ਪਦਮਾਦੁਰਗ
| ਪਦਮਾਦੁਰਗ | |
|---|---|
| ਰਾਏਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ | |
| ਕਿਸਮ | ਕਿਲ੍ਹਾ |
| ਸਥਾਨ ਵਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ | |
| ਮਾਲਕ | ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ |
| Controlled by | ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ(16ਵੀਂ ਸਦੀ–18ਵੀਂ ਸਦੀ) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ(19ਵੀਂ ਸਦੀ–1947) ਭਾਰਤ(1947–ਵਰਤਮਾਨ) |
| Open to the public |
ਹਾਂ |
| Condition | ਖੰਡਰ |
| ਸਥਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ | |
| Built | 1676 |
| Built by | ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ |
| Materials | ਰੇਤਲੀ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਚੂਨਾ ਗਾਰਾ |
ਪਦਮਾਦੁਰਗ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਸਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪੰਜ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਰਾਏਗੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਵੱਡੇ ਜੰਜੀਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਮਰਾਠਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਜੰਜੀਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਵਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਸੀ।[1]
ਇਤਿਹਾਸ
[ਸੋਧੋ]ਪਦਮਦੁਰਗ, ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੁਆਰਾ 1676 ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਹ ਜੰਜੀਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਦਮਦੁਰਗ, ਅੰਡਰੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਾਲ, 1759 ਵਿੱਚ ਜੰਜੀਰਾ ਦੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਤੋਂ ਮਰਾਠਿਆਂ (ਰਘੂਜੀ ਅੰਗਰੇ ਦੇ ਅਧੀਨ) ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
2012 ਵਿੱਚ ਸਫਾਈ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੌਰਾਨ, ASI ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਲਗਭਗ 250 ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਗੋਲੇ ਮਿਲੇ।
ਪਦਮਦੁਰਗ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜੰਜੀਰਾ ਜਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਸਟਮ/ਨੇਵੀ ਤੋਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੰਧੂਦੁਰਗ ਦੇ ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਬਲਕਿ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਜਹਾਜ਼ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਹੜਾ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਜੰਜੀਰਾ ਤੋਂ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਡਾਂਡੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਪਦਮਦੁਰਗ ਤੱਕ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪੱਟੀ ਸੀ ਪਰ ਇਹ 2004 ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਉੱਡ ਗਈ।
ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਰੂਦ-ਕੋਲੀਵਾੜਾ ਤੋਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।
ਬਹਾਲੀ
[ਸੋਧੋ]ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਪਰ 2011 ਤੱਕ, ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ASI ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ।[2] 2012 ਵਿੱਚ ਸਫਾਈ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੌਰਾਨ, ASI ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਲਗਭਗ 250 ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਗੋਲੇ ਮਿਲੇ।[4] ਜਦੋਂ ਮਰਾਠਾ ਰਾਜਾ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਜੰਜੀਰਾ ਦੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਐਡਮਿਰਲ, ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਨੇ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਜੰਜੀਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ। ਜਿਸ ਚੱਟਾਨ 'ਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਕਾਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ਪਦਮਦੁਰਗ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਛੇ ਬੁਰਜ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ "Murud-Janjira & Padmadurg Fort: Keepers of the Konkan coast". The Economic Times. Retrieved 2023-01-24.
