ਨਿਰਮਲ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ
ਨਿਰਮਲ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Nirmal toys) ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਜ ਦੇ ਆਦਿਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਹਨ।[1] ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ "ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ" ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਿਡੌਣਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
[ਸੋਧੋ]ਨਿਰਮਲ ਕਲਾ, ਜੋ ਕਿ ਨਰਮ ਲੱਕੜ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ 400 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦਸਤਕਾਰੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰਾਇੰਗ ਰੂਮਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਅਜੇ ਵੀ ਬਾਰੀਕ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦਾ ਨਿਰਮਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਦੇ ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਾਊਂਡਰੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਤੋਪਖਾਨਾ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਨੱਕਾਸ਼ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਨਿਰਮਲ ਕਲਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲੱਕੜ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਅਤੇ ਡੂਕੋ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੀਆਂ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਫਾਊਂਡਰੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਕਲਾ ਦਾ ਰੂਪ ਕਈ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇਸਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ, ਨਿਜ਼ਾਮ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 220 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਨਵੇਂ ਚਾਰ ਮਾਰਗੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਨੰਬਰ 44 ਤੋਂ ਸਿਰਫ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਇਸ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਨੱਕਾਸ਼ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਖਿਡੌਣੇ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਰਿਕਾਰਡ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੱਕਾਸ਼ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਨੀਮਾ ਨਾਇਕ (ਜਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਕਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿੰਮਾ ਨਾਇਡੂ) ਦੁਆਰਾ ਇੱਥੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਦਲਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਵੇਰਵਾ
[ਸੋਧੋ]ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਨੱਕਸ਼, ਜਾਂ ਜਿੰਗਲ ਕਾਰੀਗਰ, ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਸਾਫਟਵੁੱਡ ਦੀ ਕਿਸਮ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਖਿਡੌਣੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜਿਸਨੂੰ ਪੋਨੀਕੀ ਜਾਂ ਚਿੱਟਾ ਸੈਂਡਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਲੱਕੜ ਦਾ ਫਰਨੀਚਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸਾਫਟਵੁੱਡ ਤੋਂ ਉੱਕਰੀ ਅਤੇ ਡੁਕੋ ਪੇਂਟ ਨਾਲ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਗਰਾਂ ਨੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਧੀਆ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ (ਟ੍ਰੇ), ਖਾਨਚੀਬਾ ਚੌਕੀ (ਸੈਟੀ) ਜਾਂ ਪਲੰਗ (ਖਾਲੀ) ਬਣਾਉਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। "ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਜ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁਸਲਿਮ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਦੁਆਰਾ ਆਰਡਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ"। ਗੰਜੀਫਾ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਤਾਸ਼ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਰਵਰੀ 2011 ਤੱਕ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਾਰੀਗਰ ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਲਾਕਾਰ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਡੁਕੋ ਪੇਂਟ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਡੁਕੋ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ, ਨਿਰਮਲ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਇੱਕ ਆਮ ਚਮਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਨੂੰ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਚਮਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।[2]
ਗੈਲਰੀ
[ਸੋਧੋ]-
ਨਿਰਮਲ ਲੱਕੜ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ - ਟਾਈਗਰ ਜੋੜਾ -
ਨਿਰਮਲ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼-ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਰਤ -
ਨਿਰਮਲ ਹੱਥ-ਕਲਾ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਹਨ। -
ਨਿਰਮਲ ਲੱਕੜ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ - ਮੋਰ ਜੋੜਾ -
ਨਿਰਮਲ ਲੱਕੜ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਬਣਾਉਣਾ -
ਨਿਰਮਲ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼-ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਰਤ
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
[ਸੋਧੋ]- ਚੰਨਾਪਟਨਾ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ
- ਨਿਰਮਲ ਫਰਨੀਚਰ
- ਨਿਰਮਲ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ "Archive News". The Hindu. 2010-10-26. Archived from the original on 2010-10-11. Retrieved 2015-12-19.
- ↑ "From the Toyland of Andhra Pradesh". The Hindu. 2011-02-21. Retrieved 2015-12-19.