ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰੀ ਕਕਸ਼ ਸਹਿਤ ਨੌਂ ਵਰਗਾਕਾਰ ਕਕਸ਼ ਬਣੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਮੁੱਖ ਕਕਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਬਾਕੀ ਅੱਠ ਦੁਮੰਜਿਲੇ ਕਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਖੁਲਦੇ ਹਨ।

ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ (ہمایوں دا مقبرہ) ਇਮਾਰਤ ਪਰਿਸਰ ਮੁਗਲ ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮਕਬਰਾ ਸਮਾਰਕ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦੀਨਾਪਨਾਹ ਅਰਥਾਤ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲੇ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਨਿਜਾਮੁੱਦੀਨ ਪੂਰਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਰਸਤੇ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਗੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭੂਮੀ ਕਿਲੋਕਰੀ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ (੧੨੬੮-੧੨੮੭) ਦੇ ਪੁੱਤ ਤਤਕਾਲੀਨ ਸੁਲਤਾਨ ਕੇਕੂਬਾਦ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਵਿੱਚ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਕਬਰ ਸਹਿਤ ਕਈ ਹੋਰ ਰਾਜਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਕਬਰਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਮਕਬਰੇ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਚਾਰਬਾਗ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਤਾਜਮਹਲ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਮਕਬਰਾ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਬੇਗਮ ਹਮੀਦਾ ਬਾਨਾਂ ਬੇਗਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਨੁਸਾਰ ੧੫੬੨ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਭਵਨ ਦੇ ਵਾਸਤੁਕਾਰ ਸੈਯਦ ਮੁਬਾਰਕ ਇਬਨ ਮਿਰਾਕ ਘਿਆਥੁੱਦੀਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮਿਰਾਕ ਘੁਇਯਾਥੁੱਦੀਨ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੇਰਾਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਬੁਲਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਲੱਗਭੱਗ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਚਾਰਬਾਗ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਉਦਾਹਰਣ ਬਣੀ। ਇੱਥੇ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਲਾਲ ਰੇਤਲਾ ਪੱਥਰ ਦਾ ਇਨ੍ਹੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਇਆ ਸੀ। ੧੯੯੩ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਯੁਨੇਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਥਾਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਹੈ। ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਕਬਰ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦੀ ਬੇਗਮ ਹਮੀਦਾ ਬਾਨਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਜਿਏਸ਼ਠ ਪੁੱਤ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰਿਸ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਜਹਾਂਦਰ ਸ਼ਾਹ, ਫੱਰੁਖਸ਼ਿਆਰ, ਰਫੀ ਉਲ - ਦਰਜਤ, ਰਫੀ ਉਦ - ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਆਲਮਗੀਰ ਦੂਸਰਾ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਰਾਜਗੀਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਬਦਲਾਵ ਵਿਖਾ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗ ਚਾਰਬਾਗ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਫੁਲਵਾੜੀ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਫੁਲਵਾੜੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਤੋਂ ਪੂਰਵ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵਿਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਅਨੇਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਬਣਦੇ ਗਏ। ਇਹ ਮਕਬਰਾ ਮੁਗਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਤੋਂ ਪੂਰਵ ਨਿਰਮਿਤ ਹੁਮਾਯੁੰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬਰ ਦੇ ਕਾਬਲ ਸਥਿਤ ਮਕਬਰੇ ਬਾਗ ਏ ਬਾਬਰ ਵਲੋਂ ਇੱਕਦਮ ਭਿੰਨ ਸੀ। ਬਾਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਰਾਟਾਂ ਨੂੰ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਮਕਬਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਫਨ ਕਰਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ ਤੈਮੂਰ ਲੰਗ ਦੇ ਸਮਰਕੰਦ ( ਉਜਬੇਕਿਸਤਾਨ ) ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਮਕਬਰੇ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮੁਗਲ ਰਾਜਗੀਰੀ ਦੇ ਮਕਬਰੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਬਣਾ। ਇਹ ਰਾਜਗੀਰੀ ਆਪਣੇ ਚਰਮ ਉੱਤੇ ਤਾਜਮਹਲ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਪੜਿਆ।

ਤਸਵੀਰਾਂ[ਸੋਧੋ]