ਆਰਤਤਮ ਪਹਿਲਾ
| ਆਰਤਤਮ ਪਹਿਲਾ | |
|---|---|
| ਮਿੱਤਾਨੀ ਦਾ ਰਾਜਾ | |
| ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ | ਅੰ. 1420 BC |
| ਪੂਰਵ-ਅਧਿਕਾਰੀ | ਸ਼ੌਸ਼ਤਾਤਰ |
| ਵਾਰਸ | ਸ਼ੁਤਰਨ ਦੂਜਾ |
| ਪਿਤਾ | ਸ਼ੌਸ਼ਤਾਤਰ |
ਆਰਤਤਮ ਪਹਿਲਾ[1] ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਮਿੱਤਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ] ਦੇ ਹੁਰੀਅਨ ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਮਿਸਰੀ ਫ਼ਿਰਊਨ ਅਮੇਨਹੋਟੇਪ ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਥੂਟਮੋਸ ਚੌਥਾ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਾਨੀ ਰਾਜਾ ਸ਼ੌਸ਼ਤਾਤਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[2]
ਆਰਤਤਮ ਦੀ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਤਾਲ ਬਾਜ਼ੀ ਵਿਖੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਮਿਲੀ ਸੀ।[3] ਗੋਲੀਆਂ ਅਲਾਖ ਵਿਖੇ ਵੀ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ।[4] ਅਰਤਾਤਾਮਾ ਨੂੰ ਅਮਰਨਾ ਪੱਤਰਾਂ (EA 29) ਵਿੱਚ ਤੁਸ਼ਰਤ ਦੇ ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਤਰਨ ਦੂਜਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਦੇ ਥੂਟਮੋਸ ਚੌਥਾ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।[5] ਦੋ ਮੋਰਚਿਆਂ 'ਤੇ ਯੁੱਧ ਲੜਨ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਿਸਰ, ਆਰਤਤਮ ਨੇ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਿਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਵੰਡ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨਾਲ ਅਮੇਨਹੋਟੇਪ ਦੂਜਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ।[6] ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਹੱਲ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਗੱਠਜੋੜ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਿਸਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਕਿ ਗਲਤ ਖੇਡ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਥੂਟਮੋਸ ਚੌਥੇ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਥੂਟਮੋਸ ਅਤੇ ਆਰਤਤਮ ਦੀ ਧੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ, ਪਰ ਅਣਜਾਣ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਆਰਤਤਮ ਨੇ ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।[7] ਮਿਸਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਰਤਤਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸੱਤ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਣੇ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਰਤਤਮ ਰਾਣੀ ਮੁਟੇਮਵੀਆ ਦਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਅਮੇਨਹੋਟੇਪ ਤੀਜਾ ਦਾ ਨਾਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਰਤਤਮ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਤਰਨ ਦੂਜਾ ਬਣਿਆ।[8][9]
ਹਿੱਤੀ ਰਾਜਾ ਸ਼ੁਪਰੀਲੁਮਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਮਿੱਤਾਨੀ ਵਾਸਲ ਰਾਜਾ ਸ਼ੁਤਰਨਾਜ਼ਾ ਵਿਚਕਾਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸ਼ੁਤਰਨਾਜ਼ਾ ਸੰਧੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ "ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਤੁਸ਼ਰੱਤ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਤੂਫਾਨ-ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਆਰਤਤਮ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ: ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (= ਸ਼ੁਤਰਨ) ਨੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਰਤਤਮ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕੀਤਾ।"[10]
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ Mario Liverani (2014). The Ancient Near East: History, Society and Economy. Routledge. Text 16.1
- ↑ Redford, Donald B. “A Gate Inscription from Karnak and Egyptian Involvement in Western Asia during the Early 18th Dynasty.” Journal of the American Oriental Society, vol. 99, no. 2, 1979, pp. 270–87
- ↑ Torrecilla, Eduardo, and Yoram Cohen. “A MITTANI LETTER ORDER FROM AZU (HAD 8) AND ITS IMPLICATIONS FOR THE CHRONOLOGY AND HISTORY OF THE MIDDLE EUPHRATES REGION IN THE LATE BRONZE AGE.” Revue d’Assyriologie et d’archéologie Orientale, vol. 112, 2018, pp. 149–58
- ↑ Dornemann, Rudolph H. “Tell Hadidi: A Bronze Age City on the Euphrates.” Archaeology, vol. 31, no. 6, 1978, pp. 20–26
- ↑ Moran, William L. (1992). The Amarna Letters. Baltimore: Johns Hopkins University Press. p. xiv. ISBN 0-8018-4251-4.
- ↑ Bryce, Trevor (2005). The kingdom of the Hittites. Oxford University Press. ISBN 0-19-927908-X.
- ↑ Miller, Jared L.. "3. Political Interactions between Kassite Babylonia and Assyria, Egypt and Ḫatti during the Amarna Age". Volume 1 Karduniaš. Babylonia under the Kassites 1, edited by Alexa Bartelmus and Katja Sternitzke, Berlin, Boston: De Gruyter, 2017, pp. 93-111
- ↑ Schulman, Alan R. “Diplomatic Marriage in the Egyptian New Kingdom.” Journal of Near Eastern Studies, vol. 38, no. 3, 1979, pp. 177–93
- ↑ Munn-Rankin, J. M. “Diplomacy in Western Asia in the Early Second Millennium B.C.” Iraq, vol. 18, no. 1, 1956, pp. 68–110
- ↑ Devecchi, Elena. “Details That Make the Difference: The Akkadian Manuscripts of the ‘Šattiwaza Treaties.’” Die Welt Des Orients, vol. 48, no. 1, 2018, pp. 72–95