ਸਟੇਪ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ

ਸਤਪ , ਸਤਪੀ ਜਾਂ ਸਟੇਪੀ ( ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ : steppe , ਰੂਸੀ : степь ) ਯੂਰੇਸ਼ਿਆ ਦੇ ਸਮਸ਼ੀਤੋਸ਼ਣ ( ਯਾਨੀ ਟੰਪ੍ਰੇਟ ) ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇੱਥੇ ਬਨਸਪਤੀ ਜੀਵਨ ਘਾਹ , ਫੂਸ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਝਾੜੋਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਅਤੇ ਪੇੜਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਪੂਰਵੀ ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਯੁਕਰੇਨ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਚਕਾਰ ਏਸ਼ਿਆ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ । ਸਤਪੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਯੂਰੇਸ਼ਿਆ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਅਜਿਹੇ ਘਾਸਦਾਰ ਮੈਦਾਨ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ : ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਰੇਸ਼ਿਆ ਵਿੱਚ ਸਤਪੀ , ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰੀ ( prairie ) , ਦੱਖਣ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾੰਪਾ ( pampa ) ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਲਡ ( veld ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਸਤਪੀ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਗਰੀਸ਼ਮਰਿਤੁ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਵਲੋਂ ਗਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ੀਤਰਿਤੁ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ੪੦ °ਸੇਂਟੀਗਰੇਡ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਾਪਮਾਨ - ੪੦ °ਸੇਂਟੀਗਰੇਡ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਕੁੱਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ : ਮੰਗੋਲਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ੩੦ °ਸੇਂਟੀਗਰੇਡ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿਫ਼ਰ °ਸੇਂਟੀਗਰੇਡ ਤੱਕ ਤਾਪਮਾਨ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਵੱਖ - ਵੱਖ ਸਤਪੀ ਇਲਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਫ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ । ਕੁੱਝ ਖੇਤਰ ਵੱਡੇ ਖੁਸ਼ਕ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਭੱਜਿਆ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਬਰਫ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ।

ਇਤਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

ਸਤਪੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਕਾਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਯੂਰੇਸ਼ਿਆ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਲੋਂ ਦੂਰੇ ਕੋਨੇ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਿਆ । ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੇਸ਼ਮ ਰਸਤਾ ਇਸ ਸਤਪੀ ਵਲੋਂ ਹੋਕੇ ਗੁਜਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਚੀਨ , ਜਵਾਬ ਭਾਰਤ , ਵਿਚਕਾਰ ਏਸ਼ਿਆ , ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਰਵ , ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਾਲ ਅਤੇ ਲੋਕ ਆਇਆ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਤੱਤ ਵੀ ਫੈਲੇ । ਅਨੁਵਾਂਸ਼ਿਕੀ ਦ੍ਰਸ਼ਟਿਕੋਣ ਵਲੋਂ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਿਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਆਰ੧ਏ ਹੈ । ਠੀਕ ਇਹੀ ਵਿਚਕਾਰ ਏਸ਼ਿਆ , ਰੂਸ , ਪੋਲੈਂਡ ਇਤਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਤਪੀ ਦੇ ਜਰਿਏ ਹੀ ਫੈਲਿਆ । ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਮਲਾਵਰ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਲੋਂ ਆਏ ਸਨ । ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਸਮਰਾਟ ਬਾਬਰ ਉਜਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਤਪੀ ਖੇਤਰ ਵਲੋਂ ਆਏ . ਸ਼ਕ ( ਸਕਿਥਿਅਨ ) ਲੋਕ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਮਰਾਟ ਕਨਿਸ਼ਕ ਵੀ ਇੱਕ ਸਨ , ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਲੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਕੁੱਝ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਇਸ ਜਾਤੀ ਵਲੋਂ ਆਇਆ ਹੈ । ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਜਾਤੀਏ , ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰਾ ਰਿਹਾ । ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦਾ ਫੈਲਾਵ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਉਦਾਹਰਣ ਸੀ , ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਚਿਹਨ ( ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਵਸਤੀਕ , ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਬਿੰਦੀਆਂ , ਇਤਆਦਿ ) ਇੱਥੇ ਦੇ ਕਈ ਪੁਰਾਤਾੱਤਵਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਲੇ ਹਨ ।