ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਪ੍ਰਮੋਦ ਮਹਾਜਨ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਪ੍ਰਮੋਦ ਮਹਾਜਨ
ਪ੍ਰਮੋਦ ਮਹਾਜਨ (ਸੱਜੇ) ਗੋਪੀਨਾਥ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ
ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰੀ
ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ
2 ਸਤੰਬਰ 2001 – 28 ਜਨਵਰੀ 2003
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ
ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂਰਾਮ ਵਿਲਾਸ ਪਾਸਵਾਨ
ਤੋਂ ਬਾਅਦਅਰੁਣ ਸ਼ੌਰੀ
ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ
ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ
13 ਅਕਤੂਬਰ 1999 – 29 ਜਨਵਰੀ 2003
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ
ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂਰੰਗਾਰਾਜਨ ਕੁਮਾਰਮੰਗਲਮ
ਤੋਂ ਬਾਅਦਸੁਸ਼ਮਾ ਸਵਰਾਜ
ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ
16 ਮਈ 1996 – 1 ਜੂਨ 1996
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ
ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਅਜ਼ਦ
ਤੋਂ ਬਾਅਦਰਾਮ ਵਿਲਾਸ ਪਾਸਵਾਨ
ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਜਨਮ
ਪ੍ਰਮੋਦ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ ਮਹਾਜਨ

(1949-10-30)30 ਅਕਤੂਬਰ 1949
ਮਹਿਬੂਬਨਗਰ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਾਜ (ਮੌਜੂਦਾ ਤੇਲੰਗਾਨਾ), ਭਾਰਤ
ਮੌਤ3 ਮਈ 2006(2006-05-03) (ਉਮਰ 56)
ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ
ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
ਜੀਵਨ ਸਾਥੀਰੇਖਾ ਮਹਾਜਨ
ਬੱਚੇਰਾਹੁਲ ਮਹਾਜਨ
ਪੂਨਮ ਮਹਾਜਨ
ਰਿਹਾਇਸ਼ਵਰਲੀ, ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ
As of 5 ਮਈ 2006
ਸਰੋਤ:

ਪ੍ਰਮੋਦ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ ਮਹਾਜਨ (30 ਅਕਤੂਬਰ 1949 – 3 ਮਈ 2006) ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ।[1] ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਦੇ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਉਹ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਨੌਜਵਾਨ " ਟੈਕਨੋਕ੍ਰੇਟਿਕ " ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਨਿਤਿਨ ਗਡਕਰੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੱਤਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨ,[2] ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋਏ ਚੋਟੀ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।[3]

ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੰਬਈ - ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ। ਉਹ 1996 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇ ਪਰ 1998 ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਏ। 2001 ਅਤੇ 2003 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੇ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੈਲੂਲਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧਾਂ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਫਲ ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।[4]

22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਝਗੜੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਵੀਨ ਮਹਾਜਨ ਨੇ ਉਸਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 13 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਦਮ ਤੋੜ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਵੀਨ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਸੀ।

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

[ਸੋਧੋ]

ਪ੍ਰਮੋਦ ਮਹਾਜਨ ਦਾ ਜਨਮ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ ਦੇਵੀਦਾਸ ਮਹਾਜਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ ਮਹਾਜਨ ਦੇ ਘਰ ਮਹਿਬੂਬਨਗਰ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ਸਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।[5] ਮਹਾਜਨ ਪਰਿਵਾਰ ਧਾਰਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਹਾਜਨ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਅੰਬਜੋਗਾਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਪੇਠ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਹਾਜਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਅੰਬਜੋਗਾਈ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵੀਨ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੰਨਿਆ ਦੇ ਨਾਲ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਬੀਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਦੇ ਰਾਨਾਡੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[6] ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਭਰਾ ਗੋਪੀਨਾਥ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਸਵਾਮੀ ਰਾਮਾਨੰਦ ਤੀਰਥ ਕਾਲਜ, ਅੰਬਜੋਗਾਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸਾਬਕਾ ਮਹਾਜਨ ਟਾਈਪਰਾਈਟਿੰਗ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਅੰਬਜੋਗਾਈ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਟੀਫਾਈਡ ਟਾਈਪਰਾਈਟਿੰਗ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।

ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੇ ਪਿਆਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰੇਖਾ ਹਾਮਿਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਂਦਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ 11 ਮਾਰਚ 1972 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਧੀ ਪੂਨਮ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੁਲ ਮਹਾਜਨ । ਉਸਦੇ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਾਇਲਟ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਆਨੰਦ ਰਾਓ ਵਜੇਂਦਰਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।[7] ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਹ ਵਰਲੀ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਗੋਪੀਨਾਥ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੀ ਇੱਕੋ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ।[8]

ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ 1971 ਅਤੇ 1974 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਬੇਜੋਗਾਈ ਦੇ ਖੋਲੇਸ਼ਵਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।[9]

ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ

[ਸੋਧੋ]

ਮਹਾਜਨ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (RSS) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1970 ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਮਰਾਠੀ ਅਖਬਾਰ ਤਰੁਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ-ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 1974 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦਾ RSS ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣ ਗਏ।[10]

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈ ਗਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾਸਿਕ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੈਦ ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ ਹਟਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਆਰਐਸਐਸ ਵਰਕਰਾਂ ਦੇ ਚੋਣਵੇਂ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਅਤੇ 1985 ਤੱਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸੂਬਾ ਇਕਾਈ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ। 1983 ਅਤੇ 1985 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੈਕਟਰੀ ਵੀ ਰਹੇ। 1984 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1986 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਯੁਵਾ ਮੋਰਚਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ, ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1990 ਅਤੇ 1992 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾਈ।[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2019)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span> ]

ਮਹਾਜਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਜ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੋਸਤ ਤੋਂ ਬਣੇ ਜੀਜਾ ਗੋਪੀਨਾਥ ਮੁੰਡੇ (ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਪ੍ਰਦੰਨਿਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਹਨ) ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਹਾਜਨ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ। ਗੱਠਜੋੜ ਨੇ 1995 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ 1999 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਮੁੰਡੇ ਉਸ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਨ।[11]

1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਗੱਠਜੋੜ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਮਹਾਜਨ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। 1990 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ ਦੀ ਰਾਮ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ 'ਤੇ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।[12]

ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਚੋਣ ਜਿੱਤਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਹਾਜਨ ਨੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਖੁਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ ਜਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਸੰਸਦ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਉੱਚ ਸਦਨ ਹਨ। ਉਸਨੇ 1986-92, 1992-96, 1998-2004 ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 2004 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।[13] ਉਹ 1996 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੁੰਬਈ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ।[14]

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

[ਸੋਧੋ]
  • ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਹਵਾਲੇ

[ਸੋਧੋ]
  1. ↑ Revathi Krishnan (3 May 2020). "Pramod Mahajan, BJP's master strategist and troubleshooter before Amit Shah". theprint.in. ThePrint. Retrieved 3 May 2020. Pramod Mahajan was the brain behind the Shiv Sena-BJP alliance in Maharashtra and was believed to be the only person Bal Thackeray trusted in the party
  2. ↑ "Nitin Gadkari as the RSS's man in reserve". caravanmagazine.in (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2025-10-24.
  3. ↑ Biswas, Soutik (30 December 2005). "What next for the BJP?". BBC News. Retrieved 2 September 2005.
  4. ↑ Revathi Krishnan (3 May 2020). "Pramod Mahajan, BJP's master strategist and troubleshooter before Amit Shah". theprint.in. ThePrint. Retrieved 3 May 2020. Pramod Mahajan was the brain behind the Shiv Sena-BJP alliance in Maharashtra and was believed to be the only person Bal Thackeray trusted in the party
  5. ↑ Revathi Krishnan (3 May 2020). "Pramod Mahajan, BJP's master strategist and troubleshooter before Amit Shah". theprint.in. ThePrint. Retrieved 3 May 2020. Pramod Mahajan was the brain behind the Shiv Sena-BJP alliance in Maharashtra and was believed to be the only person Bal Thackeray trusted in the party
  6. ↑ "He is BJP's tomorrow man". Daily News and Analysis. 23 April 2006. Retrieved 2 September 2006.
  7. ↑ "He is BJP's tomorrow man". Daily News and Analysis. 23 April 2006. Retrieved 2 September 2006."He is BJP's tomorrow man". Daily News and Analysis. 23 April 2006. Retrieved 2 September 2006.
  8. ↑ Revathi Krishnan (3 May 2020). "Pramod Mahajan, BJP's master strategist and troubleshooter before Amit Shah". theprint.in. ThePrint. Retrieved 3 May 2020. Pramod Mahajan was the brain behind the Shiv Sena-BJP alliance in Maharashtra and was believed to be the only person Bal Thackeray trusted in the party
  9. ↑ "He is BJP's tomorrow man". Daily News and Analysis. 23 April 2006. Retrieved 2 September 2006."He is BJP's tomorrow man". Daily News and Analysis. 23 April 2006. Retrieved 2 September 2006.
  10. ↑ Revathi Krishnan (3 May 2020). "Pramod Mahajan, BJP's master strategist and troubleshooter before Amit Shah". theprint.in. ThePrint. Retrieved 3 May 2020. Pramod Mahajan was the brain behind the Shiv Sena-BJP alliance in Maharashtra and was believed to be the only person Bal Thackeray trusted in the party
  11. ↑ Revathi Krishnan (3 May 2020). "Pramod Mahajan, BJP's master strategist and troubleshooter before Amit Shah". theprint.in. ThePrint. Retrieved 3 May 2020. Pramod Mahajan was the brain behind the Shiv Sena-BJP alliance in Maharashtra and was believed to be the only person Bal Thackeray trusted in the party
  12. ↑ Revathi Krishnan (3 May 2020). "Pramod Mahajan, BJP's master strategist and troubleshooter before Amit Shah". theprint.in. ThePrint. Retrieved 3 May 2020. Pramod Mahajan was the brain behind the Shiv Sena-BJP alliance in Maharashtra and was believed to be the only person Bal Thackeray trusted in the party
  13. ↑ Revathi Krishnan (3 May 2020). "Pramod Mahajan, BJP's master strategist and troubleshooter before Amit Shah". theprint.in. ThePrint. Retrieved 3 May 2020. Pramod Mahajan was the brain behind the Shiv Sena-BJP alliance in Maharashtra and was believed to be the only person Bal Thackeray trusted in the party
  14. ↑ "Nitin Gadkari as the RSS's man in reserve". caravanmagazine.in (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2025-10-24.
"https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=ਪ੍ਰਮੋਦ_ਮਹਾਜਨ&oldid=831034" ਤੋਂ ਲਿਆ