ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਗਾਇਤਰੀ ਸਪੀਵਾਕ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਗਾਇਤਰੀ ਚਕਰਵਰਤੀ ਸਪੀਵਾਕ
ਜਨਮ (1942-02-24) 24 ਫਰਵਰੀ 1942 (ਉਮਰ 84)
ਕਲਕੱਤਾ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ
ਕਾਲ20ਵੀਂ-ਸਦੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ
ਸਕੂਲਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ
ਉੱਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ
ਮੁੱਖ ਰੁਚੀਆਂ
ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ · ਸਾਹਿਤ · ਵਿਰਚਨਾਵਾਦ · ਨਾਰੀਵਾਦ · ਮਾਰਕਸਵਾਦ
ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ
"subaltern", "strategic essentialism", "epistemological performance"
ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ

ਗਾਇਤਰੀ ਚਕਰਵਰਤੀ ਸਪੀਵਾਕ (ਜਨਮ 24 ਫਰਵਰੀ 1942) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ, ਸਮਕਾਲੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਬਾਨੀ ਹੈ।[1] ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਕੀ ਸਬਾਲਟਰਨ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? "Can the Subaltern Speak?" ਲਈ; ਅਤੇ ਦਰਿਦਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ Grammatology ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਲਿਖੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸਾਲ 2012 ਦੇ ਕਿਓਟੋ ਇਨਾਮ ਨਾਲ 10 ਨਵੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[2] ਉਸ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਣਤੰਤਰ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[3]

ਗਾਇਤਰੀ ਸਪੀਵਾਕ ਨੂੰ ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਗਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਲੇਖ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਇੰਟਰਵਿਊ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ, ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਮਾਰਕਸਵਾਦ, ਸਬਾਲਟਰਨ (subaltern) ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਰਜਮਾਨੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਰਤ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵੰਡ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੱਕ ਵਿਆਪਕ ਹਨ।[4]

ਸਪਾਈਵਾਕ ਨੂੰ "ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬੌਧਿਕ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ" ਹੋਣ ਲਈ ਕਲਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 2012 ਵਿੱਚ ਕਿਓਟੋ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[5][6][7] 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਗਣਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ।[8] ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2025 ਵਿੱਚ, ਸਪੀਵਾਕ ਨੂੰ "ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ" ਲਈ ਹੋਲਬਰਗ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।[9]

ਹਾਲਾਂਕਿ ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਸਪੀਵਾਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਏ ਕ੍ਰਿਟਿਕ ਆਫ਼ ਪੋਸਟ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰੀਜ਼ਨ (1999) ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਉਹ 2021 ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ "ਹਾਉ ਦ ਹੈਰੀਟੇਜ ਆਫ਼ ਪੋਸਟ-ਕੋਲੋਨੀਅਲ ਸਟਡੀਜ਼ ਥਿੰਕਸ ਕਲੋਨੀਲਿਜ਼ਮ ਟੂਡੇ" ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜੈਨਸ ਅਨਬਾਉਂਡ: ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੈ।[10]

ਜੀਵਨ

[ਸੋਧੋ]

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ

[ਸੋਧੋ]

ਸਪੀਵਾਕ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਫਰਵਰੀ 1942 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਤਰੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।[11] ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਰੇਸ ਚੰਦਰ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਂ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਵਰਕਰ ਸੀ।[12] ਉਸ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ ਭਾਦੁੜੀ ਸੀ, ਜੋ ਹੋਮਿਓਪੈਥੀ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸੁਧਾਰਕ ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤ ਸਨ।[13][14][15][16] ਸੇਂਟ ਜੌਹਨਜ਼ ਡਾਇਓਸੇਸਨ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਪੀਵਾਕ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਸ ਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।[12] ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਆਨਰਸ) ਨਾਲ ਬੀਏ ਪ੍ਰੈਜੀਡੇਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਕਲਕੱਤਾ ਤੋਂ; ਐਮਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਲਿਟਰੇਚਰ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਯੂਐੱਸ) ਤੋਂ; ਅਤੇ ਟੋਰੰਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਲੰਦਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡੀਲਿਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[17]

ਸਪੀਵਾਕ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ - ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਟੈਲਬੋਟ ਸਪੀਵਾਕ (1937–2006), ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਕਾਰਨੇਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, 1964 ਤੋਂ 1977 ਤੱਕ, ਅਤੇ ਫਿਰ 1992 ਤੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਬਾਸੁਦੇਵ ਚੈਟਰਜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।[18] ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਤੀ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਨਾਵਲ, ਦ ਬ੍ਰਾਈਡ ਵੌਰ ਦ ਟ੍ਰੈਡੀਸ਼ਨਲ ਗੋਲਡ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।[19][20][21]

1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ

[ਸੋਧੋ]

1959 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਚਾਲੀ ਘੰਟੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟਿਊਟਰ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਐਮਏ ਥੀਸਿਸ ਐਮ.ਐਚ. ਅਬਰਾਮਸ ਨਾਲ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਵਿੱਚ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ 'ਤੇ ਸੀ। 1961 ਵਿੱਚ, ਸਪੀਵਾਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਇੱਕ ਅਖੌਤੀ "ਜੀਵਨ ਮੌਰਗੇਜ" 'ਤੇ ਉਧਾਰ ਲਏ ਗਏ ਪੈਸੇ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। 1962 ਵਿੱਚ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ, ਉਸਨੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੀ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਤਿਆਰੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਾਲ ਡੀ ਮੈਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ, ਮਾਈਸੈਲਫ ਮਸਟ ਆਈ ਰੀਮੇਕ: ਦ ਲਾਈਫ ਐਂਡ ਪੋਇਟਰੀ ਆਫ਼ ਡਬਲਯੂ.ਬੀ. ਯੀਟਸ, ਸੀ।[12] 1963-1964 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਗਿਰਟਨ ਕਾਲਜ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਟੀ.ਆਰ. ਹੈਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਯੀਟਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਗੀਤਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ 1963 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸਲਾਈਗੋ ਵਿੱਚ ਯੀਟਸ ਸਮਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ "ਯੀਟਸ ਐਂਡ ਦ ਥੀਮ ਆਫ਼ ਡੈਥ" ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। (ਉਹ 1987 ਵਿੱਚ ਉਪ-ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਯੀਟਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਥੇ ਵਾਪਸ ਆਈ।)[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਕਾਰਨੇਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਟੈਲੂਰਾਈਡ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਮਹਿਲਾ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।[21]

1965 ਦੇ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ, ਸਪਾਈਵਾਕ ਆਇਓਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੂੰ 1970 ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਲ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਡਾਕਟਰੇਟ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ, "ਦਿ ਗ੍ਰੇਟ ਵ੍ਹੀਲ: ਸਟੇਜਜ਼ ਇਨ ਦ ਪਰਸਨੈਲਿਟੀ ਆਫ਼ ਯੀਟਸ'ਸ ਲਿਰਿਕ ਸਪੀਕਰ" (ਕੋਰਨੇਲ, 1967) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਯੀਟਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸਦੇ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਉਸਦੇ ਬੌਧਿਕ ਅਹੁਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੋਵੇਗੀ। ਨਤੀਜਾ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਮਾਈਸੈਲਫ ਮਸਟ ਆਈ ਰੀਮੇਕ: ਦ ਲਾਈਫ ਐਂਡ ਪੋਇਟਰੀ ਆਫ਼ ਡਬਲਯੂ.ਬੀ. ਯੀਟਸ।[22]

1967 ਵਿੱਚ, ਸਵੈ-ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਿਯਮਤ ਯਤਨਾਂ 'ਤੇ, ਸਪਾਈਵਾਕ ਨੇ ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਖਰੀਦੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ De la grammatologie। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਲਿਖੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੁਰੰਤ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ "ਅਨੁਵਾਦਕ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ" ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ, ਜੈਕ ਦੇਰਿਦਾ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਡੀਕੰਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਪੀਵਾਕ 1971 ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ।[23]

1974 ਵਿੱਚ, ਆਇਓਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ, ਸਪੀਵਾਕ ਨੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਐਮਐਫਏ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।[24] ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਹ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 1978 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। 1978 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਔਸਟਿਨ ਵਿਖੇ ਟੈਕਸਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।

ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ

[ਸੋਧੋ]

ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਰੇ ਹੋਰਾਂ ਇਨਾਮਾਂ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਇਸ ਚਿੰਤਕ ਦਾ ਵਿਆਹ ਟੈਲਵਿਟ ਸਪੀਵਾਕ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਆਹ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਪੀਵਾਕ ਦੋ ਹੋਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲਿਵ-ਇਨ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਜਾਂ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਪੀਵਾਕ ਦੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਪੀਵਾਕ ਅੱਜ ਕੱਲ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। 74 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਪੜਨ-ਪੜਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਸਪੀਵਾਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਾਬਤ ਇੱਕ ਰੋਚਕ ਤੱਥ ਹੈ ਕਿ ਸਪੀਵਾਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਰਫ ਗਰੀਡ-ਕਾਰਡ ਧਾਰਕ ਹੈ। ਸਪੀਵਾਕ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਿੰਤਕ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰੋਕਾਰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮੂਲ-ਭੂਮੀ ਚੋ ਗੁਜਰ ਕੇ ਹੋਂਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।[25]

ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ

[ਸੋਧੋ]

ਡਾ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਸਪੀਵਾਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ।[18] Dinitia Smith(2002) ਨੇ 'The New York Time' ਵਿੱਚ ਸਪੀਵਾਕ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਬਾਰੇ ‘ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ’ ਦਾ ਜੁਮਲਾ ਵਰਤਿਆ ਸੀ। ਟੈਰੀ ਈਗਲਟਨ (1999) ਨੇ ‘The London Review of Books’ ਵਿੱਚ ਸਪੀਵਾਕ ਦੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ 'ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ’ ਅਤੇ ‘ਅਡੰਬਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਪਸ਼ਟ ‘ (Pretentiously opaque) ਕਿਹਾ ਸੀ। ਸਪੀਵਾਕ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਦੇ ਅਸਮਝਣਯੋਗ ਜਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਣ ਬਾਬਤ ਲੱਗੇ ਇਲਜਾਮ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਅਸਲੋਂ .ਗਲਤ ਹੈ। ਕਿ ਸੋਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਮਿਤ ਹਾਸ਼ਿਆਗਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਸਪੀਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਖੀ ਸ਼ਾਫ ਭਾਸ਼ਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਿਸਟਮ ਨੇ ਸਿਰਜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਖੁਦ ਦਾ ਦਮਨ ਦਾ ਏਜੰਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਪੀਵਾਕ ਪੱਛਮੀ ਗਿਆਨਕਾਰੀ ਦੀ ਪਿੱਛਲੱਗਤਾ ਨੂੰ .ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹਿਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨਕਾਰੀ ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਨਵ-ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਕ ਹੈ। ਸਪੀਵਾਕ ਸਮਕਾਲੀ ਦੋਰ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਸ਼ਿਆਗਤ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਦੋਵੇਂ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਦੁਵੰਡ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਲਪ ਸਕਣ।

ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ

[ਸੋਧੋ]

ਸਪੀਵਾਕ ਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪਛੜੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਉਹ ਸਫ਼ਲਤਾ ਭਰਪੂਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਪੀਵਾਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਿਅਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਜਿਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਵ ਕਰਨ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ,ਉਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਹਿਲੂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ‘Outside in the Teaching Machine’ (1993), ‘Ethics and Politics in Tagore, Coetzee ’ (2002) ਅਤੇ ‘Righting Wrongs’ (2004) ਅਤੇ ‘An Aesthetic Education in the Era of Globalization’ (2012) ਵਿੱਚੋਂ ਪਛਾਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਪੀਵਾਕ ਵਿਸ਼ਵ-ਚਿੰਤਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।[18]

ਸਪੀਵਾਕ ਦੇ ਹਾਸ਼ਿਆਗਤ ਧਿਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ

[ਸੋਧੋ]

ਹਾਸ਼ਿਆਗਤ ਧਿਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਪੀਵਾਕ ਦੇ ਕੁੱਝ ਲੇਖ; ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ‘Can the Subaltern Speak’ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ‘Three Women’s Texts and a Critique of Imperialism’ ਅਤੇ ‘The Rani of Sirmur: An Essay in Reading the Archive’ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸਪੀਵਾਕ ਹਾਸ਼ਿਆਗਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇਕਹਿਰੇ ਸੰਗਠਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਔਰਤ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਇਕਹਿਰੀ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਹਾਸ਼ੀਆਗਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਸਪੀਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਹੜੀ ਔਰਤ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਪ੍ਰਵਚਨਕਾਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਾਸ਼ਿਆਗਤ ਧਿਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਮਿਸਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘Outside in the Teaching Machine’(1993) ਅਤੇ ‘A Critique of Post-Colonial Reason: Towards a History of Vanishing Past;(1999)। ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿੱਲਖਣਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖਰਤਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।[18]

ਹਾਸ਼ੀਆਗਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧੀ ਸਪੀਵਾਕ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

[ਸੋਧੋ]

ਸਪੀਵਾਕ ਦੇ ਲੇਖ ਦੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਿ ਸਪੀਵਾਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਲ ਹਾਸ਼ਿਆਗਤ ਕੌਣ ਹੈ ?ਕੀ ਹਾਸ਼ਿਆਗਤ ਕਿਸੇ ਜਾਤ. ਜਮਾਤ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੌਣਾ ਹੈ, ਕੀ ਹਾਸ਼ਿਆਗਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਸਪੀਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਹਾਸ਼ਿਆਗਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਤਮਾਮ ਕਾਰ –ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਪੀਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਹਾਸ਼ਿਆਗਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਿਤੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਸਮੂਹਿਕਤਾ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।[18]

ਸਪੀਵਾਕ ਦੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ

[ਸੋਧੋ]

ਸਪੀਵਾਕ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ, ਫਰੈਂਚ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਵਿਚਲੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ।ਉਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀ ਸਿਧਾਂਕਾਰੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਪੀਵਾਕ ਆਪਣੇ ਲੇਖ “French Feminism in an International Frame” ਵਿੱਚ ਜੂਲੀਆ ਕ੍ਰਿਸਤੀਵਾ ਦੀ ਚੀਨੀ ਔਰਤਾਂ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਇਸ ਆਧਾਰ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿ ਜੂਲੀਆ ਕ੍ਰਿਸਤੀਵਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਰਾਹੀਂ ਜਿਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਪੀਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਜੂਲੀਆ ਕ੍ਰਿਸਤੀਵਾ ਜਿਸ ਚੀਨੀ ਔਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ,ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੇ ਸਿਰਜੀ ਹੈ।

ਸਪੀਵਾਕ ਏਸ਼ਿਆਈ ਸੰਦਰਭ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਉਸ ਖਾਸੇ ਦੀ ਵੀ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਜਿਹੜਾ ਨਿੱਜਵਾਦ ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਉੱਥਾਨ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਬਣਤਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਪੀਵਾਕ ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਧਾਰਿਤ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀ ਥਾਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਧਾਰਿਤ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਪੀਵਾਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਦੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਪੱਛਮੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਵਚਨਕਾਰੀ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਸਾਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਸਪੀਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼-ਵੰਡ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ .ਫੈਲਿਆ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਆਜਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਪੀਵਾਕ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੰਬੰਧੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘In Other worlds: Essays in cultural Politics(1987)’ ‘Outside in the Teaching Machine(1993)’ ਅਤੇ ‘Other Asia’s (2005)’ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।[18]

ਸਪੀਵਾਕ ਦੇ ਸਤੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ

[ਸੋਧੋ]

Can the Subaltern Speak ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸਪੀਵਾਕ ਸਤੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਰੀਤ ਦੇ ਚਲਨ ਅਤੇ ਖਾਤਮੇ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਲਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਨੇ ਸਤੀ .ਖਾਤਮੇ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਹਿੰਦੂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਬਸਤੀਵਾਦ ਸਬਜੈਕਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੜਿਆ,ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਪੁਰਸ਼-ਤੰਤਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਏਥੇ ਇਹ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਸਪੀਵਾਕ ਦਾ ਇਹ ਲੇਖ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਨਿਜਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਵਚਨਕਾਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਉਸ ਹਿੰਦੂ-ਤੰਤਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹਿੰਦੂ ਔਰਤ ਸਤੀ ਵਰਗੀ ਰੀਤ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸਤੀ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਸਪੀਵਾਕ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਲੜਕੀ ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਨੇ ਸੰਨ 1926 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤ ਨਾਲ ਲਟਕ ਕੇ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਇਹ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਇਸ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਅਜਿਬ ਘਟਨਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਕਿ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਵਕਤ ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਨੂੰ ਮਾਹਾਮਾਰੀ ਆਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਦੀ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵੈਧ-ਗਰਭ ਦਾ ਮਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਖੱਤ ਮਿਲਿਆ,ਜਿਹੜਾ ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਖੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜਾਦੀ ਲਈ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੜਾਈ ਲੜ੍ਹ ਰਹੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਤੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਨਾ ਸਕਣ ਦੀ ਬੇਬਸੀ ਅਤੇ ਜਿੱਲਤ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੀਲ੍ਹਾ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਵੈਧ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਲਿਹਾਜਾ ਉਹ ਮਾਹਾਵਾਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਤੇ ਅਵੈਧ ਗਰਭ ਦਾ ਇਲਜਾਮ ਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਆਲਾ-ਦੁਆਲਾ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਵੈਧ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਉਸ ਦਾ .ਖਤ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਸਪੀਵਾਕ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੋਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਦਾ ਬੋਲ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਚੜ ਸਕਿਆ।[18]

ਲੇਖ

[ਸੋਧੋ]

• “Subaltern Studies: Deconstructing Historiography” (1985)

• “Three Women’s Text And a Critique Of Imperialism” (1985)

• “Can The Subaltern Speak?” (1988)

• “The Politics Of Translation” (1992)

• “Moving Devi” (1999)

• “Righting Wrongs” (2003)

ਰਚਨਾਵਾਂ

[ਸੋਧੋ]
  • ਮਾਈਸੈਲਫ ਆਈ ਮਸਟ ਰਿਮੇਕ: ਦ ਲਾਇਫ ਐਂਡ ਪੋਏਟਰੀ ਆਫ ਡਬਲਿਊ ਬੀ ਯੀਟਸ (1974),
  • ਆਫ ਗਰੇਮੇਟੋਲੋਜੀ (1976),
  • ਇਨ ਅਦਰ ਵਰਲਡਸ: ਐਸੇਜ ਇਨ ਕਲਚਰਲ ਪੋਲਿਟਿਕਸ (1987),
  • ਸਿਲੇਕਟੇਡ ਸਬਆਲਟਰਨ ਸਟਡੀਜ - ਸੰਪਾਦਨ (1988),
  • ਦ ਪੋਸਟ ਕੋਲੋਨੀਅਲ ਕਰਿਟਿਕ (1990),
  • ਥਿੰਕਿੰਗ ਅਕੈਡੇਮਿਕ ਫ਼ਰੀਡਮ ਇਸ ਜੇਂਡਰਡ ਪੋਸਟ-ਕੋਲੋਨੀਅਲਿਟੀ (1993)
  • ਆਉਟਸਾਈਡ ਇਸ ਦ ਟੀਚਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ (1993)
  • ਇਮੈਜਿਨਰੀ ਮੈਪਸ - ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ (1997)
  • ਬਰੇਸਟ ਸਟੋਰੀਜ - ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ (1997)
  • ਓਲਡ ਵੀਮੇਨ - ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ (1999),
  • ਏ ਕਰਿਟਿਕ ਆਫ਼ ਪੋਸਟਕੋਲੋਨਿਅਲ ਰੀਜਨ (1999),
  • ਚੋੱਟੀ ਮੁੰਡਾ ਐਂਡ ਹਿਜ ਐਰੋ - ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ
  • The Speak Reader (1995)
  • A Critique of Postcolonial Reason: Towards a History of Vanishing Present (1999)
  • Death of a Discipline (2003)
  • Who Sings the Nation State? (2007)
  • Nationalism and the Imagination(2010)

ਹਵਾਲੇ

[ਸੋਧੋ]
  1. ↑ Columbia faculty profile
  2. ↑ "The 2012 Kyoto Prize Laureate". Inamori Foundation. Archived from the original on 20 ਜਨਵਰੀ 2013. Retrieved 1 January 2013. {{cite web}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (help)
  3. ↑ January 2013 "List of Padma awardees". {{cite web}}: Check |url= value (help)
  4. ↑ ਮੋਰਿਸ, ਰੋਜਾਲੈਂਡ ਸੀ. (2010). ਕੈਨ ਦ ਸਬੈਲਟਰਨ ਸਪੀਕ. ਨਿਊਯਾਰਕ: ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ. pp. 87–99.
  5. ↑ "The Kyoto Prize / Laureates / Gayatri Chakravorty Spivak". Inamori Foundation (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Archived from the original on 16 March 2016. Retrieved 19 April 2016. A Critical Theorist and Educator Speaking for the Humanities Against Intellectual Colonialism in Relation to the Globalized World.
  6. ↑ "Columbia University Professor Gayatri Spivak Selected as 2012 Kyoto Prize Laureate in Arts and Philosophy". Kyoto Symposium Organization. Kyoto Prize USA. Archived from the original on 6 May 2016. Retrieved 19 April 2016.
  7. ↑ "Professor Gayatri Spivak Selected as 2012 Kyoto Prize Laureate in Arts and Philosophy". Columbia News. Columbia University. Archived from the original on 21 June 2016. Retrieved 19 April 2016. Known as the 'Nobel of the arts,' the Kyoto Prize is an international award presented annually to individuals who have contributed significantly to the scientific, cultural and spiritual betterment of mankind in categories of advanced technology, basic sciences and arts and philosophy.
  8. ↑ "Padma Awards Announced". Ministry of Home Affairs (India). 25 January 2013. Archived from the original on 19 November 2018. Retrieved 25 January 2013.
  9. ↑ "Gayatri Chakravorty Spivak Named 2025 Holberg Prize Laureate". Columbia News (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 13 March 2025. Retrieved 16 March 2025.
  10. ↑ Spivak, Gayatri Chakravorty (11 November 2021). "How the Heritage of Postcolonial Studies Thinks Colonialism Today". Janus Unbound: Journal of Critical Studies. 1 (1): 19–29.[ਗੈਰ-ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਰੋਤ ਲੋੜੀਂਦਾ]
  11. ↑ Katyal, Anjum (24 February 2022). "'I'm a happy old girl': The Gayatri Chakravorty Spivak 80th birthday interview". Scroll.in (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 23 February 2025.
  12. ↑ 12.0 12.1 12.2 Landry, Donna; MacLean, Gerald, eds. (1996). "Reading Spivak". The Spivak Reader. New York: Routledge. pp. 1–4. ISBN 978-0415910019. Archived from the original on 4 January 2020. Retrieved 21 April 2016.
  13. ↑ Spivak, Gayatri Chakravorty (2006), "If Only", Scholar and Feminist Online, 4 (2), archived from the original on 4 November 2014
  14. ↑ Kona, Prakash (26 May 2024), "What Sort of a Meaningless Term Is 'Brahmanical'?", Eurasia Review, archived from the original on 26 May 2024, retrieved 5 July 2025
  15. ↑ Gudavarthy, Ajay (24 May 2024), "The Gayatri Spivak Controversy Is About the Implosion of 'Subalternity' in Public Discourse", The Wire, archived from the original on 5 July 2025, retrieved 5 July 2025
  16. ↑ Chattopadhyay, Pradip (9 October 2024), "The reformer as a healer", New Statesman, archived from the original on 8 October 2024, retrieved 5 July 2025
  17. ↑ ਗੁਡ ਸੁਪਰ ਮਾਰਕੀਟ. 1999. {{cite book}}: |first= missing |last= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  18. ↑ 18.0 18.1 18.2 18.3 18.4 18.5 18.6 Smith, Dinitia (9 February 2002). "Creating a Stir Wherever She Goes". The New York Times. Archived from the original on 20 March 2016. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid <ref> tag; name ":0" defined multiple times with different content
  19. ↑ Choudhury, Uttara (26 June 2012), "Star Indian professor Gayatri Spivak wins $630,000 Kyoto Prize", Firstpost, archived from the original on 28 July 2012
  20. ↑ Paranjape, Makarand R. (2017), "Why Be Happy When You Could Be in Love?", Southeast Asian Review of English, 54 (2): 10, doi:10.22452/sare.vol54no2.2
  21. ↑ 21.0 21.1 Tzanelli 2021, p. 2511.
  22. ↑ MYSELF MUST I REMAKE: The Life and Poetry of W. B. Yeats by Gayatri Chakravorty Spivak | Kirkus Reviews (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). Archived from the original on 4 January 2020. Retrieved 10 March 2018.
  23. ↑ "Gayatri Spivak on Derrida, the subaltern, and her life and work". e-flux conversations (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Archived from the original on 10 March 2018. Retrieved 9 March 2018.
  24. ↑ "Writing at Iowa | the Writing University". Archived from the original on 17 June 2019. Retrieved 19 March 2016.
  25. ↑ ਰੋਜਾਲੈਂਡ ਸੀ,, ਮੋਰਿਸ (2010). ਜਾਣ-ਪਛਾਣ.{{cite book}}: CS1 maint: extra punctuation (link)
"https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=ਗਾਇਤਰੀ_ਸਪੀਵਾਕ&oldid=827268" ਤੋਂ ਲਿਆ