ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)
ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ | |
|---|---|
 ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਕੋਣਾਰਕ ਨਾਟ ਮੰਡਪ, ਓਡੀਸ਼ਾ, ਭਾਰਤ 2012 | |
| ਜਾਣਕਾਰੀ | |
| ਜਨਮ | 9 ਮਾਰਚ 1951 |
| ਮੂਲ | ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ |
| ਮੌਤ | 15 ਦਸੰਬਰ 2024 (ਉਮਰ 73) |
| ਵੰਨਗੀ(ਆਂ) | ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ, jazz fusion, world music |
| ਕਿੱਤਾ | ਤਬਲਾ Maestro |
| ਸਾਜ਼ | ਤਬਲਾ |
| ਸਾਲ ਸਰਗਰਮ | 1963–ਹੁਣ ਤੱਕ |
| ਲੇਬਲ | HMV |
| ਵੈਂਬਸਾਈਟ | www |
ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ (ਹਿੰਦੀ: ज़ाकिर हुसैन, ਉਰਦੂ: ذاکِر حسین), (9 ਮਾਰਚ 1951- 15 ਦਸੰਬਰ 2024), ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ ਦੇ ਬੇਟੇ ਹਨ। ਜਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ 2002 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜੀਵਨ ਜਾਣ ਪਛਾਣ
[ਸੋਧੋ]ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਬਚਪਨ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤਬਲੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਬਖੇਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਸਕੂਲ ਮਹਿਮ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1973 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਲਬਮ ਲਿਵਿੰਗ ਇਨ ਦ ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਵਰਲਡ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਠਾਨ ਲਿਆ ਕਿ ਆਪਣੇ ਤਬਲੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਿਖੇਰਨਾ ਹੈ। 1973 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2007 ਤੱਕ ਜਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਅਤੇ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤਬਲੇ ਦਾ ਦਮ ਦਿਖਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਜਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਹੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਓਨੇ ਹੀ ਲੋਕਪਸੰਦ ਹਨ। ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਸੋਲੋ ਤਬਲਾ ਵਾਦਨ, ਤਾਲ ਸੰਗਤ, ਸਹਿ ਵਾਦਨ, ਤਾਲ ਕਚਿਹਰੀ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਫਿਊਜ਼ਨ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਤਬਲਾ ਵਾਦਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਿਆਂ ਤਬਲਾ ਵਾਦਨ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਰਵਾਇਤ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਇਨਾਮ
[ਸੋਧੋ]- 1988 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਇਨਾਮ (ਉਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 37 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਨਾਮ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਸਨ।)
- ਅਪਰੈਲ 1991 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਐਵਾਰਡ
- 1999 ਵਿੱਚ ਯੁਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਦੇ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ `ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਰੀਟੇਜ਼ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ`
- 2002 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ
- 1992 ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਇਨਾਮ ਗਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
[ਸੋਧੋ]ਉਸਤਾਦ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਮਾਰਚ 1951 ਨੂੰ ਬੰਬਈ (ਮੁੰਬਈ) ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾ ਰਾਖਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਸਨ ।[1][2][3] ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਜਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਰ ਸਵੇਰ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਦੀ ਟਿਊਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਦੌਰਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ।[1][2]
ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਮਾਹਿਮ ਦੇ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।[4] ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਿਮੀ ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਅਤੇ ਦ ਡੋਰਜ਼ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਕ ਡਰੰਮਰ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬੀਟਲਜ਼ ਦੇ ਲੀਡ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਜਾਰਜ ਹੈਰੀਸਨ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਜੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ।[1]
1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਹੁਸੈਨ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਗ੍ਰੇਟਫੁਲ ਡੈੱਡ ਦੇ ਡਰੰਮਰ ਤੋਂ ਓਨਾ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਿੰਨਾ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਖੱਬੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੈਕਬੀਟ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਜਾਉਣ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।[1] ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਬੈਂਡ ਦੇ ਨਾਲ ਜੈਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।[1]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 "Obituary Zakir Hussain, Grammy-winning tabla player". thetimes.com. 23 December 2024. Retrieved 7 March 2025. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; name "auto" defined multiple times with different content - ↑ 2.0 2.1 "Zakir Hussain: North Indian Master Tabla Drummer". www.arts.gov. National Endowment for the Arts. n.d. Archived from the original on 5 July 2022. Retrieved 30 December 2020.
- ↑ Pareles, Jon (16 December 2024). "Zakir Hussain, Peerless Indian Tabla Player, Dies at 73". The New York Times (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Archived from the original on 16 December 2024. Retrieved 16 December 2024.
- ↑ "Zakir Hussain: His name spells magic on tabla". Hindustan Times (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 30 September 2019. Archived from the original on 16 March 2022. Retrieved 16 March 2022.