ਵਿਦਿਉਤਚੁੰਬਕੀਏ ਵਿਕਿਰਣ
ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ ਤੋਂ
ਬਿਜਲਈ ਚੁੰਬਕੀ ਵਿਕਿਰਣ ਸਿਫ਼ਰ ( ਸਪੇਸ ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪ - ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਲਹਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ , ਵਿਦਿਉਤਚੁੰਬਕੀਏ ਵਿਕਿਰਣ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਭਾਗ ਹੈ । ਦ੍ਰਸ਼ਿਅ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ , ਏਕਸ - ਕਿਰਨ , ਗਾਮਾ - ਕਿਰਨ , ਰੇਡੀਓ ਤਰੰਗੇ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਉਤਚੁੰਬਕੀਏ ਤਰੰਗੇ ਹਨ ।
[ਸੋਧ] ਵਿਦਿਉਤਚੁੰਬਕੀਏ ਵਿਕਿਰਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
ਇਹ ਇੱਕ ਅਨੁਪ੍ਰਸਥ ( ਲਾਂਗੀਟਿਊਡਨਲ ) ਲਹਿਰ ਹੈ । ( ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਵਾਜ ਇੱਕ ਅਨੁਦੈਰਧਿਅ ਜੰਤਰਿਕ ਲਹਿਰ ਹੈ । )
- ਇਸਦਾ ਅਸਤੀਤਵ ਬਿਜਲਈ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਝੂਲੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
- ਇਸਦੇ ਸੰਚਰਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਹ ਸਿਫ਼ਰ ਜਾਂ ਨਿਰਵਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ । ( ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਵਾਜ ਲਈ ਮਾਧਿਅਮ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । )
- ਇਸਵਿੱਚ ਬਿਜਲਈ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੰਬਵਤ ਝੂਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ; ਅਤੇ ਬਿਜਲਈ ਚੁੰਬਕੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸੰਚਰਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਿਜਲਈ ਅਤੇ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੰਬਵਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
- ਸਿਫ਼ਰ ਜਾਂ ਨਿਰਵਾਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਵੇਗ ਲੱਗਭੱਗ ੩ ਲੱਖ ਕਿਮੀ / ਵਲੋਂ ( 299 , 800 ਕਿਮੀ / ਸੇਕੇਂਡ ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਨਿਅਤਾਂਕ ਹੈ । ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਇਸਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵੇਗ ਵਲੋਂ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ।
ਹੋਰ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਚਾਲ ਸਿਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਚਾਲ ਵਲੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
- ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ , ਵਿਦਿਉਤਚੁੰਬਕੀਏ ਵਿਕਿਰਣ ਦੇ ਜਿਸ ਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਸਨੂੰ ਦ੍ਰਸ਼ਿਅ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ( visible light ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਦ੍ਰਸ਼ਿਅ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਤਰੰਗਦੈਰਧਿਅ ( ਵੇਭਲੇਂਥ ) ੪੦੦੦ ਏੰਗਸਟਰਾਮ ਵਲੋਂ ੮੦੦੦ ਏੰਗਸਟਰਾਮ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
- ਬਿਜਲਈ ਅਤੇ ਚੁੰਬਕਤਵ ਦੋਨ੍ਹੋਂ ਹੀ ਵਿਦਿਉਤਚੁੰਬਕੀਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਨ ।
- ਵਿਦਿਉਤਚੁੰਬਕੀਏ ਵਿਕਿਰਣ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਗ ( ਮੋਮੇਂਟੰ ) ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਰੰਗੇ ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥ ਵਲੋਂ ਅਨੁਕ੍ਰਿਆ ( ਇੰਟਰੈਕਸ਼ਨ ) ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਦਾਰਥ ਦੇਅਣੁਵਾਂ (ਪਰਮਾਣੁਵਾਂਜਾਂ ਏਲੇਕਟਰਾਨ ) ਨੂੰ * ਇਹ ਉਰਜਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ।
- ਵਿਦਿਉਤਚੁੰਬਕੀਏ ਵਿਕਿਰਣ ਦੇ ਦ੍ਰਸ਼ਿਅ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵਿਕਿਰਣਾਂ ਦਾ ਵਰਤੋ ਕੁੱਝ ਹੀ ਦਸ਼ਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਮਨੁੱਖ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਵਿਕਿਰਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ , ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
[ਸੋਧ] ਵਰਗੀਕਰਣ
ਵਿਦਿਉਤਚੁੰਬਕੀਏ ਵਰਣਕਰਮ - ਇਸਵਿੱਚ ਦ੍ਰਸ਼ਿਅ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਵਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਵਿਦਿਉਤਚੁੰਬਕੀਏ ਵਿਕਿਰਣ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਣ ਆਵ੍ਰੱਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ; ਕਿਉਂਕਿ ਆਵਰਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਗੁਣ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਆਵਰਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਨਿਮਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ : -
