ਹਿਸਾਬ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ

ਗਣਿਤ ਜਾਂ ਹਿਸਾਬ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: ਮਾਤਰਾ (ਗਿਣਤੀ) [੧] ਸੰਰਚਨਾ,[੨] ਸਥਾਨ,[੧] ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਅਮੂਰਤ ਅਧਿਅਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।[੩][੪][੫] ਹਿਸਾਬਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਮੂਰਤ ਜਾਂ ਨਿਰਾਕਾਰ (abstract) ਅਤੇ ਨਿਗਮਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ, ਪਰਿਮਾਣਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਗੁਣ, ਸੁਭਾਉ ਆਦਿ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਣਿਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ: ਅੰਕ-ਗਣਿਤ, ਬੀਜਗਣਿਤ, ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਰੇਖਾਗਣਿਤ, ਤਿਕੋਣਮਿਤੀ ਅਤੇ ਕਲਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਹਿਸਾਬਦਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਿਸਾਬਦਾਨ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬਰਟੇਂਡ ਰਸਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ‘‘ਹਿਸਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਅਸੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ ਉਹ ਸੱਚ ਵੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।’’ ਹਿਸਾਬ ਕੁੱਝ ਅਮੂਰਤ ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਮਾਤਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਦੀਵੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੂਲਾਧਾਰ ਹੈ।

1, 2, 3,\ldots\! \ldots,-2, -1, 0, 1, 2\,\ldots\!  -2, \frac{2}{3}, 1.21\,\! -e, \sqrt{2}, 3, \pi\,\! 2, i, -2+3i, 2e^{i\frac{4\pi}{3}}\,\! 2, 3, 5, 7, 11, \ldots\!
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਸੰਖਿਆ ਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ ਪਰਿਮੇਯ ਸੰਖਿਆ ਵਾਸਤਿਕ ਸੰਖਿਆ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਸੰਖਿਆ ਅਭਾਜ ਸੰਖਿਆ

ਹਿਸਾਬ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ[ਸੋਧੋ]

  • ਅਲਜਬਰਾ
  • ਅਵਕਲਨ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
  • ਰੇਖਾ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਵਿਗਿਆਨ
  • ਤਰਕ ਵਿਗਿਆਨ
  • ਸੰਖਿਆ ਸਿਧਾਂਤ
  • ਭੌਤਿਕੀ ਗਣਿਤ
  • ਗਣਨਾ
  • ਸੂਚਨਾ ਸਿਧਾਂਤ
  • ਸੰਭਾਵਨਾ
  • ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨ
  • ਖੇਡ ਸਿਧਾਂਤ
  • ਉਪਰੇਸ਼ਨ ਖੋਜ
  • ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ
  • ਇਨਟਿ'ਗਰੇਇਸ਼ਨ

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. ੧.੦ ੧.੧ "mathematics, n.". Oxford English Dictionary. Oxford University Press. 2012. http://oed.com/view/Entry/114974. Retrieved on June 16, 2012. "The science of space, number, quantity, and arrangement, whose methods involve logical reasoning and usually the use of symbolic notation, and which includes geometry, arithmetic, algebra, and analysis." 
  2. Kneebone, G.T. (1963). Mathematical Logic and the Foundations of Mathematics: An Introductory Survey. Dover, 4. ISBN 0-486-41712-3. “Mathematics ... is simply the study of abstract structures, or formal patterns of connectedness.” 
  3. LaTorre, Donald R., John W. Kenelly, Iris B. Reed, Laurel R. Carpenter, and Cynthia R Harris (2011). Calculus Concepts: An Informal Approach to the Mathematics of Change. Cengage Learning, 2. ISBN 1-4390-4957-2. “Calculus is the study of change—how things change, and how quickly they change.” 
  4. Ramana (2007). Applied Mathematics. Tata McGraw–Hill Education, 2.10. ISBN 0-07-066753-5. “The mathematical study of change, motion, growth or decay is calculus.” 
  5. Ziegler, Günter M. (2011). "What Is Mathematics?", An Invitation to Mathematics: From Competitions to Research. Springer, 7. ISBN 3-642-19532-6.