ਖੁੱਸਾ (ਜੁੱਤੀ)
ਸਿੰਧੀ ਖੁੱਸੋ, ਮੁਲਤਾਨੀ ਖੁੱਸਾ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਖੁੱਸਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Khussa ਉਰਦੂ: کُھسّہ), ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਜੁੱਤੀ ਹੈ[1] ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।[2][3][4] ਖੁੱਸੇ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ-ਟੈਨ ਕੀਤੇ ਚਮੜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਨਕਾਰੀ ਕਸਟਮਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਮੰਗ 'ਤੇ ਖੁੱਸਾ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੇਂਟ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੁੱਸਾ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਚਮੜੇ ਜਾਂ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਢਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਮੇਖਾਂ, ਕਾਉਰੀ ਸ਼ੈੱਲ, ਤੌਨਰਾ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ, ਘੰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਰੇਮਿਕ ਮਣਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੋਲ ਤੱਕ ਦਾ ਬੰਧਨ ਵੀ ਸੂਤੀ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਬਲਕਿ ਚਮੜੇ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਉਤਪਾਦ ਰੇਂਜ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।[5]
ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਜੱਟੀਆਂ (ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 'ਜੇਉਤ-ਤੀ' ਜਾਂ ਹਿੰਦੀ/ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ 'ਜੇਉ-ਟੀ') ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕੁਝ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੱਟੀਆਂ ਵੀ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਜੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੋਜਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਨਾਮ ਖੁਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਮੋਜਰੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਲੰਬੇ ਜੁੱਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰਾ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਨਸਲੀ ਭਾਰਤੀ ਜੁੱਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦਾ ਸੈਂਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 200 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦਾ ਹੈ। ਬੋਧੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਪੱਟੀ ਵਾਲੇ ਸੈਂਡਲ ਪਹਿਨਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਆਮ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜੇ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸੈਂਡਲ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ। ਜੈਨ ਸਾਹਿਤ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੁੱਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਚਮੜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਗਾਵਾਂ, ਮੱਝਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਮੜੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜੁੱਤੀਆਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
[ਸੋਧੋ]ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ "A window to Punjab cultural diversity". 8 April 2015. Archived from the original on 27 January 2018. Retrieved 18 July 2021.
- ↑ ishraqi (2013-09-15). "Khussa Shoes – Symbol of the Traditional Culture of Sindh". Skyrock (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Archived from the original on 2023-05-25. Retrieved 2023-05-25.
- ↑ Pair of shoes, 1900s, retrieved 2024-03-27
- ↑ Shoe, 1900s, retrieved 2024-03-27
- ↑ Jutta Jain-Neubauer; Bata Shoe Museum (2000). Feet & footwear in Indian culture. Mapin Publishing Pvt. Ltd. pp. 126, 175. ISBN 81-85822-69-7.