ਨੀਂਦ (ਪੇਂਟਿੰਗ)
ਸਲੀਪ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Sleep), ਜਿਸਨੂੰ "ਇੰਦੂ ਦਾ ਨਿਊਡ" ਜਾਂ "ਇੰਦਰਾ ਦਾ ਨਿਊਡ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਦੁਆਰਾ 1933 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇੱਕ ਤੇਲ ਕੈਨਵਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਇੰਦਰਾ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ 'ਤੇ ਨੰਗੀ ਪਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉੱਚੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ। ਉਸਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਗਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਉਸਦੇ ਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਕਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਵਗਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਨੇ 1932 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨੋਟਰੇ-ਡੈਮ ਡੀ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੀ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਲਗਭਗ ਨਵਾਬ ਸਲਾਰ ਜੰਗ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1937 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਫਲੇਟੀ ਦੇ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਇਕੱਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1940 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਇੰਡੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਉਸਦੀਆਂ ਛੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 2007 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੀ ਟੇਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੇਰ-ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸਮੈਨ ਦੀਵਾਨ ਚਮਨ ਲਾਲ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵਿਕ ਸਕੀ ਅਤੇ ਇਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮੂਲ ਅਤੇ ਰਚਨਾ
[ਸੋਧੋ]"ਨੀਂਦ" ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਦੁਆਰਾ ਕੈਨਵਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਤੇਲਯੁਕਤ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਇੰਦਰਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1932 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।[1] ਜੂਨ 1932 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਨੋਟਰੇ-ਡੈਮ ਡੀ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿੱਤਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਰਕਹੋਲਿਕ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਸੌਂਦੀ ਸੀ । ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ:[1]
ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਮੈਂ ਨੋਟਰੇ ਡੈਮ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ... ਸ਼ਾਮ 6 ਵਜੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੋਣ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇੰਦੂ ਦਾ ਨਗਨ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਦੇਖੋ, ਮੈਂ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਸੋਚਣ ਦਾ ਵੀ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਉੱਪਰੋਂ ਇੰਦਰਾ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ। ਉਹ ਨੰਗੀ ਪਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਿਰਛੀ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ 'ਤੇ, ਆਪਣੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਗਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਕਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।[2]
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀਆਂ
[ਸੋਧੋ]ਦਸੰਬਰ 1936 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਪਬਲਿਕ ਗਾਰਡਨ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਅਮੀਰ ਕਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿਕਾਰ, ਨਵਾਬ ਸਲਾਰ ਜੰਗ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਥ੍ਰੀ ਗਰਲਜ਼ (1935) ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਕਿ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਖਰੀਦ ਲਵੇਗਾ, ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫੇਰੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਨਵਰੀ 1937 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੰਦਰਾ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ "ਜੇ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ਾਮਦੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਡਾ ਨਗਨ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਨਵਾਬ ਸਲਾਰ ਜੰਗ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੰਦੀ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਜ਼ਾਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ ਸੀ"।[3] ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਵਾਬ ਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਸਨੂੰ "ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਣਵਾਦੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ"।[3]
ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਦੀਆਂ 33 ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 17 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ ਜੋ 21 ਤੋਂ 27 ਨਵੰਬਰ 1937 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਫਲੇਟੀ ਦੇ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਇਕੱਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ₹1,000 ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਵਿਕਿਆ ਨਹੀਂ। 8 ਅਕਤੂਬਰ 1938 ਨੂੰ ਬੁਡਾਪੇਸਟ ਤੋਂ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ "ਇੰਦੂ'ਜ਼ ਨਿਊਡ " ਨਾਮਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸਮੈਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਦੀਵਾਨ ਚਮਨ ਲਾਲ ਕੋਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ "ਇਹ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ"। 1940 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਉਸਦੀਆਂ ਛੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਇੰਡੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 31 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ 10 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਯੁੱਧ ਫੰਡ ਲਈ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ, ਸਲੀਪ ਲੰਡਨ ਦੀ ਟੇਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿਖੇ 2007 ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
ਜਵਾਬ
[ਸੋਧੋ]ਵਿਦਵਾਨ ਨਿੱਕੀ-ਗੁਨਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਐਡੁਆਰਡ ਮਾਨੇਟ ਦੇ ਓਲੰਪੀਆ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।[2] ਅਰਨਸਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਕੈਟਾਲਿਨ ਕੇਸੇਰੂ, ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਨੋਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੋਰ ਨਗਨ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਸਲੀਪ ਐਂਡ ਰੀਕਲਾਈਨਿੰਗ ਨਿਊਡ (1933) ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸਲੀਪ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਸੰਪੂਰਨ ਰਚਨਾ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।[4]