ਼ /ʃ/ ਖ਼ /x/ ਗ਼ /ɣ/ ਹ /h/
ਫਟਕ ਜਾਂ ਖੜਕਾਰ ਰ /ɾ/ ੜ /ɽ/
ਨੇੜਕਾਰਕ ਵ /ʋ/ ਯ /j/
ਲਕਾਰ
ਨੇੜਕਾਰਕ
ਲ /l/ ਲ਼ /ɭ/

ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ[ਸੋਧੋ]

ਨਾਂਵ[ਸੋਧੋ]

ਪੰਜਾਬੀ ਦੋ ਲਿੰਗਾਂ, ਦੋ ਵਚਨਾਂ ਅਤੇ ਅੱਠ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੱਠ ਕਾਰਕ ਕਰਤਾ, ਕਰਮ, ਕਰਨ, ਸੰਪ੍ਰਦਾਨ, ਅਪਾਦਾਨ, ਸਬੰਧ, ਅਧਿਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਾਰਕ ਹਨ।

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ[ਸੋਧੋ]

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਵਿਕਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ ਦੇ ਲਿੰਗ, ਵਚਨ ਅਤੇ ਕਾਰਕ ਮੁਤਾਬਕ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।[੩]

ਇੱਕ. ਬਹੁ.
ਵਿਕਾਰੀ ਪੁਲਿੰਗ ਸਿੱਧਾ - -
ਅਸਿੱਧਾ - -, -ਇਆਂ
ਇਸਤ. - -ਈਆਂ
ਅਵਿਕਾਰੀ

ਅਵਿਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉੱਕੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੇ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਧੁਨੀ ਸਵਰ ਜਾਂ ਵਿਅੰਜਨ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਨਿਯਮ ਵਜੋਂ, ਜਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਕਿਸੇ ਵਿਅੰਜਨ ਧੁਨੀ ਨਾਲ਼ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਅਵਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਵਿਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਚੰਗਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
ਸਿੱਧਾ ਅਸਿੱਧਾ ਸੰਬੋਧਨ ਅਪਾਦਾਨ ਅਧਿਕਰਨ/
ਕਰਨ
ਪੁਲਿੰਗ ਇੱਕ. ਚੰਗਾ ਘੋੜਾ ਚੰਗੇ ਘੋੜੇ ਚੰਗੇ ਘੋੜਿਆ ਚੰਗੇ ਘੋੜਿਓ (ਚੰਗੇ ਘੋੜੇ)
ਬਹੁ. ਚੰਗੇ ਘੋੜੇ ਚੰਗਿਆਂ ਘੋੜਿਆਂ ਚੰਗਿਓ ਘੋੜਿਓ
ਇਸਤਰੀ. Sg. ਚੰਗੀ ਸਹੇਲੀ ਚੰਗੀ ਸਹੇਲੀਏ
Pl. ਚੰਗੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਚੰਗੀਓ ਸਹੇਲੀਓ
ਸਿੱਧਾ ਅਸਿੱਧਾ ਸੰਬੋਧਨ ਅਪਾਦਾਨ ਅਧਿਕਰਨ/
ਕਰਨ
ਪੁਲਿੰਗ. ਇੱਕ. ਚੰਗਾ ਘਰ ਚੰਗੇ ਘਰ ਚੰਗੇ ਘਰਾ ਚੰਗੇ ਘਰੋਂ ਚੰਗੇ ਘਰੇ
ਬਹੁ. ਚੰਗੇ ਘਰ ਚੰਗਿਆਂ ਘਰਾਂ ਚੰਗਿਓਂ ਘਰੋਂ ਚੰਗਿਆਂ ਘਰੀਂ
ਇਸਤਰੀ. ਇੱਕ. ਚੰਗੀ ਗੱਲ (ਚੰਗੀ ਗੱਲੇ) ਚੰਗੀ ਗੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਗੱਲੇ
ਬਹੁ. ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲੀਂ
ਅਵਿਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਖ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
ਸਿੱਧਾ ਅਸਿੱਧਾ ਸੰਬੋ. ਅਪਾ. ਅਧਿ./
ਕਰਨ
ਪੁਲਿੰਗ. ਇੱਕ. ਖ਼ਰਾਬ ਘੋੜਾ ਖ਼ਰਾਬ ਘੋੜੇ ਖ਼ਰਾਬ kṑṛiā ਖ਼ਰਾਬ ਘੋੜਿਓਂ (ਖ਼ਰਾਬ ਘੋੜੇ)
ਬਹੁ. ਖ਼ਰਾਬ ਘੋੜੇ ਖ਼ਰਾਬ ਘੋੜਿਆਂ ਖ਼ਰਾਬ ਘੋੜਿਓ
ਇਸਤਰੀ. ਇੱਕ. ਖ਼ਰਾਬ ਸਹੇਲੀ ਖ਼ਰਾਬ ਸਹੇਲੀਏ
ਬਹੁ. ਖ਼ਰਾਬ ਸਹੇਲੀਆਂ ਖ਼ਰਾਬ ਸਹੇਲੀਓ
ਸਿੱਧਾ ਅਸਿੱਧਾ ਸੰਬੋ. ਅਪਾ. ਅਧਿ./
ਕਰਨ
ਪੁਲਿੰਗ. ਇੱਕ. ਖ਼ਰਾਬ ਘਰ ਖ਼ਰਾਬ ਘਰਾ ਖ਼ਰਾਬ ਘਰੋਂ ਖ਼ਰਾਬ ਘਰੇ
Pl. ਖ਼ਰਾਬ ਘਰ ਖ਼ਰਾਬ ਘਰਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਘਰੋ ਖ਼ਰਾਬ ਘਰੀਂ
ਇਸਤਰੀ. ਇੱਕ. ਖ਼ਰਾਬ ਗੱਲ (ਖ਼ਰਾਬ ਗੱਲੇ) ਖ਼ਰਾਬ ਗੱਲੋਂ ਖ਼ਰਾਬ ਗੱਲੇ
Pl. ਖ਼ਰਾਬ ਗੱਲਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਗੱਲੋ ਖ਼ਰਾਬ ਗੱਲੀਂ

ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਗੁਣਵਾਚਕ, ਨਿਰੂਪਕ ਜਾਂ ਮੌਲਿਕ/ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੌਲਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਵਾਧੂ ਸੁਰਾਂ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਇਸਤਰੀ-ਲਿੰਗ ਇੱਕ-ਵਚਨ ਸੰਬੋਧਨ ਨੀ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀਏ!।[੩]

ਸਬੰਧਕ[ਸੋਧੋ]

The aforementioned inflectional case system only goes so far on its own, and rather serves as that upon which is built a system of particles known as postpositions, which parallel English's prepositions. It is their use with a noun or verb that is what necessitates the noun or verb taking the oblique case, and it is with them that the locus of grammatical function or "case-marking" then lies. Such core postpositions include:

  • ਦਾgenitive marker; variably declinable in the manner of an adjective. X dā/dī/etc. Y has the sense "X's Y", with ਦਾ/ਦੀ/ਆਦਿ agreeing with Y.
  • ਨੂੰ – marks the indirect object (dative marker), or, if definite, the direct object (accusative marker).
  • ਨੇergative case marker; applicable to subjects of transitive perfective verbs.
  • ਤੋਂ - ablative marker, "from"
  • ਤੇ - superessive marker, "on" or "at"
  • ਵੱਲ - orientative marker; "towards"
  • ਕੋਲ਼ - possessive marker; "with" (as in possession) ex. kuṛī (de) kōḷ, "in the girl's possession."
  • ਵਿਖੇ - "at (a specific location)." Often colloquially replaced with . (e.g. Hoshiarpur vikhē, "at Hoshiarpur" (a city).
  • ਤੱਕ - "until, up to"
  • ਲਈ, ਵਾਸਤੇ - benefactive marker; "for"
  • ਬਾਰੇ - "about"
  • ਵਰਗਾ - comparative marker; "like"
  • ਦੁਆਲ਼ੇ - "around, surrounding" ex. manjē (de) duāḷē, "around the bed."
  • ਬਿਨਾਂ - abessive marker; "without"
  • ਨੇੜੇ - "near"
  • ਲਾਗੇ - apudessive marker; "adjacent/next to"

Other postpositions are adverbs, following their obliqued targets either directly or with the inflected genitive linker de; e.g. kàr (de) vic "in the house", kṑṛe (de) nāḷ "with the stallion". Many such adverbs (the ones locative in nature) also possess corresponding ablative forms[੪] by forming a contraction with the ablative postposition ; for example:

  • ਵਿੱਚ "in" → ਵਿੱਚੋਂ "from in, among," ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਜਨਤਾ (ਦੇ) ਵਿੱਚੋਂ, "from among the people" ਅਤੇ
  • ਨਾਲ਼ "with"→ ਨਾਲ਼ੋਂ "compared to," ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਘੋੜੇ (ਦੇ) ਨਾਲ਼ੋਂ, "compared to the stallion."

ਪੜਨਾਂਵ[ਸੋਧੋ]

ਨਿੱਜੀ[ਸੋਧੋ]

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ (ਪਹਿਲੇ) ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਮੱਧਮ (ਦੂਜੇ) ਪੁਰਖ ਵਾਸਤੇ ਨਿੱਜੀ ਪੜਨਾਂਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਤੀਜੇ ਪੁਰਖ ਵਾਸਤੇ ਸੰਕੇਤਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਨੇੜਲੇ ਅਤੇ ਦੁਰਾਡੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੜਨਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।

ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਘੱਟ ਰੁਤਬੇ ਜਾਂ ਉਮਰ ਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਰੁਤਬੇ ਜਾਂ ਉਮਰ ਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਛਲਾ "ਅਦਬੀ" ਰੂਪ ਵਿਆਕਰਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

[੫] ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ
ਇੱਕ. ਬਹੁ. ਇੱਕ. ਬਹੁ.
ਸਰਲ ਮੈਂ ਅਸੀਂ ਤੂੰ ਤੁਸੀਂ
ਇੱਕ-ਰੂਪੀ ਅਸਾਂ ਤੁਸਾਂ
ਸੰਪਰਦਾਨ ਮੈਨੂੰ ਸਾਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ
ਅਪਾਦਾਨ ਮੈਥੋਂ ਸਾਥੋਂ ਤੈਥੋਂ ਤੁਹਾਥੋਂ
ਸਬੰਧਕੀ ਮੇਰਾ ਸਾਡਾ ਤੇਰਾ ਤੁਹਾਡਾ
ਤੀਜਾ ਪੁਰਖ Relative ਸਵਾਲੀਆ
ਨੇੜਲੇ ਦੁਰਾਡੇ
ਇੱਕ. ਬਹੁ. ਇੱਕ. ਬਹੁ. ਇੱਕ. ਬਹੁ. ਇੱਕ. ਬਹੁ.
ਸਿੱਧਾ koṇ, kī́
ਅਸਿੱਧਾ ਇਹ, ਇਸ ਇਹਨਾਂ ਉਹ, ਉਸ ਉਹਨਾਂ ਜਿਹ, ਜਿਸ ਜਿਹਨਾਂ ਕਿਹ, ਕਿਸ ਕਿਹਨਾਂ

ਕੌਣ ਅਤੇ ਜੋ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਹੋ ਆ=ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੜਨਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ (ਅਸਿੱਧਾ ਰੂਪ ਕਿਸੇ) "some(one)" ਅਤੇ ਕੁਝ "some(thing)" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨਿੱਜਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਆਪ ਹੈ ਜੀਹਦਾ ਸਬੰਧਕੀ ਰੂਪ ਆਪਣਾ ਹੈ। ਅਸਿੱਧਾ ਪੜਨਾਂਵੀਂ ਰੂਪ -ਨਾਂ ਇੱਕ, ਇਕਨਾਂ "some", ਹੋਰ, ਹੋਰਨਾਂ "others", ਸਭ, ਸਭਨਾਂ "all" ਨਾਲਲ਼ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।.[੬]

ਉਤਪਤੀਆਂ[ਸੋਧੋ]

ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੜਨਾਂਵ ਸੁਆਲੀਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਵਧੀਕ ਰੂਪ ਹਨ; ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਕਿਤੇ "somewhere", ਕਦੇ "sometimes"। "ਥਾਂ" ਅਤੇ "ਤਰੀਕਾ" ਹੇਠਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਇਲਾਕਾਈ ਫ਼ਰਕ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ; "ਥਾਂ" ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਤਾਰ ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਦਾ ਅਪਾਦਾਨੀ ਰੂਪ ਹੈ।

ਸਵਾਲੀਆ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸੰਕੇਤਵਾਚਕ
ਨੇੜਲੇ ਦੁਰਾਡੇ
ਸਮਾਂ ਕਦੋਂ ਜਦੋਂ (ਹੁਣ) ਓਦੋਂ
ਥਾਂ ਕਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਏਥੇ/ਇੱਥੇ ਓਥੇ/ਉੱਥੇ
ਕਿੱਥੋਂ ਜਿੱਥੋਂ ਏਥੋਂ/ਇੱਥੋਂ ਓਥੋਂ/ਉੱਥੋਂ
ਕਿੱਧਰ ਜਿੱਧਰ ਏਧਰ ਓਧਰ
ਤਰੀਕਾ ਕਿੱਦਾਂ ਜਿੱਦਾਂ ਏਦਾਂ ਓਦਾਂ
ਕਿਵੇਂ jivẽ ਇਵੇਂ ਓਵੇਂ
ਗੁਣ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਜਿਹਾ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਓਹ ਜਿਹਾ
ਗਿਣਤੀ ਕਿੰਨਾ ਜਿੰਨਾ ਇੰਨਾ ਓਨਾ
ਅਕਾਰ ਕਿੱਡਾ ਜਿੱਡਾ ਏਡਾ ਓਡਾ

ਕਿਰਿਆਵਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਜਾਣ-ਪਛਾਣ[ਸੋਧੋ]

The Punjabi verbal system is largely structured around a combination of aspect and tense/mood. Like the nominal system, the Punjabi verb takes a single inflectional suffix, and is often followed by successive layers of elements like auxiliary verbs and postpositions to the right of the lexical base.[੭]

Punjabi has two aspects in the perfective and the habitual, and possibly a third in the continuous, with each having overt morphological correlates. These are participle forms, inflecting for gender and number by way of vowel termination, like adjectives. The perfective, displaying a number of irregularities and morphophonemic adjustments, is formally the verb stem, followed by -i-, capped off by the agreement vowel. The habitual forms from the imperfective participle; verb stem, plus -d-, then vowel. The continuous forms periphrastically through compounding with the perfective of ráíṇā "to stay".

Derived from hoṇā "to be" are five copula forms: present, past, subjunctive, presumptive, contrafactual (also known as "past conditional"). Used both in basic predicative/existential sentences and as verbal auxiliaries to aspectual forms, these constitute the basis of tense and mood.

Non-aspectual forms include the infinitive, the imperative, and the conjunctive. Mentioned morphological conditions such the subjunctive, "presumptive", etc. are applicable to both copula roots for auxiliary usage with aspectual forms and to non-copula roots directly for often unspecified (non-aspectual) finite forms.

Finite verbal agreement is with the nominative subject, except in the transitive perfective, where it can be with the direct object, with the erstwhile subject taking the ergative construction -ne (see postpositions above). The perfective aspect thus displays split ergativity.

Tabled below on the left are the paradigms for the major Gender and Number termination (GN), along the line of that introduced in the adjectives section. To the right are the paradigms for the Person and Number termination (PN), used by the subjunctive (which has 1st pl. -īe) and future (which has 1st pl. -ā̃).

(GN) ਇੱਕ. ਬਹੁ.
ਪੁ. - -
ਇਸ. - -ਈਆਂ
(PN) ਪਹਿਲਾ ਦੂਜਾ ਤੀਜਾ
ਇੱਕ. -ਆਂ -ਏਂ -
ਬਹੁ. -ਆਂ/ਈਏ - -ਅਣ

ਰੂਪ/ਕਿਸਮਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਨੱਚਣਾ ਅਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ ਲਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਧੁਨੀ ਤੀਜਾ-ਪੁਰਖੀ ਪੁਲਿੰਗੀ ਇੱਕ-ਵਚਨ (PN = , GN = ) ਲਈ ਗਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਪੱਖਵਾਦੀ ਪੱਖਵਾਦੀ
ਅਸੀਮਤ
ਮੂਲ/ਜੜ * ਨੱਚ
ਸਿੱਧਾ ਅਕਾਲਕ/
ਕਿਰਿਆਵਾਚੀ/
ਜ਼ਰੂਰੀ
*-ਣ-ਆ ਨੱਚਣਾ
ਅਸਿੱਧਾ ਅਕਾਲਕ *-(ਅ)ਣ ਨੱਚਣ
ਅਪਾਦਾਨੀ ਅਕਾਲਕ *-ਣੋਂ ਨੱਚਣੋਂ
ਯੋਜਕੀ *-ਕੇ ਨੱਚਕੇ
ਕਾਰਜੀ/
ਸੰਭਾਵੀ
*-(a)ṇ-vāḷ-GN ਨੱਚਣਵਾਲ਼ਾ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕੀ
ਪੂਰਨ *-GN ਹੋ-GN ਨੱਚਿਆ ਹੋਇਆ
ਅਪੂਰਨ *-ਦ-GN ਹੋ-GN ਨੱਚਦਾ ਹੋਇਆ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕੀ ਦਾ ਅਸਿੱਧਾ ਰੂਪ
ਅਪੂਰਨ *-ਦ-ਏ, -ਦ-ਇਆਂ ਨੱਚਦੇ, ਨੱਚਦਿਆਂ
ਸੀਮਤ
ਸ਼ਰਤੀਆ ਭਵਿੱਖ *-PN ਨੱਚੇ
ਨਿਸ਼ਚਤ ਭਵਿੱਖ *-PN-ਗ-GN ਨੱਚੇਗਾ
ਆਗਿਆਵਾਚਕ[੮]
ਇੱਕ. ਬਹੁ.
ਵਰਤਮਾਨ ਨੱਚ ਨੱਚੋ
ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਭੂਤ ਨੱਚੀਂ ਨੱਚਿਓ
ਜੋੜਾਂ ਸਮੇਤ ਪੱਖਵਾਦੀ
ਪੂਰਨ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ
*-(ਇ)-GN *-ਦ-GN * ਰਿਹਾ-GN
ਵਰਤਮਾਨ ਹ-? ਨੱਚਿਆ ਹੈ ਨੱਚਦਾ ਹੈ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਭੂਤ ਸ-? ਨੱਚਿਆ ਸੀ ਨੱਚਦਾ ਸੀ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ
ਕਲਪਨਾਤਮਿਕ ਹੋ-ਵ-PN ਨੱਚਿਆ ਹੋਵੇ ਨੱਚਦਾ ਹੋਵੇ
ਕਿਆਸੀ ho-v-PN-g-GN ਨੱਚਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਨੱਚਦਾ ਹੋਵੇਗਾ
ਇੱਛਾਵਾਚੀ ਹੁੰ-ਦ-GN ਨੱਚਿਆ ਹੁੰਦਾ ਨੱਚਦਾ ਹੁੰਦਾ
ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨੱਚਿਆ ਨੱਚਦਾ

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Gill, Harjeet Singh and Gleason Jr, Henry A. (1969). A Reference Grammar of Panjabi. Patiala: Department of Linguistics, Punjabi University
  2. Wals.info
  3. ੩.੦ ੩.੧ Shackle (2003:601)
  4. Shackle (2003:602)
  5. Shackle (2003:603)
  6. Shackle (2003:604)
  7. Masica (1991:257)
  8. Shackle (2003:607–608)


  • Punjabi.aglsoft.com
  • Bhatia, Tej K. (1993). Punjabi: A Cognitive-Descriptive Grammar. London: Routledge.

ਕਿਤਾਬ ਸੂਚੀ[ਸੋਧੋ]