ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ
ਜਨਮ(1925-02-18)ਫਰਵਰੀ 18, 1925
ਗੁਜਰਾਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ
ਮੌਤ25 ਜਨਵਰੀ 2019(2019-01-25) (ਉਮਰ 93)[1]
ਵੱਡੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂਮਿਤਰੋ ਮਰ ਜਾਣੀ, ਬਾਦਲੋਂ ਕੇ ਘੇਰੇ, ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਅੰਧੇਰੇ ਕੇ, ਜ਼ਿੰਦਗੀਨਾਮਾ
ਕੌਮੀਅਤਭਾਰਤੀ
ਨਸਲੀਅਤਪੰਜਾਬੀ
ਕਿੱਤਾਗਲਪਕਾਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ
ਇਨਾਮ1999: ਕਥਾ ਚੂੜਾਮਣੀ ਅਵਾਰਡ
1981: ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਅਵਾਰਡ
1982: ਹਿੰਦੀ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ
2000-2001: ਸ਼ਲਕਾ ਅਵਾਰਡ
1980: ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ
1996: ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ
ਘਰਦਿੱਲੀ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ (ਹਿੰਦੀ: कृष्णा सोबती; 18 ਫਰਵਰੀ 1925 - 25 ਜਨਵਰੀ 2019) ਹਿੰਦੀ ਗਲਪਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀਨਾਮਾ ਲਈ 1980 ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ[2][3] ਅਤੇ 1996 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਵਾਰਡ, ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਮਿਲਿਆ।[4] ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ’ਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਭਾਰਿਆ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਲੇਖਕ ਅਜਿਹਾ ਜ਼ੋਖ਼ਮ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਹੀਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।[5] ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।[6]ਸੋਬਤੀ ਆਪਣੇ 1966 ਦੇ ਨਾਵਲ ਮਿਤ੍ਰੋ ਮਰਜਾਣੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਵਿਆਹੁਤਾ ਔਰਤ ਦੀ ਕਾਮੁਕਤਾ ਦਾ ਨਿਸੰਗ ਚਿੱਤਰਣ ਹੈ। ਉਹ 1999 ਵਿੱਚ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਲਿਟਰੇਰੀ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਪਹਿਲਾ ਕਥਾ ਚੂੜਾਮਣੀ ਅਵਾਰਡ, 1981 ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1982 ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ, ਹਿੰਦੀ ਅਕੈਡਮੀ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸ਼ਲਾਕਾ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।[7] ਅਤੇ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਸਮੇ ਸਰਗਮ ਨੂੰ ਕੇ.ਕੇ. ਬਿਰਲਾ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ, ਵਿਆਸ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।[8]

ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[9] ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਜਰਾਤ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ, ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਹ 'ਹਾਸ਼ਮਤ' ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਕਲਮ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਮ ਹਾਸ਼ਮਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਹਨ: ਡਾਰ ਸੇ ਬਿਛੂਰੀ, ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਅੰਧੇਰੇ ਕੇ, ਯਾਰੋਂ ਕੇ ਯਾਰ , ਜ਼ਿੰਦਾਗੀਨਾਮਾ । ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਨਫੀਸਾ, ਸਿੱਕਾ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਬਾਦਲੋਂ ਕੇ ਘੇਰੇ[10] ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਚੋਣਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਸੋਬਤੀ ਏਕਾ ਸੋਹਬਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਹੈ।[10] ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੁਣ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।[11]

2005 ਵਿਚ, ਦਿਲ-ਓ-ਦਾਨਿਸ਼ , ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਥਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰੀਮਾ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਦ ਹਾਰਟ ਹੈਜ਼ ਇਟਸ ਰੀਜਨ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਗਲਪ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਕਰਾਸਵਰਡ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।[12] ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਵੀਡਿਸ਼, ਰਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[13]

ਜੀਵਨੀ[ਸੋਧੋ]

ਸੋਬਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਫਰਵਰੀ 1925 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ( ਗੁਜਰਾਤ, ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ)।[13][10] ਉਸਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਸਹਿਤ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। [14] ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਫਤਿਹਚੰਦ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਚਲੀ ਗਈ।[14] ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰੋਹੀ ਦੇ ਬਾਲ-ਮਹਾਰਾਜਾ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਤੇਜ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 1943) ਦੀ ਆਇਆ ਵਜੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।[14]ਉਸਦੀ ਬੁਢੇਪੇ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ 70 ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਡੋਗਰੀ ਲੇਖਕ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਕਮਾਲ ਦੇ ਇਤਫਾਕ ਨਾਲ ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸੇ ਦਿਨ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। [15]ਇਹ ਜੋੜਾ ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਤਪਰਗੰਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਊਰ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਫਲੈਟ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਦੀ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਉਸੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿਚ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿੰਦੀ ਰਹੀ।

ਰਚਨਾਵਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਅਨੁਵਾਦ[ਸੋਧੋ]

  • To hell with you Mitro! (ਮਿਤਰੋ ਮਰ ਜਾਣੀ)
  • Memory's Daughter (ਡਾਰ ਸੇ ਬਿਛੁੜੀ)
  • Listen Girl (ਐ ਲੜਕੀ)
  • ਜ਼ਿੰਦਗੀਨਾਮਾ -ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੁੱਖ (ਉਰਦੂ)
  • The Heart Has।ts Reasons (ਦਿਲ-ਓ-ਦਾਨਿਸ਼)[11]

ਨਾਵਲ[ਸੋਧੋ]

  • ਜ਼ਿੰਦਗੀਨਾਮਾ
  • ਮਿਤਰੋ ਮਰ ਜਾਣੀ
  • ਡਾਰ ਸੇ ਬਿਛੁੜੀ
  • ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਅੰਧੇਰੇ ਕੇ
  • ਯਾਰੋਂ ਕੇ ਯਾਰ
  • ਸਮਯ ਸਰਗਮ
  • ਚੰਨਾ

ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ[ਸੋਧੋ]

  • ਨਫ਼ੀਸਾ
  • ਸਿੱਕਾ ਬਦਲ ਗਿਆ
  • ਬਾਦਲੋਂ ਕੇ ਘੇਰੇ
  • ਬਚਪਨ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ ਦਾ ਰਚਨਾ ਸੰਸਾਰ[ਸੋਧੋ]

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨਜੀਵਨ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ।ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਲਿਖੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਢਾਲਿਆ ਹੈ। ਦੇਸ਼ਵੰਡ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਆਈ ਤਬਦੀਲੀ ਸਮੇਤ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ ਦੇ ਵੱਡਆਕਾਰੀ ਨਾਵਲ ‘ਜ਼ਿੰਦਗੀਨਾਮਾ’ ਵਿਚ ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[16]

ਇਨਾਮ ਵਾਪਸੀ[ਸੋਧੋ]

ਕਹਿਣੀ ਤੇ ਕਰਨੀ ਦੀ ਇਕਮਿਕਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ 2010 ਵਿਚ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਲੈਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਮੇਰਾ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਵਿੱਥ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।’’ ਤੇ ਜਦੋਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਸਿਆਸੀ ਲਾਹੇ ਲਈ ਦੇਸ ਅੰਦਰ ਗਿਣ-ਮਿਥ ਕੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, 2015 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਿਆਂ 1980 ਵਿਚ ਨਾਵਲ ‘ਜ਼ਿੰਦਗੀਨਾਮਾ’ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ 1996 ਵਿਚ ਮਿਲੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਫ਼ੈਲੋਸ਼ਿਪ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।[17]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. https://www.thequint.com/news/india/krishna-sobti-hindi-author-dies
  2. Sahitya Akademi Awards Sahitya Akademi Award Official website.
  3. Krishna Sobti at The Library of Congress
  4. List of Fellows Sahitya Akademi Award Official website.
  5. "'ਮਿਤਰੋ ਮਰਜਾਣੀ' ਵਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ". Punjabi Tribune Online (in ਹਿੰਦੀ). 2019-01-26. Retrieved 2019-01-26. 
  6. "ਅਲਵਿਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ". Punjabi Tribune Online (in ਹਿੰਦੀ). 2019-01-26. Retrieved 2019-01-26. 
  7. Profile www.abhivyakti-hindi.org.
  8. Vyas Samman for Sobti’s novel Samay Sargam The Hindu, 1 February 2008.
  9. Uniquely Sobti The Hindu, 18 September 2005.
  10. 10.0 10.1 10.2 ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named LibraryOfCongress
  11. 11.0 11.1 "Author page". 
  12. Another award in her kitty The Hindu, New Delhi, 29 March 2006.
  13. 13.0 13.1 ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Hindu_Jnanpith
  14. 14.0 14.1 14.2 Gupta, Trisha (1 September 2016). "Singular and Plural: Krishna Sobti's unique picture of a less divided India". The Caravan (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 24 March 2017. 
  15. "The Original Rebel | OPEN Magazine". OPEN Magazine (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 24 March 2017. 
  16. ਸਤਿੰਦਰ ਔਲਖ (2019-03-31). "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰਚਨਾ ਸੰਸਾਰ". Punjabi Tribune Online. Retrieved 2019-05-03. 
  17. "ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਸੋਬਤੀ: ਪਾਠਕ ਜਿਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਉਡੀਕਦੇ ਸਨ !". Punjabi Tribune Online (in ਹਿੰਦੀ). 2019-02-03. Retrieved 2019-02-22. 

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ[ਸੋਧੋ]