ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
ਯੁਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ
ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
ਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ
Humayuns Tomb Delhi 31-05-2005 pic2.jpg
ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮਰੇ ਸਹਿਤ ਨੌਂ ਵਰਗਾਕਾਰ ਕਮਰੇ ਬਣੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਮੁੱਖ ਕਕਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਬਾਕੀ ਅੱਠ ਦੁਮੰਜਿਲੇ ਕਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਖੁਲਦੇ ਹਨ।

ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ (ہمایوں دا مقبرہ) ਇਮਾਰਤ ਪਰਿਸਰ ਮੁਗਲ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮਕਬਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦੀਨਾਪਨਾਹ ਅਰਥਾਤ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲੇ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਨਿਜਾਮੁੱਦੀਨ ਪੂਰਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਰਸਤੇ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਗੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭੂਮੀ ਕਿਲੋਕਰੀ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ (੧੨੬੮-੧੨੮੭) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤਤਕਾਲੀਨ ਸੁਲਤਾਨ ਕੇਕੂਬਾਦ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਕਬਰ ਸਹਿਤ ਕਈ ਹੋਰ ਰਾਜਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਕਬਰਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਟਿਕਾਣੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਮਕਬਰੇ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਚਾਰਬਾਗ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਤਾਜਮਹਲ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਮਕਬਰਾ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਬੇਗਮ ਹਮੀਦਾ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ੧੫੬੨ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਭਵਨ ਦੇ ਵਾਸਤੂਕਾਰ ਸੈਯਦ ਮੁਬਾਰਕ ਇਬਨ ਮਿਰਾਕ ਘਿਆਥੁੱਦੀਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮਿਰਾਕ ਘੁਇਯਾਥੁੱਦੀਨ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੇਰਾਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਬੁਲਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਲੱਗਭੱਗ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਚਾਰਬਾਗ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਉਦਾਹਰਣ ਬਣੀ। ਇੱਥੇ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਲਾਲ ਰੇਤਲਾ ਪੱਥਰ ਦਾ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਇਆ ਸੀ। ੧੯੯੩ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਯੁਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਥਾਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਹੈ। ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਕਬਰ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦੀ ਬੇਗਮ ਹਮੀਦਾ ਬਾਨੋ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਜੇਠੇ ਪੁੱਤ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰਿਸ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਜਹਾਂਦਰ ਸ਼ਾਹ, ਫੱਰੁਖਸ਼ੀਆਰ, ਰਫੀ ਉਲ - ਦਰਜਤ, ਰਫੀ ਉਦ - ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਆਲਮਗੀਰ ਦੂਸਰਾ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਰਾਜਗੀਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਬਦਲਾਉ ਵਿਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗ ਚਾਰਬਾਗ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਫੁਲਵਾੜੀ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਫੁਲਵਾੜੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਤੋਂ ਪੂਰਵ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵਿਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਅਨੇਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਬਣਦੇ ਗਏ। ਇਹ ਮਕਬਰਾ ਮੁਗਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬਰ ਦੇ ਕਾਬਲ ਸਥਿਤ ਮਕਬਰੇ, ਬਾਗ ਏ ਬਾਬਰ ਤੋਂ ਇੱਕਦਮ ਭਿੰਨ ਸੀ। ਬਾਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਰਾਟਾਂ ਨੂੰ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਮਕਬਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਫਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ ਤੈਮੂਰ ਲੰਗ ਦੇ ਸਮਰਕੰਦ (ਉਜਬੇਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਮਕਬਰੇ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮੁਗਲ ਰਾਜਗੀਰੀ ਦੇ ਮਕਬਰਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਰਾਜਗੀਰੀ ਆਪਣੇ ਚਰਮ ਉੱਤੇ ਤਾਜਮਹਲ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਪੜਿਆ।

ਤਸਵੀਰਾਂ[ਸੋਧੋ]