ਗੁਰੂ ਗੋਪੀਨਾਥ
ਗੁਰੂ ਗੋਪੀਨਾਥ
| |
|---|---|
| |
| ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। | 24 ਜੂਨ 1908 ਕੇਂਦਰੀ ਤਰਾਵਣਕੋਰ, ਕੇਰਲ
|
| ਮਰ ਗਿਆ। | 9 ਅਕਤੂਬਰ 1987 (ID1) (ਉਮਰ 79) |
| ਕੌਮੀਅਤ | ਭਾਰਤੀ |
| ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਕੇਰਲ ਨਟਨਮ (ਕੇਰਲ ਨਾਚ) |
| ਬੱਚੇ. | 4, ਵਿਨੋਦਿਨੀ ਸਾਸੀਮੋਹਨ, ਵੇਣੂਗੋਪਾਲ ਸਮੇਤ |
| ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ | ਗੁਰੂ ਕੁੰਚੂ ਕੁਰੁਪ (ਅੰਕਲ) |
ਪੇਰੂਮਾਨੂਰ ਗੋਪੀਨਾਥਨ ਪਿਲਾਈ(ਅਸਲੀ ਨਾਂ),ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਪੀਨਾਥ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, (ਜਨਮ 24 ਜੂਨ 1908-ਦੇਹਾਂਤ 9 ਅਕਤੂਬਰ 1987) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ-ਕਮ-ਡਾਂਸਰ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨ੍ਰਿਤ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰੱਖਿਅਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ, ਕੇਰਲ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕਾ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਸੰਗੀਤਾ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹਨ।[1][2][3]
ਮਹੱਤਵ
[ਸੋਧੋ]ਬੇਸ਼ੱਕ ਗੁਰੂ ਗੋਪੀਨਾਥ ਕਲਾ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਪਰ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਚ ਨਾਟਕ ਕਥਕਲੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦੈ ਸ਼ੰਕਰ ਵਾਂਗ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਦੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਚ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੇ ਛਡਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕਥਕਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲੇ ਨਾਚ ਅਤੇ ਬੈਲੇ ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ।
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ (ਕਪਲਿੰਗਦਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ (ਕਥਕਲੀ ਦੀ ਕਲੁਵਾਜ਼ੀ) ਸ਼ੈਲੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਜਦੋਂ ਕਵੀ ਵੱਲਾਥੋਲ ਨਾਰਾਇਣ ਮੈਨਨ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਦੇ ਮੁਲਮਕੁਨਨਾਥੁਕਾਵੁ ਵਿਖੇ ਕੇਰਲ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਸਤਾਦਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੱਟੀਕਮਥੋਡੀ ਰਵੰਨੀ ਮੈਨਨ, ਗੁਰੂ ਕੁੰਚੂ ਕੁਰੁਪ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਕਵਲਾਪਾਰਾ ਨਾਰਾਇਣਨ ਨਾਇਰ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਟਯਾਚਾਰੀਆ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਮਣੀ ਮਾਧਵ ਚੱਕੀਅਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਸ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਕਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਾਇਰ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ ਆਨੰਦ ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਲਾਮੰਡਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੈਚ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ।
ਉਹ ਰਾਗਿਨੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਜੰਮਪਲ ਡਾਂਸਰ ਐਸਥਰ ਲੂਏਲਾ ਸ਼ਰਮਨ ਸੀ, ਦੇ ਨਾਲ ਡਾਂਸ ਪਾਰਟਨਰ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਪੀਨਾਥ ਅਤੇ ਰਾਗਿਨੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 1932 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਦੌਰੇ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਥਕਲੀ ਅਤੇ ਨਾਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਮ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਪਾਰਖੀ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵਿਆਪਕ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਤੀਹਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਗੋਪੀਨਾਥ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੇਖੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਾਂਸਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ :-
"ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਗੋਪੀਨਾਥ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਝਲਕੀਆਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਜਦੋਂ ਨ੍ਰਿਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬੇਕਾਰ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸਬਕ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਨ੍ਰਿਤ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਸਾਨੂੰ ਸਹੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਘਾਟ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਵੀ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਾਂ।"
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਚਿਥਿਰਾ ਥਿਰੂਨਲ ਬਲਰਾਮ ਵਰਮਾ ਤੋਂ ਵੀਰਾ ਸ੍ਰਮਖਲਾ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਆਈ. ਪੀ. ਟੀ. ਏ.) ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਵ ਰਸ (ਨੌ ਭਾਵਨਾਵਾਂ) ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਮਰੀਕਾ, ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਕਥਕਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਗੋਪੀਨਾਥ ਹੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਕਥਕਲੀ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਡਾਂਸ ਸੰਸਥਾਨ ਦਾ ਮਹਿਲ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਨਟਾਨਨਿਕੇਤਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਥਕਲੀ ਕੇਂਦਰ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਨ।
ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਪੀਨਾਥ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਲਮ 'ਪ੍ਰਹਲਾਦ' ਵਿੱਚ ਹਿਰਨਿਆਕਾਸੀਪੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਛੇਵੀਂ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਊਂਡ ਟਰੈਕ ਵਾਲੀ ਤੀਜੀ ਫਿਲਮ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਿਤਨੌਕਾ ਵਿੱਚ ਜੀਸਸ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਅਤੇ ਭਾਕਥਾਕੁਚੇਲਾ ਵਿੱਚ ਪੁਥਾਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਗੋਪੀਨਾਥ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ ਜੋ ਕਥਕਲੀ ਵਿੱਚ ਨੌ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਹਰ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਸਨ।
9 ਅਕਤੂਬਰ 1987 ਨੂੰ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਹਾਲ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੈਲੇ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਵਿੱਚ 'ਗੁਰੂ ਗੋਪੀਨਾਥ ਨਟਾਨਗ੍ਰਾਮਮ' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਪਿੰਡ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਟਾਨਗ੍ਰਾਮਮ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ 3 ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਨਾਚ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਗੋਪੀਨਾਥ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1954 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਫ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ ਤਾਰਾ ਚੌਧਰੀ, ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਨਾਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਇਕਲੌਤੀ ਡਾਂਸਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1961 ਵਿੱਚ ਫਿਨਲੈਂਡ ਦੇ ਹੇਲਸਿੰਕੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਅੱਠਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁਵਾ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਦੇ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ
[ਸੋਧੋ]ਗੁਰੂ ਗੋਪੀਨਾਥ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ 'ਪੇਰੂਮਾਨੂਰ ਥਰਾਵਦ' ਦੀ ਕਥਕਲੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਕਥਕਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਚੰਪਾਕੁਲਮ ਪਾਚੂ ਪਿਲਾਈ, ਜੋ ਕਥਕਲੀ ਵਿੱਚ ਥਾਡ਼ੀ ਅਤੇ ਕਾਠੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ ਭੀਮ ਪਰਮੂ ਪਿਲਾਈ ਉਰਫ ਉੰਦਾ ਪਰਮੂ ਪਿਲਈ, ਜੋ ਕਿ ਤਰਾਵਣਕੋਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਡਾਂਸਰ (ਕਥਕਲੀ) ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਜੂਨ 1908 ਨੂੰ ਮਾਧਵੀ ਅੰਮਾ ਅਤੇ ਕੈਪੀਲੀ ਸੰਕਰਾ ਪਿਲਾਈ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਚੰਪਾਕੁਲਮ, ਕੁੱਟਾਨਾਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਕੇਰਲ ਦੇ ਅਲਾਪੁਡ਼ਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 'ਕਥਕਲੀ' ਦੀ ਕਪਲਿੰਗਦਾਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੰਪਾਕੁਲਮ ਪਰਮੂ ਪਿਲਾਈ ਅਤੇ ਚੰਪਾਕੂਲਮ ਸ਼ੰਕੂ ਪਿਲਾਈ। ਮਹਾਨ ਕਥਕਲੀ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਕੁੰਚੂ ਕੁਰੁਪ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ।
ਕਥਕਲੀ ਅਰੰਗੂ (ਸਟੇਜ) ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦੇ ਤਹਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਟੋਲੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਕਥਕਲੀ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੋਅ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਚਾਚਾ ਸੌਂ ਰਹੇ ਮੁੰਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਂਰਸ਼ੀ-ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ-ਵਰਗਾ ਲੱਗਣ ਲਈ ਕੁਝ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਮੇਕਅੱਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੱ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਕੁਰਸੀ' ਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਚਾਚਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਗੋਪੀਨਾਥ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕਥਕਲੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸੀ।
ਚੰਪਾਕੁਲਮ ਪਰਮੂ ਪਿਲਾਈ, ਮਾਥੂਰ ਕੁੰਜੁਪਿੱਲਾ ਪਨਿਕਰ ਅਤੇ ਚੰਪਾਕਕੁਲਮ ਵਿਖੇ ਤਕਾਜ਼ੀ ਕੇਸਵਾ ਪਨਿਕਰ ਵਰਗੇ ਕਥਕਲੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਾਸਟਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਥਕਲੀ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸੀ, ਜੋ ਅਭਿਨੈ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਵਲਾਪਾਰਾ ਨਾਰਾਇਣਨ ਨਾਇਰ 'ਕੇਰਲ ਕਲਾਮੰਡਲਮ' ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਕੁੰਚੂ ਕੁਰੁਪ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਪਾਠ ਸਿਖਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਥਕਲੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਮਾਹਰ ਚੇਂਗਨੂਰ ਰਮਨ ਪਿਲਾਈ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪਰਿਵਾਰ
[ਸੋਧੋ]ਗੁਰੂ ਗੋਪੀਨਾਥ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੁਲੱਕਲ ਥੰਕਮਾਨੀ ਅੰਮਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਨਟਨਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ 30 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਵਿਖੇ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਵੀ ਵੱਲਾਥੋਲ ਨਾਰਾਇਣ ਮੈਨਨ ਅਤੇ ਮਾਨੱਕੁਲਮ ਮੁਕੁੰਦਾ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਸ ਮਰ ਰਹੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਗੋਪੀਨਾਥ ਦੀ ਸਹਿ-ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਬਣ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਸਮਰਥਨ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਵਸੰਤੀ ਜੈਸਵਾਲ Archived 2019-05-11 at the Wayback Machine. ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਰਲ ਨਟਨਮ ਅਤੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੀ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਧੀ ਵਿਲਾਸਿਨੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਸੀ, ਜੋ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਆਈ. ਏ. ਐੱਸ. ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ (ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 5 ਮਾਰਚ 2015 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਵਿਨੋਦਿਨੀ ਸਸੀਮੋਹਨ 60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ, ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਜੀ. ਵੇਣੂਗੋਪਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।
ਕੇਰਲ ਨਟਨਮ (ਕੇਰਲ ਨਾਚ)
[ਸੋਧੋ]ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਕਥਕਲੀ" ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਚ ਰੂਪ ਤੋਂ ਨਾਚ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਓਰੀਐਂਟਲ ਡਾਂਸ', 'ਕਥਕਲੀ ਨਟਨਮ' ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਕੇਰਲ ਨਟਨਮ' (ਕੇਰਲਾ ਨਟਨਮ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੇਰਲ ਨਟਨਮ ਨੂੰ ਕਥਕਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀਬੱਧ ਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਪੀਨਾਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਨਾਚ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਥਕਲੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮੌਲਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਥਕਲੀ ਨੂੰ ਉੱਚ ਵਰਗ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਨਾਇਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਹੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ ਚੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਜਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਚ ਦੀ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੀਹ ਅਤੇ ਚਾਲੀ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਈ ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸਿਖਲਾਈ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਪੀਨਾਥ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।
ਰਾਮਲੀਲਾ ਅਤੇ ਰਾਮਾਇਣ ਬੈਲੇ
[ਸੋਧੋ]ਗੁਰੂ ਗੋਪੀਨਾਥ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 'ਰਾਮ ਲੀਲਾ' ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਬੂਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ 'ਰਾਮਾਇਣ' ਬੈਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਰਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ 1500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕਿਤਾਬਾਂ
[ਸੋਧੋ]ਗੁਰੂ ਗੋਪੀਨਾਥ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਨਾਚਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ-ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਪੋਜ ਅਤੇ ਅਬਿਨਯਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕਾ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਲੋਕਾਸ ਨਾਲ) ।
ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨਃ
- ਕਥਕਲੀ ਨਟਨਮ (ਕਥਕਲੀ ਨ੍ਰਿਤ)
- ਨਟਨਕੈਰਾਲੀ (ਕੇਰਲ ਨਾਚ)
- ਥਲਾਵੁਮ ਨਟਨਾਵਮ (ਤਾਲ ਅਤੇ ਨੱਚਣ)
- ਅਭਿਨਯਮਪੁਰਮ (ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ)
- ਅਭਿਨੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ)
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ "SNA Awardees' List". Sangeet Natak Akademi. 2016. Archived from the original on 31 March 2016. Retrieved February 5, 2016.
- ↑ "Dance". Department of Cultural Affairs, Government of Kerala. Retrieved 25 February 2023.
- ↑ "Kerala Sangeetha Nataka Akademi Award: Dance". Department of Cultural Affairs, Government of Kerala. Retrieved 26 February 2023.