ਲੋਕ ਸਭਾ

ਲੋਕ ਸਭਾ , ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ ਹੈ । ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਸਦਨ ਰਾਜ ਸਭਾ ਹੈ । ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਰਬ ਬਾਲਗ ਵੋਟ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਚੋਣ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਆਂ ਨਾਲ ਗਠਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਮੈਬਰਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਗਿਣਤੀ 552 ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ , ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ 530 ਮੈਂਬਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਅਤੇ 20 ਮੈਂਬਰ ਤੱਕ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੇਕਰ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਐਂਗਲੋ ਇੰਡੀਅਨ ਸਮੁਦਾਏ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਕੁਲ ਚੁੱਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਂਬਰੀ ਦਾ ਵੰਡ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਨੂੰ ਆਵੰਟਿਤ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਵਹਾਰਕ ਅਨਪਾਤ ਹੋ , ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਪਰਿਪੇਕਸ਼ਿਅ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਵਾਂ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤਰਜਮਾਨੀ , ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ ।

ਜਿੱਥੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਚਾਰ ਰਾਜਾਂ , ਤਮਿਲਨਾਡੁ , ਆਂਧ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ , ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਸਿਰਫ 21 % ਹੈ , ਨੂੰ 129 ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਆਵੰਟਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ , ਸਭਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ੀ ਰਾਜ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ 25 . 1 % ਹੈ ਦੇ ਖਾਂਦੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 120 ਸੀਟਾਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਾਂ । ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਆਂਗਲ - ਭਾਰਤੀ ਸਮੁਦਾਏ ਦੇ ਦੋ ਪਸੰਦ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ , ਅਰਾਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਗਿਣਤੀ 545 ਹੈ ।

ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ

ਜੇਕਰ ਸਮਾਂ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੰਗ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ , ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ : ਭੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਲੋਕ ਸਭੇ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜੇਕਰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਤਮ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ , ਜਦੋਂ ਕਿ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਛ : ਮਹੀਨੇ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ।

ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਘੰਟੇ

ਪੀਠਾਸੀਨ ਅਧਿਕਾਰੀ

ਲੋਕ ਸਭਾ ਆਪਣੇ ਚੁੱਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੀਠਾਸੀਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣਦੀ ਹੈ , ਜਿਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਾਰਜ ਸੰਚਾਲਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੁਆਰਾ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ , ਜਿਸਦਾ ਚੋਣ ਵੀ ਲੋਕ ਸਭੇ ਦੇ ਚੁੱਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਂਬਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ . ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਸੰਚਾਲਨ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ

ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਨਿੰਨਾਨੁਸਾਰ 28 ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ 7 ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ : -

ਉਪਵਿਭਾਜਨ	ਪ੍ਰਕਾਰ	ਨਿਰਵਾਚਨ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
ਅੰਡੇਮਾਨ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੀਪ ਸਮੂਹ	ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼	1
ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼	ਰਾਜ	42
ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼	ਰਾਜ	2
ਅਸਮ	ਰਾਜ	14
ਬਿਹਾਰ	ਰਾਜ	40
ਚੰਡੀਗੜ	ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼	1
ਛੱਤੀਸਗੜ	ਰਾਜ	11
ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ	ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼	1
ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਵ	ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼	1
ਦਿੱਲੀ	ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼	7
ਗੋਵਾ	ਰਾਜ	2
ਗੁਜਰਾਤ	ਰਾਜ	26
ਹਰਿਆਣਾ	ਰਾਜ	10
ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼	ਰਾਜ	4
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ	ਰਾਜ	6
ਝਾਰਖੰਡ	ਰਾਜ	14
ਕਰਨਾਟਕ	ਰਾਜ	28
ਕੇਰਲ	ਰਾਜ	20
ਲਕਸ਼ਦਵੀਪ	ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼	1
ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼	ਰਾਜ	29
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ	ਰਾਜ	48
ਮਣਿਪੁਰ	ਰਾਜ	2
ਮੇਘਾਲਏ	ਰਾਜ	2
ਮਿਜੋਰਮ	ਰਾਜ	1
ਨਾਗਾਲੈਂਡ	ਰਾਜ	1
ਉੜੀਸਾ	ਰਾਜ	21
ਪਾਂਡੀਚਰੀ	ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼	1
ਪੰਜਾਬ	ਰਾਜ	13
ਰਾਜਸਥਾਨ	ਰਾਜ	25
ਸਿੱਕੀਮ	ਰਾਜ	1
ਤਮਿਲ ਨਾਡੁ	ਰਾਜ	39
ਤਰੀਪੁਰਾ	ਰਾਜ	2
ਉਤਰਾਖੰਡ	ਰਾਜ	5
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼	ਰਾਜ	80
ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ	ਰਾਜ	42

ਆਂਗਲ - ਭਾਰਤੀ ( 2 , ਜੇਕਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਸੰਦ ਕਰੇ ( ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁੱਛੇਦ 331 ਦੇ ਤਹਿਤ ) )