ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ
2013 ਵਿੱਚ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ
ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਰਾਜ ਸਭਾ
ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ
2007 (2007)–2013 (2013)
ਹਲਕਾਨਾਮਜ਼ਦ
ਜਨਮ(1925-08-07)7 ਅਗਸਤ 1925
ਮੌਤ28 ਸਤੰਬਰ 2023(2023-09-28) (ਉਮਰ 98)
ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾਭਾਰਤੀ
ਅਲਮਾ ਮਾਤਰ
ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ
(ਵਿ. 1955; died 2022)
ਬੱਚੇ3; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੌਮਿਆ
ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਰੀਅਰ
ਖੇਤਰਬੋਟਨੀ, ਪਲਾਂਟ ਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਸਾਇਟੋਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਇਕੋਲੋਜੀਕਲ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ, ਈਕੋਟੈਕਨਾਲੋਜੀ
ਅਦਾਰੇ
ਥੀਸਿਸਸਪੀਸੀਜ਼ ਭਿੰਨਤਾ, ਅਤੇ ਜੀਨਸ ਸੋਲਨਮ-ਸੈਕਸ਼ਨ ਟਿਊਬੇਰੀਅਮ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੌਲੀਪਲੋਇਡੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ (1952)
ਡਾਕਟੋਰਲ ਸਲਾਹਕਾਰਐੱਚ. ਡਬਲਿਯੂ. ਹਾਵਰਡ

ਮਾਨਕੰਬੂ ਸੰਬਾਸਿਵਨ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ (7 ਅਗਸਤ 1925 - 28 ਸਤੰਬਰ 2023) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਪੌਦ ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਹੈ।[1] ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਨੇਤਾ ਹਨ।[2] ਉਸਨੂੰ ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[lower-alpha 1][5][6] ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਦੇ ਨਾਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯਤਨਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ।[7][8] ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (IRRI) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 1987 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਜਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭੋਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[9] ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਆਰਥਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ' ਕਿਹਾ ਹੈ।[10]

ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਨੇ ਸਾਈਟੋਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਆਇਨਾਈਜ਼ਿੰਗ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਲੂ, ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।[11] ਉਹ ਪੁਗਵਾਸ਼ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ ਫਾਰ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਆਫ ਨੇਚਰ (IUCN) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।[12][13] 1999 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਨਾਲ, TIME ਰਸਾਲੇ ਦੀ '20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ 20 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕਾਂ' ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, ਈਜੀ ਟੋਯੋਡਾ, ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਅਤੇ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਦੇ ਨਾਲ।[5] ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਅਵਾਰਡ, ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਵਰਲਡ ਸਾਇੰਸ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ ਹਨ।[10] MSS ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਨ ਫਾਰਮਰਜ਼ (NCF) ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਦੂਰਗਾਮੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ।[14] ਉਹ ਇੱਕ ਉਪਨਾਮ ਖੋਜ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।[5] ਉਸਨੇ 1990 ਵਿੱਚ 'ਐਵਰਗਰੀਨ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਸਬੰਧਤ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਦੀਵੀਤਾ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਕਤਾ' ਦੇ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ।[2][15] ਉਸਨੂੰ 2007 ਅਤੇ 2013 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[16] ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਬਿੱਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।[17]

ਨੋਟ[ਸੋਧੋ]

  1. A number of people have been recognized for their efforts during India's Green Revolution. Chidambaram Subramaniam, the food and agriculture minister at the time, a Bharat Ratna, has been called the Political Father of the Green Revolution.[3] Dilbagh Singh Athwal is called the Father of Wheat Revolution.[4]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named :5
  2. 2.0 2.1 Cabral, Lídia; Pandey, Poonam; Xu, Xiuli (3 July 2021). "Epic narratives of the Green Revolution in Brazil, China, and India". Agriculture and Human Values. 39: 249–267. doi:10.1007/s10460-021-10241-x. S2CID 237804269.
  3. Dugger, Celia W. (2000-11-10). "Chidambaram Subramaniam, India's 'Green' Rebel, 90, Dies". The New York Times. ISSN 0362-4331. Retrieved 2021-12-03. Chidambaram Subramaniam, the political architect of the green revolution in India...
  4. "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away". Hindustan Times (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 15 May 2017. Retrieved 2021-12-03.
  5. 5.0 5.1 5.2 Spaeth, Anthony (23–30 August 1999). "Asians of the Century: A Tale of Titans. M.S. Swaminathan". TIME. Time 100. Vol. 154, no. 7/8. Archived from the original on 25 January 2001.{{cite news}}: CS1 maint: date format (link)
  6. "Swaminathan, Moncompu Sambasivan". Ramon Magsaysay Award. 1971. Archived from the original on 25 November 2021. Retrieved 25 November 2021. A cytogeneticist from India who made major advances in breeding sturdier, more productive and better quality plant types
  7. Quinn 2015, p. 418-420.
  8. Damodaran, Harish (13 August 2015). "A living legend: Swaminathan@90". The Indian Express. Retrieved 2021-11-30.
  9. Quinn 2015, p. 417-418.
  10. 10.0 10.1 Worth, Brett. "M.S. Swaminathan (Honorary)". The Hunger Project (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Archived from the original on 2023-06-10. Retrieved 2021-11-25.
  11. Kesavan & Iyer 2014, p. 2041-2042.
  12. Gopalkrishnan 2002, p. 2.
  13. Kesavan Iyer, p. 2045.
  14. Mishra, Dheeraj (27 December 2020). "Reality Belies Modi Govt Claims of Implementing Swaminathan Commission's Report". The Wire. Retrieved 2021-11-26.
  15. Quinn 2015, p. 426...'Evergreen Revolution' to mean increasing agricultural productivity in perpetuity without associated ecological harm...
  16. "M.S. Swaminathan". PRS Legislative Research (PRSIndia). Retrieved 2021-11-30.
  17. Bedi, Bani (30 July 2018). "The Centre Is Barely Serious About Recognising Women as Farmers". The Wire. Retrieved 2021-11-30.

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ[ਸੋਧੋ]

Prof.M.S.Swaminathan is a part of the selection jury in Mahaveer Awards in Bhagwan Mahaveer Awards [1]

  1. "Bhagwan Mahaveer Foundation invites nominations for 26th Mahaveer Awards carrying cash prize of Rs 40 lakhs across 4 categories". September 2022.