ਨਿਓਮਾ
ਨਿਓਮਾ ਨਿਆਮਾ, ਨਿਓਮਾ | |
|---|---|
ਪਿੰਡ | |
 ਗੋਮਪਾ (ਬੋਧੀ ਮੱਠ) ਤੋਂ ਵੇਖੀ ਗਈ ਨਿਓਮਾ ਦੀ ਸੈਟਿੰਗ | |
  ਨਿਓਮਾ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ  ਨਿਓਮਾ ਨਿਓਮਾ (ਭਾਰਤ) | |
| ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਃ 33°12′21′′N 78°38′54′′E/33.2059163 °N 78.6483843 °E/ | |
| ਦੇਸ਼ |  ਭਾਰਤ |
| ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ | ਲੱਦਾਖ |
| ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | ਚਾਂਗਥਾਂਗ |
| ਤਹਿਸੀਲ | ਨਿਓਮਾ |
| ਉਚਾਈ | 4, 180 ਮੀਟਰ (13,710 ਫੁੱਟ) |
| ਅਬਾਦੀ (2011) | |
• ਕੁੱਲ |
918 |
| ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | |
| • ਅਧਿਕਾਰਕ |
|
| ਟਾਈਮ ਜ਼ੋਨ | ਯੂਟੀਸੀ + 5:30 (ਆਈਐੱਸਟੀ) |
| ਪਿੰਨ | 194404 |
| 2011 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਕੋਡ | 901 |
ਨਿਓਮਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਚਾਂਗਥਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ।[lower-alpha 1] ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੱਦਾਖ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਉਪ-ਮੰਡਲ, ਤਹਿਸੀਲ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਅੱਡਾ ਹੈ।[4] ਇਹ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ 90 ਡਿਗਰੀ ਮੋੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਯੋਮਾ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਡੁੰਗਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਘਾਟੀ ਨਿਓਮਾ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮਾਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਖੱਡ ਤੱਕ ਸੰਕੁਚਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਨਿਓਮਾ ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ ਉਪ-ਮੰਡਲ ਸਾਰੇ ਦੱਖਣੀ ਲੱਦਾਖ਼ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਓਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰੂਪਸ਼ੂ ਮੈਦਾਨ, ਨਿਓਮਾ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਕੱਕਜੰਗ ਦੀ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਅਤੇ ਹਾਨਲੇ ਘਾਟੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਨਿਓਮਾ ਗੋੰਪਾ, ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਮੱਠ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ
[ਸੋਧੋ]
ਲੱਦਾਖ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ [ਇਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਕੱਕਜੰਗ ਚਰਾਗਾਹ] ਰਾਹੀਂ ਡੈਮਚੋਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਕਕਜੰਗ ਚਰਾਗਾਹ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਿਰੇ 'ਤੇ, ਇਹ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਚੁਸ਼ੁਲ ਘਾਟੀ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮੈਦਾਨ ਦੁਆਰਾ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਡੁੰਗਟੀ ਵਿਖੇ 90 ਡਿਗਰੀ ਦਾ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਯੋਮਾ ਪਿੰਡ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ (ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ) ਦੇ ਮੋੜ ਤੋਂ 33 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡ ਮੂਡ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਨੂੰ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਖੋਖਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ [1] [5]
ਨਿਓਮਾ ਚੁਮਾਥਾਂਗ ਤੋਂ 41 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਚੁਸ਼ੁਲ ਤੋਂ 87 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਮਾਹੇ ਅਤੇ ਲੋਮਾ ਹਨ। ਹਾਨਲੇ, ਦੱਖਣੀ ਲੱਦਾਖ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਮਾਉਂਟ ਸਾਜੁਮ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 43 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।
ਨਿਓਮਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੀਨ ਦੇ ਤਿੱਬਤ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਸਰਹੱਦ ਰੂਪਸ਼ੂ ਦੇ ਚੁਮਾਰ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਹਾਨਲੇ ਘਾਟੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਮਿਸ ਦੱਰੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਸਰਹੱਦ, ਚੀਨ ਨਾਲ 1962 ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ, ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਰੇਂਜ ਵਾਟਰਸ਼ੈੱਡ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੁਮਚੇਲੇ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਡੈਮਚੋਕ ਤੱਕ ਤੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲੇਹ ਤੋਂ ਸੜਕ ਲੋਮਾ ਵਿਖੇ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੋਇਉਲ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਇਉਲ ਤੋਂ ਡੇਮਚੋਕ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੋਟਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਸਰਹੱਦੀ ਸੜਕ ਕੋਓਲ ਲੁੰਗਪਾ ਘਾਟੀ ਅਤੇ ਡੈਮਚੋਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਮਲਿੰਗ ਲਾ ਦਰ੍ਹਾ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੀ ਹੈ।[6][7]
ਫੌਜੀ ਸਹੂਲਤਾਂ
[ਸੋਧੋ]ਨਿਓਮਾ ਏਅਰਬੇਸ
[ਸੋਧੋ]ਨਿਓਮਾ ਮੁਧ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।[8][9] ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 23 km (14 mi) ਕਿਲੋਮੀਟਰ (14 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ।[10] ਇਹ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1962 ਦੇ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਣਵਰਤੀ ਹਵਾਈ ਪੱਟੀ ਨੂੰ 18 ਸਤੰਬਰ 2009 ਤੋਂ ਫਿਕਸਡ-ਵਿੰਗ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਓਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਐਡਵਾਂਸਡ ਲੈਂਡਿੰਗ ਗਰਾਊਂਡ (ਏ. ਐਲ. ਜੀ.) ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।[11][12]
ਇਸ ਹਵਾਈ ਪੱਟੀ ਨੂੰ ਅਗਸਤ 2023 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 2025 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਿਮਾਂਕ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀਮਾ ਸੜਕ ਸੰਗਠਨ (ਬੀ. ਆਰ. ਓ.) ਦੁਆਰਾ 218 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ (23 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦਾ ਬਜਟ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।[13][14][15]
ਇਸ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਨੇ ਹਵਾਈ ਪੱਟੀ ਨੂੰ 1,235 ਏਕੜ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ-ਇੱਕ ਏਅਰਬੇਸ ਜੋ ਕਿ 13,700 (4,200 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਲੜਾਕੂ ਜੈੱਟ ਆਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ 2.7 km (8,900 ft) ਕਿਲੋਮੀਟਰ (8,900 -ਲੰਬਾ, 46 m (151 ft) ਮੀਟਰ (151 ਫੁੱਟ) ਚੌੜਾ ਰਨਵੇਅ ਸਹਿਯੋਗੀ ਫੌਜੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[16] ਸਹਾਇਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਏ.ਟੀ.ਸੀ. ਕੰਪਲੈਕਸ, ਹੈਂਗਰ, ਕਰੈਸ਼ ਬੇ, ਵਾਚ ਟਾਵਰ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।[17]
ਮੁਧ-ਨਿਓਮਾ ਏਅਰ ਬੇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਪਹਿਲਾਂ 12 ਨਵੰਬਰ 2025 ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਏਅਰ ਚੀਫ ਮਾਰਸ਼ਲ ਅਮਰ ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।[18][19]
ਫੀਲਡ ਫਾਇਰਿੰਗ ਰੇਂਜ
[ਸੋਧੋ]
ਨਿਓਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਾਂਗਥਾਂਗ ਵਾਈਲਡ-ਲਾਈਫ ਸੈਂਚੁਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ 1,259.25 ਹੈਕਟੇਅਰ (12.5925 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ "ਮਾਹੇ ਫੀਲਡ ਫਾਇਰਿੰਗ ਰੇਂਜ" (MFFR) ਹੈ। ਫਾਇਰਿੰਗ ਰੇਂਜ ਵਿਵਾਦਤ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਤੋਂ 40-50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (25-31 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਲੱਦਾਖ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਇੱਕ ਫਾਇਰਿੰਗ ਰੇਂਜ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਫਾਇਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ [20].[20]
ਤਾਰਾ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਨੋਡ ਖੇਤਰ
[ਸੋਧੋ]ਚਾਂਗਥਾਂਗ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਵਿੱਚ ਤਾਰਾ ਵਿਖੇ 48,6 ਹੈਕਟੇਅਰ (486,000 ਮੀਟਰ ) ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਨੋਡ ਏਰੀਆ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।[21]
ਸੜਕਾਂ
[ਸੋਧੋ]ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦੀ ਸੜਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਤਹਿਤ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ 2022 ਵਿੱਚ ਚਾਂਗਥਾਂਗ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਪਨਾਹ ਅਤੇ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਪਨਾਹ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਅਤੇ ਟੈਲੀਫੋਨੀ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਲਈ ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ ਕੇਬਲ ਵਿਛਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।[20]
2010 ਤੋਂ, ਇਨਰ ਲਾਈਨ ਪਰਮਿਟ ਵਾਲੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਓਮਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੱਠ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ
[ਸੋਧੋ]ਚਾਂਗਥਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
[ਸੋਧੋ]ਜਦੋਂ 2006 ਵਿੱਚ ਚਾਂਗਿਹਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਨੋਟੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਨਿਓਮਾ ਇਸਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਿਓਮਾ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ
[ਸੋਧੋ]
ਨਿਓਮਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਬਲਾਕ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ) ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸਥਾਈ ਨਾਗਰਿਕ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਓਮਾ, ਹਾਨਲੇ, ਕੋਇਉਲ, ਡੇਮਚੋਕ, ਸਾਗਾ, ਮੁਧ, ਰੋਂਗੋ, ਨੀਦਾਰ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਨਿਓਮਾ ਪਿੰਡ
[ਸੋਧੋ]ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਓਮਾ ਵਿੱਚ 202 ਘਰ ਹਨ। ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ (ਭਾਵ 6 ਸਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 49.94% ਹੈ।[22]
| ਕੁੱਲ | ਮਰਦ | ਔਰਤ | |
|---|---|---|---|
| ਆਬਾਦੀ | 918 | 427 | 491 |
| 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ | 125 | 63 | 62 |
| ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ | 2 | 0 | 2 |
| ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲਾ | 707 | 329 | 378 |
| ਸਾਖਰਤਾ | 396 | 198 | 198 |
| ਵਰਕਰ (ਸਾਰੇ) | 345 | 212 | 133 |
| ਮੁੱਖ ਵਰਕਰ (ਕੁੱਲ) | 160 | 100 | 60 |
| ਮੁੱਖ ਮਜ਼ਦੂਰਃ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ | 40 | 28 | 12 |
| ਮੁੱਖ ਕਾਮੇਃ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਜ਼ਦੂਰ | 6 | 1 | 5 |
| ਮੁੱਖ ਕਾਮੇਃ ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਕਾਮੇ | 5 | 4 | 1 |
| ਮੁੱਖ ਵਰਕਰਃ ਹੋਰ | 109 | 67 | 42 |
| ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਮੇ (ਕੁੱਲ) | 185 | 112 | 73 |
| ਸੀਮਾਂਤ ਕਾਮੇਃ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ | 13 | 9 | 4 |
| ਸੀਮਾਂਤ ਮਜ਼ਦੂਰਃ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਜ਼ਦੂਰ | 119 | 68 | 51 |
| ਸੀਮਾਂਤ ਕਾਮੇਃ ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਕਾਮੇ | 4 | 0 | 4 |
| ਹਾਸ਼ੀਏ ਦੇ ਕਾਮੇਃ ਹੋਰ | 49 | 35 | 14 |
| ਗੈਰ-ਕਰਮਚਾਰੀ | 573 | 215 | 358 |
- ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦੀ ਸੜਕਾਂ
- ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਲਾਈਨ
- ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਨੋਟਸ
[ਸੋਧੋ]- 1 2 Gazetteer of Kashmir and Ladak (1890), p. 624.
- ↑ "New IAF airfield to be reopened in east Ladakh". The Economic Times. 2009-04-06. ISSN 0013-0389. Retrieved 2025-11-14.
- ↑ Drew, The Jummoo and Kashmir Territories (1875), p. 313, footnote; p. 316.
- ↑ "Blockwise Village Amenity Directory" (PDF). Ladakh Autonomous Hill Development Council. Retrieved 2015-07-23.
- ↑ Schomberg, R. C. F. (1950), "Expeditionts: The Tso Morari to the Tibetan Frontier at Demchok", Himalayan Journal, vol. XVI, no. 1, p. 105
- ↑ "BRO builds world's highest motorable road in Ladakh at 19,300 feet". 2 November 2017. Archived from the original on 2 November 2017.
- ↑ "Achievements of West DTE during the F/Y 2016-17" (PDF). Border Roads Organisation. Archived (PDF) from the original on 7 November 2017.
- ↑ Singh, Rahul (2025-11-12). "IAF chief lands C-130J, inaugurates Nyoma airbase in Ladakh". Hindustan Times (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2025-11-14.
- ↑ "All you need to know about Ladakh's Mudh-Nyoma airbase". The Times of India. 2025-11-13. ISSN 0971-8257. Retrieved 2025-11-14.
- ↑ "IAF activates Nyoma airfield close to China border". The Indian Express (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 2009-09-18. Retrieved 2025-11-14.
- ↑ Today, Headlines (2009-09-18). "IAF plane lands at Ladakh's Nyoma airfield". India Today (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2025-11-14.
- ↑ Sharma, Vrinda (2009-09-18). "Joint effort by forces to operate in Leh-Ladakh". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 2025-11-14.
- ↑ Peri, Dinakar (2023-08-12). "Nyoma advanced landing ground in eastern Ladakh being upgraded to handle fighter jets". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 2025-11-14.
- ↑ Linganna, Girish (2025-11-01). "Built at –40°C! How India created the world's toughest airbase at Nyoma near the China border". Mathrubhumi (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2025-11-08.
- ↑ "Ladakh airbase close to China border activated". The Times of India. 2025-11-14. ISSN 0971-8257. Retrieved 2025-11-14.
- ↑ "To counter China, Nyoma airfield in Ladakh to be full-fledged base in 2 years". The Tribune (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 2023-01-05. Retrieved 2025-11-14.
- ↑ "East Ladakh's Nyoma airfield set to be operational by October". The Times of India. 2025-07-24. ISSN 0971-8257. Retrieved 2025-07-27.
- ↑ Singh, Rahul (2025-11-12). "IAF chief lands C-130J, inaugurates Nyoma airbase in Ladakh". Hindustan Times (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2025-11-14.
- ↑ "All you need to know about Ladakh's Mudh-Nyoma airbase". The Times of India. 2025-11-13. ISSN 0971-8257. Retrieved 2025-11-14.
- 1 2 "Central wildlife panel approves to upgrade IAF base near LAC in Ladakh". www.business-standard.com. Retrieved 2022-09-12. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; name "mah1" defined multiple times with different content. - ↑ PTI (2025-11-07). "Wildlife panel clears 13 defence, paramilitary projects in Ladakh, Arunachal". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 2025-11-08.
- 1 2 "Leh district census". 2011 Census of India. Directorate of Census Operations. Retrieved 2015-07-23. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; name "census_2011" defined multiple times with different content.