ਕਥਕਲੀ
 | |
| ਕਿਸਮ | ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ |
|---|---|
ਕਥਕਲੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀਃNauthakali) ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਖੇਡ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੰਦਾਂ ਨੂੰ ਕਥਕਲੀ ਸਾਹਿਤ ਜਾਂ ਅੱਤਾਕਥਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਵਰਨਾ ਕਲਾ ਰੂਪਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਤ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪਾਠ ਦੇ ਨਵਰਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੇਕਅੱਪ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਾਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੇਰਲ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ।[1][2][3] ਇਹ ਮਲਿਆਲਮ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜ ਕੇਰਲ ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਲਿਆਲਮ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਥਕਲੀ ਦਾ ਕੇਰਲ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾ ਨਾਲ ਨੇੜਲਾ ਸਬੰਧ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਤੀਆਟਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਨਮੂਨਾ ਹੈ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਮ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਮੌਖਿਕ ਅਤੇ ਅਮੂਰਤ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਸਟਰਪੀਸ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ
[ਸੋਧੋ]ਕਥਕਲੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਸ਼ੈਲੀ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੀ. ਈ. ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਤਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਕਾਲੀਕਟ ਦੇ ਜ਼ਮੋਰਿਨ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਨਾਟਕ) ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜੋ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਪਹਿਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਲੱਭੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਕਥਕਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਗੀਤ, ਵੋਕਲ ਕਲਾਕਾਰ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਹੱਥ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਥਕਲੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਅਥਲੈਟਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।[1] ਕਥਕਲੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਿੰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਕਲਾ ਰੂਪ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਵੇਰਵੇ ਹਿੰਦੂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਕਿ ਹੋਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਮੱਠਵਾਦੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ ਸਨ।[1][4]
ਕਥਕਲੀ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਸ਼ੇ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਚਾਰ ਹਨ। ਵੋਕਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਕਥਕਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੁਆਰਾ।[5] ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਈਸਾਈ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[6]
ਇਤਿਹਾਸ
[ਸੋਧੋ]ਕਥਕਲੀ ਦੇ ਤੱਤ ਅਤੇ ਪਹਿਲੂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮਤ ਭੇਦ ਹਨ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਦਾ ਸਮਾਂ 200 ਬੀ. ਸੀ. ਅਤੇ 200 ਈ. ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਇਸ ਨੂੰ 500 ਬੀ. ਸੀ ਅਤੇ 500 ਈ. ਦੇ ਵਿੱਚ ਦਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।[7][8][9]
ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 6000 ਛੰਦਾਂ ਹਨ ਜੋ 36 ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ।[7][10] ਪਾਠ, ਨਤਾਲੀਆ ਲਿਡੋਵਾ ਵਿੱਚ ਤਾਂਡਵ ਨਾਚ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ (ਸ਼ਿਵ) ਰਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ, ਭਾਵ, ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ, ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ, ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਦਮ,ਖੜੇ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ-ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਥਕਲੀ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।[7][11] ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਾਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ।[12]
ਕਥਕਲੀ ਦੇ ਮੂਲ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੋਨਸ ਅਤੇ ਰਿਆਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ 500 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ 16ਵੀਂ ਅਤੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਕਥਕਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੀ। ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਥਕਲੀ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 1500 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ।[13]
ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਲਿੰਕਃ ਕੁਟੀਆਟਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨੱਟਮ ਅਤੇ ਕੂਥੂ
[ਸੋਧੋ]ਫ਼ਾਰਲੇ ਰਿਚਮੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਥਕਲੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਟੀਆਟਮ (ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ) ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਂਚ ਅੰਤਰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਿਚਮੰਡ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਟੀਆਟਮ, "ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਥੀਏਟਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਕਲਾ ਰੂਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਟੀਆਟਮ, ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਥੇ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ "ਆਦਰਸ਼" ਵਜੋਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਾਪ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ 500 ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।[14]
ਜ਼ਰੀਲੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਥਕਲੀ ਦਾ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਹੈ। 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨੱਟਮ' ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਾਚ-ਨਾਟਕ ਕਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਲੀਕਟ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਨਵਦਨ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਅਧੀਨ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਸੀ।[15] ਰਵਾਇਤੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਟਾਰੱਕਰਾ ਥਾਮਪੁਰਨ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀਰਾ ਕੇਰਲ ਵਰਮਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨੱਟਮ ਮੰਡਲੀ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕੋਟਾਰੱਕਰਾ ਥਾਮਪੁਰਨ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨੱਟਮ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਲਾ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਮਨੱਟਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਟਕ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਰਾਮਾਇਣ' ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸਨ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਮਾਇਣ ਤੋਂ ਥੋੜੇ ਵਖਰੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ 'ਕਥਕਲੀ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ।[15]
ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਅਸ਼ਟਾਪਡਿਆਟਮ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਵੀ ਜੈਦੇਵ ਦੀ ਗੀਤ ਗੋਵਿੰਦ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਡਰਾਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਨਿਮਰ ਚਰਵਾਹੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗਊ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[16] ਕਥਕਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਕਈ ਤੱਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁਡੀਯੇਟੂ, ਥੇਅਮ ਅਤੇ ਪਦਯਾਨੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੋਰੱਟੂ ਨਡਕਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਤਮਿਲ ਥਰੂਕੂਥੂ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਲਾਰੀਪੈਯੱਟੂ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਨੇ ਵੀ ਕਥਕਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।[17]
ਲਿੰਕਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਥਕਲੀ ਮੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨੱਟਮ", ਕੁਟੀਅੱਟਮ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਜਿੱਥੇ ਡਾਂਸਰ-ਅਭਿਨੇਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਗਾਇਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਕਥਕਲੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਡਾਂਸਰ-ਅਦਾਕਾਰ ਨੂੰ ਉੱਤਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਵੋਕਲ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ' ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ। ਕਥਕਲੀ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਭੰਡਾਰ, ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਵੀ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨੂੰ ਮਾਨਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸੌਖਾ ਹੋ ਗਿਆ।[15]
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- 1 2 3 James G. Lochtefeld (2002). The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M. The Rosen Publishing Group. p. 359. ISBN 978-0-8239-3179-8.
- ↑ Peter J. Claus; Sarah Diamond; Margaret Ann Mills (2003). South Asian Folklore: An Encyclopedia. Routledge. pp. 332–333. ISBN 978-0-415-93919-5.
- ↑ Phillip B. Zarrilli (2000). Kathakali Dance-drama: Where Gods and Demons Come to Play. Routledge. pp. xi, 17–19. ISBN 978-0-415-13109-4.
- ↑ Phillip B. Zarrilli (2000). Kathakali Dance-drama: Where Gods and Demons Come to Play. Routledge. pp. 22–25, 191. ISBN 978-0-415-13109-4.
- ↑ Daugherty, Diane (2005). "The Pendulum of Intercultural Performance: Kathakalī King Lear at Shakespeare's Globe". Asian Theatre Journal. 22 (1). Johns Hopkins University Press: 52–72. doi:10.1353/atj.2005.0004.
- ↑ "Kathakali makes Christian debut". 16 July 2011.
- 1 2 3 Natalia Lidova 2014.
- ↑ Tarla Mehta 1995.
- ↑ Wallace Dace 1963.
- ↑ Emmie Te Nijenhuis 1974.
- ↑ Kapila Vatsyayan 2001.
- ↑ Coormaraswamy and Duggirala (1917). "The Mirror of Gesture". Harvard University Press. p. 4.; Also see chapter 36
- ↑ Mahinder Singh (1972). "Kathakali". Interscæna, Acta Scænographica. 2. Scénografický ústav v Praze: 1–17.
- ↑ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "richmond95". - 1 2 3 ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "richmond317". - ↑ D. Appukuttan Nair, Ayyappa K. Paniker 1993.
- ↑ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "ClausDiamond2003p331".