ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼

ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼
ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼
ਜਨਮ	22 ਅਗਸਤ 1935; ਰੁੜਕੀ, ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ
ਸਿੱਖਿਆ	ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (1955) ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਡੇਵਿਸ (1960)
ਪੇਸ਼ਾ	ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ
ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ	ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ
ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ	ਹਰਵੰਤ ਕੌਰ ਖੁਸ਼
ਬੱਚੇ	ਰੰਜੀਵ (ਪੁੱਤਰ) ਮੰਜੀਵ, ਸੋਨੀਆ, ਕਿਰਨ (ਧੀਆਂ)
ਪੁਰਸਕਾਰ	ਬੋਰਲੌਗ ਪੁਰਸਕਾਰ 1977; ਜਾਪਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ 1987; ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 1989; ਵਿਸ਼ਵ ਭੋਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰ 1996; ਰੈਂਕ ਪੁਰਸਕਾਰ 1998; ਦੋਸਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਚੀਨ 1999; ਵੁਲਫ ਪੁਰਸਕਾਰ 2000; ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2000; ਖਵਾਰਿਜ਼ਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2004; ਮਹਾਥਿਰ ਵਿਗਿਆਨ ਪੁਰਸਕਾਰ 2009; ਵਿਨਫਿਊਚਰ ਪੁਰਸਕਾਰ 2023;
	ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਰੀਅਰ
ਖੇਤਰ	ਟਮਾਟਰ ਸਾਈਟੋਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ
ਡਾਕਟੋਰਲ ਸਲਾਹਕਾਰ	ਜੀ. ਲੇਡਯਾਰਡ ਸਟੈਬਿਨਸ
ਵੈੱਬਸਾਈਟ	https://khushfoundation.org/

ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਅਗਸਤ, 1935 ਨੂੰ ਰੁੜਕੀ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ ਨੂੰ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਂਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ।

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ

ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬੁੰਡਾਲਾ ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 1955 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

1957 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਖੁਸ਼ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਡੇਵਿਸ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1960 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਡਾ. ਜੀ. ਲੇਡਯਾਰਡ ਸਟੈਬਿਨਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ (ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.) ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਖੋਜ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਾਈ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਸਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਫਸਲ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।

ਕਰੀਅਰ

1960 ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਡੇਵਿਸ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ ਵਜੋਂ ਰਹੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟਮਾਟਰਾਂ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਨੀਉਪਲੋਇਡਜ਼ ਦੇ ਸਾਈਟੋਜੈਨੇਟਿਕਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਰੈਫਰ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੇਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ।

1967 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਖੁਸ਼ ਨੂੰ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਤੇ 1987 ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ, ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਗੁਰਦੇਵ ਖੁਸ਼ ਨੇ ਲਗਭਗ 60 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਡਿਗਰੀਆਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਰਹੇ।

2002 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡਾ. ਖੁਸ਼ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਡੇਵਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਇ/ਸਲਾਹ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੂਡ ਐਂਡ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (FAO) ਅਤੇ ਕੰਸਲਟੇਟਿਵ ਗਰੁੱਪ ਆਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ (CGIAR) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ

ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ ਨੂੰ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਂਦੀ ਅਤੇ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ^{[permanent dead link]} ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕ IR 36 ਅਤੇ IR 64 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਛੋਟੇ ਕੱਦ, ਘੱਟ ਵਿਕਾਸ ਅਵਧੀ, ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਰੋਧ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਤੀ ਲਚਕੀਲੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਪਾਦਕ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ 6-7 ਟਨ ਚੌਲ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ 1-3 ਟਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ।

1960 ਅਤੇ 2023-24 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਹੇਠ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰਕਬਾ 126 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਲਗਭਗ 165 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ (30%) ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਧਿਆ - 1960 ਵਿੱਚ 200 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ 600 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ, ਜੋ ਕਿ 2023-24 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 776 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਔਸਤ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ 2.1 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 4.7 ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੋ ਗਈ।

ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਡਾ. ਖੁਸ਼ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਗਵਾਈ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਵਿਆਪਕ ਅਕਾਲ ਨੂੰ ਟਾਲਣ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਰੀਬੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

ਇਸ ਵਾਧੇ ਦੇ ਦੂਰਗਾਮੀ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਗਰੀਬੀ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਕੁਸ਼ਲ ਵਰਤੋਂ ਰਾਹੀਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਗੁਰਦੇਵ ਖੁਸ਼ ਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਭੋਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਂਝ

ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (IRRI) ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਡਾ. ਖੁਸ਼ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ, ਜਾਪਾਨ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਭਾਰਤ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼, ਵੀਅਤਨਾਮ, ਕੰਬੋਡੀਆ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਸੁਧਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਭਾਈਵਾਲੀ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੇ ਜਰਮਪਲਾਜ਼ਮ, ਖੋਜ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਨੂੰ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ।

ਮੁੱਢਲੀ ਖੋਜ

ਡਾ. ਖੁਸ਼ ਨੇ ਸਾਈਟੋਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਬਾਇਓਸਿਸਟਮੈਟਿਕਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਈ, ਟਮਾਟਰ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੇਕੇਲ ਜੀਨਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਾਈ (ਸੇਕੇਲ ਸੀਰੀਅਲ) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਲ ਪੁਨਰਗਠਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਲੋਕੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

ਟਮਾਟਰ ਵਿੱਚ, ਡਾ. ਖੁਸ਼ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬਾਰਾਂ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਟ੍ਰਾਈਸੋਮਿਕਸ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਅਣਲੋਕੇਟ ਕੀਤੇ ਜੀਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਨਾਲ ਮੈਪ ਕੀਤਾ।

ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਜੀਨਾਂ ਦੀ ਮੈਪਿੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਜੈਨੇਟਿਕ ਲਿੰਕੇਜ ਗਰੁੱਪ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਟ੍ਰਾਈਸੋਮਿਕਸ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲਿੰਕੇਜ ਮੈਪਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਡਾ. ਖੁਸ਼ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਨੋਮਿਕ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਪਯੋਗੀ ਜੀਨਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਰਮਪਲਾਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ

ਖੁਸ਼ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ:

ਜਪਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (1987)
ਵਿਸ਼ਵ ਭੋਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਭੋਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਅਮਰੀਕਾ (1996)
ਰੈਂਕ ਪ੍ਰਾਈਜ਼, ਰੈਂਕ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ (1998)
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਈ ਮੈਡਲ, ਵੀਅਤਨਾਮ ਸਰਕਾਰ (1998)
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਵੁਲਫ ਇਨਾਮ, ਵੁਲਫ ਇਨਾਮ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ (2000)
ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੋਂ, 2000
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਚੀਨ ਸਰਕਾਰ (2001)
ਮਹਾਥਿਰ ਸਾਇੰਸ ਅਵਾਰਡ, ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਮਲੇਸ਼ੀਆ (2009)
ਨਵੀਨਤਾ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਨ ਫਿਊਚਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਵੀਅਤਨਾਮ 2023

ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ

ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ, (1977)
ਯੂ.ਐਸ. ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, (1989)
ਦ ਵਰਲਡ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ (TWAS), (1990)
ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਲੰਡਨ (1995)
ਰਸ਼ੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, (1997)
ਚੀਨੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, (2002)

ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀਆਂ

ਗੁਰਦੇਵ ਨੂੰ ਸੋਲਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਡਿਗਰੀਆਂ (ਆਨਰਿਸ ਕਾਸਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ:

ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਭਾਰਤ (1987)
ਡੀ ਮੌਂਟਫੋਰਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੈਸਟਰ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ (1998)
ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ (2000)
ਓਹੀਓ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ (2006)
ਮੈਕਗਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮਾਂਟਰੀਅਲ, ਕੈਨੇਡਾ (2014)
ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ (2017)

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ

ਕਿਤਾਬਾਂ

ਗੁਰਦੇਵ ਐਸ. ਖੁਸ਼: ਐਨੀਉਪਲੋਇਡਜ਼ ਦਾ ਸਾਇਟੋਜੈਨੇਟਿਕਸ । ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰੈਸ, ਨਿਊਯਾਰਕ (1973)।
ਐਨ. ਪਾਂਡਾ ਅਤੇ ਜੀ.ਐਸ. ਖੁਸ਼: ਕੀੜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ^{[permanent dead link]}, ਸੀਏਬੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਆਈਆਰਆਰਆਈ) (1995)
ਜੀਐਸ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਪੀਐਸ ਵਿਰਕ: ਆਈਆਰ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (ਆਈਆਰਆਰਆਈ)^{[permanent dead link]} (2005)
ਗੁਰਦੇਵ ਐੱਸ. ਖੁਸ਼: ਇੱਕ ਰਾਈਸ ਬਰੀਡਰਜ਼ ਓਡੀਸੀ : ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (2019)

ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੇਪਰ

ਡਾ. ਖੁਸ਼ ਨੇ 340 ਪੇਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ 46 ਦੇ ਇੱਕਲੇ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਪਰ ਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਹੇਰੇਡਿਟੀ, ਥਿਊਰੀਟਿਕਲ ਐਂਡ ਅਪਲਾਈਡ ਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਐਂਡ ਸਾਇਟੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਾ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।

1962 ਖੁਸ਼, ਜੀਐਸ ਸਾਈਟੋਜੈਨੇਟਿਕ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਅਧਿਐਨ ਸੇਕੇਲ ਵਿੱਚ। II. ਜੰਗਲੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ । ਵਿਕਾਸ 16:848-896।
1964 ਰਿਕ, ਸੀਐਮ, ਡਬਲਯੂਐਚ ਡੈਂਪਸੀ, ਅਤੇ ਜੀਐਸ ਖੁਸ਼। ਟਮਾਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਟ੍ਰਾਈਸੋਮਿਕਸ 'ਤੇ ਹੋਰ ਅਧਿਐਨ। ਕੈਨਡ। ਜੇ. ਜੈਨੇਟ। ਅਤੇ ਸਾਈਟੋਲ । 6:93-108।
1967 ਖੁਸ਼, ਜੀਐਸ, ਅਤੇ ਸੀਐਮ ਰਿਕ। ਟਮਾਟਰ ਦੇ ਨਾਵਲ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਟ੍ਰਾਈਸੋਮਿਕਸ: ਸਾਇਟੋਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਮੋਨੋਸੋਮਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਯੋਗ । ਜੈਨੇਟਿਕਸ 56:297-307।
1971 ਖੁਸ਼, ਜੀਐਸ ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ। ਓਰੀਜ਼ਾ 8:111¬-119।
1984 ਖੁਸ਼, ਜੀਐਸ, ਆਰਜੇ ਸਿੰਘ, ਐਸਸੀ ਸੁਰ ਅਤੇ ਏਐਲ ਲਿਬਰੋਜੋ। ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਟ੍ਰਾਈਸੋਮਿਕਸ: ਮੂਲ, ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਾਇਟੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਲਿੰਕੇਜ ਮੈਪਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ । ਜੈਨੇਟਿਕਸ 107:141-16
1987 ਖੁਸ਼, ਜੀ.ਐਸ. ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ: ਭੂਤਕਾਲ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ । ਜੇ. ਜੈਨੇਟ। 66:195-216।
1990 ਜੇਨਾ, ਕੇਕੇ ਅਤੇ ਜੀਐਸ ਖੁਸ਼। ਓਰੀਜ਼ਾ ਆਫਿਸਿਨਲਿਸ ਵੈੱਲ ਐਕਸ ਵਾਟ ਤੋਂ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਚੌਲਾਂ, ਓ. ਲਾਰ ਐਲ. ਥਿਓਰ ਤੱਕ ਜੀਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼। ਐਪਲ। ਜੈਨੇਟ। 80:737-745।
1999 ਅਗਰਵਾਲ, ਆਰ.ਕੇ., ਡੀ.ਐਸ. ਬਰਾੜ, ਐਸ. ਨੰਦੀ, ਐਨ. ਹੁਆਂਗ ਅਤੇ ਜੀ.ਐਸ. ਖੁਸ਼। ਏਐਫਐਲਪੀ ਮਾਰਕਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਓਰੀਜ਼ਾ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਾਈਲੋਜੈਨੇਟਿਕ ਸਬੰਧ। ਥਿਊਰੀ। ਐਪਲ। ਜੈਨੇਟ। 98:1320-1328।
1990 ਖੁਸ਼, ਜੀ.ਐਸ. ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ - ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ। ਪਲਾਂਟ ਪ੍ਰਜਨਨ ਐਬਸਟਰੈਕਟ 60:461-467।

ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2010 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਦਾਰ ਦਾਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਸੀ।

ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਗਡਵਾਸੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਅਤੇ ਹੋਣਹਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਗ੍ਰਾਂਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ।
ਪੀਏਯੂ ਅਤੇ ਗਡਵਾਸੂ ਦੇ ਫੈਕਲਟੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਭਾਸ਼ਣ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।