ਦਿਵੀ-ਮੱਧਮਾ ਪੰਚਮਾ ਵਰਜਾ ਰਾਗ

ਦਵੀ-ਮੱਧਮ ਪੰਚਮਾ ਵਰਜਾ ਰਾਗ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੀਮ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਸ਼ਤੋਥਾਰਸਤ (108) ਮੇਲਾ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸੰਭਵ 36 ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਪੰਚਮਾ ਮੇਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਨਿਯਮਤ 72 ਮੇਲਾ ਰਾਗ ਨੂੰ 108 ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 36 ਵਾਧੂ ਮੇਲਕਾਰਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਮੱਧਮਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਚਮਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮ ਨੂੰ ਪੰਚਮ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਗਾਇਆ/ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੂਲ

ਐਸ. ਕਲਿਆਣਰਮਨ ਜਿਹੜੇ ਐਸ. ਕੇ. ਆਰ. ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਰਨਾਟਕੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸਨ I ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਕੋਮਲ ਮੁਥੂ ਭਾਗਵਤਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਮਦਿਰੀਮੰਗਲਮ ਨਟੇਸਾ ਅਈਅਰ ਸਨ I ਐਸ. ਕਲਿਆਣਰਮਨ ਜੀ. ਐਨ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੂਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਕਲਿਆਣਰਮਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਜੀ. ਐਨ. ਬੀ. ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਸੀ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਲਿਆਣਰਮਨ ਨੇ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 36 ਦਿਵੀ ਮੱਧਮਾ ਪੰਚਮਾ ਵਰਜਾ ਰਾਗ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦੇ।

ਉਦਾਹਰਨ

ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਮਾਇਆਮਲਾਵਾਗੌਲਾ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ :-

ਅਰੋਹਾਣ: ਸ ਰੇ1 ਗ3 ਮ1 ਪ ਧ1 ਨੀ3 ਸੰ
ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ1 P ਮ1 ਗ3 ਰੇ1 ਸ

36 ਰਾਗਾਂ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਰਾਗ, ਰਾਗ ਮਾਇਆਸਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ :-

ਅਰੋਹਾਣ : ਸ ਰੇ1 ਗ3 ਮ1 ਮ2 ਧ1 ਨੀ3 ਸੰ
ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ1 ਮ2 ਮ1 ਗ3 ਰੇ1 ਸ

ਉਪਰੋਕਤ ਉਦਾਹਰਣ ਵਿੱਚ, ਪੰਚਮਾ (ਪੀ) ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਾ (ਐੱਮ 2) ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।

ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰਾਗ

ਮੇਲੇ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਪਿਛੇਤਰ "ਸ਼੍ਰੀ" ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ 36 ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਤੰਜਾਵੁਰ ਐਸ. ਕਲਿਆਣਰਮਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ

ਕਨਕੰਗੀ-ਕਨਗਾਸਰੀ
ਰਤਨੰਗੀ-ਰਤਨਸਰੀ
ਗਣਮੂਰਤੀ-ਗਣਸਰੀ
ਵਨਸਪਤੀ-ਵਨਸਰੀ
ਮਾਨਵਤੀ-ਮਾਨਸਰੀ
ਥਾਨਾਰੂਪੀ-ਥਾਨਾਸਰੀ
ਸੇਨਵਤੀ-ਸੁਨਧਾਸਰੀ
ਹਨੁਮਾ ਥੋਡੀ-ਹਨੂਮਾਸਰੀ
ਢੇਨੁਕਾ-ਢੇਨਸਰੀ
ਨਾਟਕਪ੍ਰਿਆ-ਨਾਟਕਾਸਰੀ
ਕੋਕਿਲਾਪ੍ਰਿਆ-ਕੋਕਿਲਾਸਰੀ
ਰੂਪਵਤੀ-ਰੂਪਾਸਰੀ
ਗਾਇਕਾਪ੍ਰਿਆ-ਗਾਇਕਾਸਰੀ
ਵਕੁਲਭਰਣਮ-ਵਕੁਲਾਸਰੀ
ਮਾਇਆਮਲਾਵਾਗੌਲਾ-ਮਾਇਆਸਰੀ
ਚੱਕਰਵਾਕਮ-ਚੱਕਰਸਰੀ
ਸੂਰਿਆਕਾਂਤਮ-ਸੂਰਿਆਸ਼੍ਰੀ
ਹਾਟਕੰਬਰੀ-ਹਾਟਸਰੀ
ਝੰਕਰਾਧਵਾਨੀ-ਝੰਕਰਾਸ਼੍ਰੀ
ਨਟਭੈਰਵੀ-ਨਟਾਸਰੀ
ਕਿਰਵਾਨੀ-ਕਿਰਾਨਾਸਰੀ
ਖਰਹਰਪ੍ਰਿਆ-ਖਰਾਸਰੀ
ਗੌਰੀਮਨੋਹਰੀ-ਗੌਰੀਸਰੀ
ਵਰੁਣਪ੍ਰਿਆ-ਵਰੁਣਾਸਰੀ
ਮਰਾਰੰਜਨੀ-ਮਰਾਸਰੀ
ਚਾਰੁਕੇਸੀ-ਚਾਰੂਸਰੀ
ਸਰਸੰਗੀ-ਸਰਸਰੀ
ਹਰਿਕੰਬੋਜੀ-ਹਰੀਸਰੀ
ਧੀਰਸ਼ੰਕਰਭਰਣਮ-ਧੀਰਾਸਰੀ
ਨਾਗਾਨੰਧਨੀ-ਨਾਗਾਸਰੀ
ਯਾਗਪ੍ਰਿਆ-ਯਾਗਾਸਰੀ
ਰਾਘਵਰਧਨੀ-ਰਾਘਾਸਰੀ
ਗੰਗੇਯਬੂਸਾਨੀ-ਗੰਗਾਸਰੀ
ਵਾਘਧੀਸ਼ਵਰੀ-ਵਾਘਾਸਰੀ
ਸੁਲਿਨੀ-ਸੁਲਿਨੀਸਰੀ
ਚਲਾਨਾਟਾ-ਚਲਾਸਰੀ

ਹਵਾਲੇ