ਕੇਦਾਰਮ ਰਾਗਮ
ਕੇਦਾਰਮ (ਉਚਾਰਨ ਕੀਦਾਰਾਮ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਉਤਪੰਨ ਪੈਮਾਨੇ (ਜਨਨਿਆ ਰਾਗਮ) ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੰਕਰਾਭਰਣਮ, 29ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ
[ਸੋਧੋ]ਕੇਦਾਰਮ ਇੱਕ ਅਸਮਮਿਤ ਪੈਮਾਨੇ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੈਵਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕਰਾ ਔਡਵ-ਸ਼ਾਡਵ ਰਾਗਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਗੀਕਰਣ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਧਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ 5 ਨੋਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਗ-ਜ਼ੈਗ ਨੋਟ ਹਨ ਅਤੇ 6 ਨੋਟ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੰਚ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋਃ
- ਅਰੋਹਣ- ਸ ਮ1 ਗ3 ਮ1 ਪ ਨੀ3 ਸੰ [a]
- ਅਵਰੋਹਣ -ਸੰ ਨੀ3 ਮ1 ਗ 3 ਰੇ2 ਸ [b]
ਇਹ ਸਕੇਲ ਸ਼ਾਦਜਮ, ਚਤੁਰੂਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ, ਪੰਚਮ ਅਤੇ ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ
[ਸੋਧੋ]ਕਾਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੇਦਾਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।
- ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਾਮ ਨੀਪਾਈ
- ਸੰਤ ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਮਰਾਸ ਵਦਾਨ ਰਾਮ
- ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਆਨੰਦ ਨਟਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ
- ਭਜਨ ਸਿਯੇਵੇ ਊ ਮਾਨਸ ਆਨਯਾ (ਭਰਾ) ਦੁਆਰਾ
- ਭਦਰਚਲ ਰਾਮਦਾਸੁ ਦੁਆਰਾ ਭਜਾਰੇ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਮ
- ਦੁਰਲੱਭ ਰਾਮਨੂਲਮਟਾ ਸ੍ਰੀ ਭਗਤ ਗਿਆਨਾਨੰਦ ਤੀਰਥ (ਸ਼੍ਰੀ ਓਗਿਰਾਲਾ ਵੀਰਾ ਰਾਘਵ ਸਰਮਾ)
- ਹਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਐਨੂ ਮਾਨਵ, ਸਿਮਹਾਰੂਪਾਨਦਾ ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ
ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ
[ਸੋਧੋ]| ਗੀਤ. | ਫ਼ਿਲਮ | ਸੰਗੀਤਕਾਰ | ਗਾਇਕ |
|---|---|---|---|
| ਈਦੂ ਓਰੂ ਪੋਨਮਲਾਈ | ਨਿਜ਼ਲਗਲ | ਇਲਯਾਰਾਜਾ | ਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ |
| ਸੁੰਦਰੀ ਨੀਅਮ ਸੁੰਦਰਨ | ਮਾਈਕਲ ਮਦਨ ਕਾਮਾ ਰਾਜਨ | ਕਮਲ ਹਾਸਨ, ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ | |
| ਏਨਨਾਵਾਲੇ ਆਦਿ ਏਨਨਾਵਾਲੇ | ਕਦਲਨ | ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ | ਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ |
| ਥਿਰਕਥਾ ਕੱਟੁਕੁਲੇ | ਐਨ ਸਵਾਸਾ ਕੱਤਰ | ਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾ | |
| ਐਨ ਸਵਾਸ ਕਾਤਰੇ (ਨੀਲਾਂਬਰੀ ਟਰੇਸ ਵੀ) | ਐੱਮ. ਜੀ. ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰ, ਕੇ. ਐੱਸ. ਚਿਤਰਾਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾ | ||
| ਓਰੇਲਾਮ ਉੱਨਈ ਕੰਡੂ | ਨਾਨਬੇਂਡਾ | ਹੈਰਿਸ ਜੈਰਾਜ | ਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਬੰਬੇ ਜੈਸ਼੍ਰੀ |
| ਰਾਏਲ ਰਾਏਲ | ਪੰਜ ਸਟਾਰ | ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਧਾ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ | ਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ |
ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ
[ਸੋਧੋ]
ਕੇਦਾਰਮ (ਉਚਾਰਨ ਕੀਦਾਰਾਮ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਉਤਪੰਨ ਪੈਮਾਨੇ (ਜਨਨਿਆ ਰਾਗਮ) ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੰਕਰਾਭਰਣਮ, 29ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ
[ਸੋਧੋ]ਕੇਦਾਰਮ ਇੱਕ ਅਸਮਮਿਤ ਪੈਮਾਨੇ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੈਵਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕਰਾ ਔਡਵ-ਸ਼ਾਡਵ ਰਾਗਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਗੀਕਰਣ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਧਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ 5 ਨੋਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਗ-ਜ਼ੈਗ ਨੋਟ ਹਨ ਅਤੇ 6 ਨੋਟ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੰਚ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋਃ
- ਅਰੋਹਣ- ਸ ਮ1 ਗ3 ਮ1 ਪ ਨੀ3 ਸੰ [a]
- ਅਵਰੋਹਣ -ਸੰ ਨੀ3 ਮ1 ਗ 3 ਰੇ2 ਸ [b]
ਇਹ ਸਕੇਲ ਸ਼ਾਦਜਮ, ਚਤੁਰੂਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ, ਪੰਚਮ ਅਤੇ ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ
[ਸੋਧੋ]ਕਾਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੇਦਾਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।
- ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਾਮ ਨੀਪਾਈ
- ਸੰਤ ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਮਰਾਸ ਵਦਾਨ ਰਾਮ
- ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਆਨੰਦ ਨਟਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ
- ਭਜਨ ਸਿਯੇਵੇ ਊ ਮਾਨਸ ਆਨਯਾ (ਭਰਾ) ਦੁਆਰਾ
- ਭਦਰਚਲ ਰਾਮਦਾਸੁ ਦੁਆਰਾ ਭਜਾਰੇ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਮ
- ਦੁਰਲੱਭ ਰਾਮਨੂਲਮਟਾ ਸ੍ਰੀ ਭਗਤ ਗਿਆਨਾਨੰਦ ਤੀਰਥ (ਸ਼੍ਰੀ ਓਗਿਰਾਲਾ ਵੀਰਾ ਰਾਘਵ ਸਰਮਾ)
- ਹਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਐਨੂ ਮਾਨਵ, ਸਿਮਹਾਰੂਪਾਨਦਾ ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ
ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ
[ਸੋਧੋ]| ਗੀਤ. | ਫ਼ਿਲਮ | ਸੰਗੀਤਕਾਰ | ਗਾਇਕ |
|---|---|---|---|
| ਈਦੂ ਓਰੂ ਪੋਨਮਲਾਈ | ਨਿਜ਼ਲਗਲ | ਇਲਯਾਰਾਜਾ | ਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ |
| ਸੁੰਦਰੀ ਨੀਅਮ ਸੁੰਦਰਨ | ਮਾਈਕਲ ਮਦਨ ਕਾਮਾ ਰਾਜਨ | ਕਮਲ ਹਾਸਨ, ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ | |
| ਏਨਨਾਵਾਲੇ ਆਦਿ ਏਨਨਾਵਾਲੇ | ਕਦਲਨ | ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ | ਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ |
| ਥਿਰਕਥਾ ਕੱਟੁਕੁਲੇ | ਐਨ ਸਵਾਸਾ ਕੱਤਰ | ਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾ | |
| ਐਨ ਸਵਾਸ ਕਾਤਰੇ (ਨੀਲਾਂਬਰੀ ਟਰੇਸ ਵੀ) | ਐੱਮ. ਜੀ. ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰ, ਕੇ. ਐੱਸ. ਚਿਤਰਾਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾ | ||
| ਓਰੇਲਾਮ ਉੱਨਈ ਕੰਡੂ | ਨਾਨਬੇਂਡਾ | ਹੈਰਿਸ ਜੈਰਾਜ | ਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਬੰਬੇ ਜੈਸ਼੍ਰੀ |
| ਰਾਏਲ ਰਾਏਲ | ਪੰਜ ਸਟਾਰ | ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਧਾ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ | ਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ |