ਪਸ਼ੂਪਤੀ ਮੋਹਰ
ਪਸ਼ੂਪਤੀ ਮੋਹਰ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Pashupati seal; ਮਹਾਯੋਗੀ ਮੋਹਰ ਵੀ, ਪ੍ਰੋਟੋ-ਸ਼ਿਵ ਮੋਹਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ "ਤਥਾਕਥਿਤ" ਕਈ ਵਾਰ" ਪਸ਼ੂਪਤੀ " ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ), ਇੱਕ ਸਟੀਟਾਈਟ ਮੋਹਰ ਹੈ ਜੋ ਮੋਹੇਨਜੋ-ਦਾਰੋ, ਜੋ ਹੁਣ ਆਧੁਨਿਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ("IVC") ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, 1928 ਜਾਂ 1929 ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ ਲੱਭੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਖੇਤਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਇਹ ਖੁਦਾਈ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਖੁਦਾਈ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਮੋਹਰ ਇੱਕ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਟ੍ਰਾਈਸੇਫੈਲਿਕ (ਤਿੰਨ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ) ਹੈ। ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਇਥਾਈਫੈਲਿਕ (ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਲਿੰਗ ਹੋਣਾ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਆਖਿਆ ਜਿਸ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ IVC ਮਾਹਰ ਜੋਨਾਥਨ ਮਾਰਕ ਕੇਨੋਇਰ ਦੁਆਰਾ 2003 ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਦਮੀ ਨੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਿਰ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।[1][2][3]
ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਤੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੱਤਰ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸਾਧਾਰਨ ਹੈ; ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਿਵ - "ਪਸ਼ੂਪਤੀ" (ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ) ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਉਪਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਕ "ਪ੍ਰੋਟੋ-ਸ਼ਿਵ" ਦੇਵਤਾ ਹੈ।[3][4]
ਭਾਵੇਂ ਪਸ਼ੂਪਤੀ ਮੋਹਰ ਵਿੱਚ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ, ਪਰ ਸਿੰਧੂ ਮੋਹਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਤੱਤ ਹਨ। ਇੱਕ, ਜੋ ਕਿ ਮੋਹੇਨਜੋ-ਦਾਰੋ (ਨੰਬਰ ਡੀਕੇ 12050 ਲੱਭੋ) ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਗਨ ਤਿੰਨ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਯੋਗਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਘਾਸਣ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ 'ਤੇ ਚੂੜੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵਿਵਾਦ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਪਸ਼ੂਪਤੀ ਮੋਹਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਹੇਨਜੋ-ਦਾਰੋ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਲੱਭਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਲਈ ਰਾਖਵੇਂ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 1949 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਮੋਹਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ Doniger 2011.
- ↑ Samuel 2017.
- ↑ 3.0 3.1 Werness 2006
- ↑ Witzel 2008.
- ↑ Kenoyer, Jonathan Mark. "Mohenjo-daro: Introduction". Archived from the original on 2013-12-01.