ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ (ਭਾਰਤ)

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ
AbbreviationP.P.
Punjab Police (emblem).JPG
ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਲੋਗੋ
Mottoਸ਼ਬ ਕਰਮਨ ਤੇ ਕਬਹੁ ਨਾ ਟਰੋ
"Shubh karman te kabhu na taro"
Agency overview
Formed1861
Employees70,000[1]
Annual budget₹4,600 ਕਰੋੜ[2]
Legal personalityਸਰਕਾਰੀ: Government agency
Jurisdictional structure
Operations jurisdiction*ਸੂਬਾ of ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
India Punjab locator map.svg
Map of ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ's jurisdiction.
Governing bodyਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ (ਭਾਰਤ)
General nature
Operational structure
Headquartersਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
Sworn members“To learn what is good, a thousand days are not sufficient; to learn what is evil, an hour is too long.”
Agency executiveਸੁਰੇਸ਼ ਅਰੋੜਾ, Director General of Police
Facilities
ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ, ਜੀਪ, ਕਾਰਾਂ, ਬੱਸਾਂ, ਟਰੱਕs3083[3]
Website
ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
Footnotes
* Divisional agency: Division of the country, over which the agency has usual operational jurisdiction.

ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਜੁਰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕਾਇਦਾ-ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਡੀਜੀਪੀ ਦਿਨਕਰ ਗੁਪਤਾ ਹਨ।

ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੀ.ਐਸ.ਐਫ ਅਤੇ ਆਈ.ਟੀ.ਬੀ.ਪੀ ਦੇ ਉਭਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤ-ਚੀਨੀ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।

ਰੈਪਿਡ ਰੂਰਲ ਪੁਲਿਸ ਰਿਸਪਾਂਸ ਸਿਸਟਮ[ਸੋਧੋ]

ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲਾ ਸੂਬਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੈਪਿਡ ਰੂਰਲ ਪੁਲਿਸ ਰਿਸਪਾਂਸ ਸਿਸਟਮ ਹੈ ਜੋ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਟੀ ਪੀਸੀਆਰ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਡਾਇਲ 100 ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਡਿਸਪੈਚ (ਸੀ.ਏ.ਡੀ.) ਸਿਸਟਮ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ, 289 ਚਾਰ ਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਅਤੇ 724 ਜੀਪੀਐਸ ਫਿੱਟ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਅਪਰਾਧ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ (ਸੀ.ਆਈ.ਏ ਸਟਾਫ)[ਸੋਧੋ]

ਕ੍ਰਾਈਮ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ ਏਜੰਸੀ ਜਾਂ ਸੀਆਈਏ ਸਟਾਫ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਂ ਅਣਸੁਲਝੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਸਮਗਲਿੰਗ, ਅਗਵਾ, ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ, ਅੱਤਵਾਦ, ਕਤਲ ਆਦਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਾਖਾ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋਸ਼ੀ ਤੋਂ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਬਿਊਰੋ ਆਫ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ[ਸੋਧੋ]

ਪੰਜਾਬ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2019 ਵਿੱਚ 4521 ਸਮਰਪਿਤ ਨਵੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ 7,772 ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਾਂਚ ਅਮਲੇ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਵਿੰਗ ਕਮਾਂਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਿਆ ਕੇ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਬਿਊਰੋ ਆਫ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਦਰਜ ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ:

  • ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ
  • ਖੇਤਰੀ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਸਾਇੰਸ ਲੈਬਜ਼
  • ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਯੂਨਿਟ
  • ਆਧੁਨਿਕ ਇੰਟਰਵਿਉ ਰੂਮ
  • ਸਾਰੇ ਵਿਚ ਆਧੁਨਿਕ ਮਹਿਲਾ ਥਾਣੇ

ਨਾਈਟ ਪਾਲਿਸਿੰਗ ਸਕੀਮ[ਸੋਧੋ]

ਪੰਜਾਬ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਸੁਤੰਤਰ ਕੇਡਰ, ਕਮਾਂਡ ਅਤੇ 4,000 ਸਖ਼ਤ ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਈਟ ਪਾਲਿਸਿੰਗ ਸਕੀਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

ਪੰਜਾਬ ਹਾਈਵੇ ਗਸ਼ਤ[ਸੋਧੋ]

ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ ਗਲੋਬਲ ਪੋਜੀਸ਼ਨਿੰਗ ਸਿਸਟਮ (ਜੀਪੀਐਸ) ਟਰੈਕਰ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਰਚ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹਾਈਵੇ ਗਸ਼ਤ ਵਾਹਨ ਹਨ।

ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ[ਸੋਧੋ]

ਪੁਲਿਸ ਭਰਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ (ਪੀ.ਆਰ.ਟੀ.ਸੀ)

ਪੁਲਿਸ ਭਰਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ (ਪੀ.ਆਰ.ਟੀ.ਸੀ) ਜਹਾਨ ਖੇਲਾਂ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਊਨਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ' ਤੇ ਹੈ। ਪੀ.ਆਰ.ਟੀ.ਸੀ ਜਹਾਨ ਖੇਲਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇਕ ਕਮਾਂਡੈਂਟ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਸਹਾਇਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੇਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀਆਂ ਜਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਕੋਰਸਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 1947 ਤੋਂ ਇਸ ਕਿਮਪਸ ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹੇ ਗੋਬਿੰਦਗੜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕਮਾਂਡੋ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ

ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਬਹਾਦੁਰਗੜ ਵਿਖੇ ਕਮਾਂਡੋ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।

ਆਰਮਡ ਬਟਾਲੀਅਨ[ਸੋਧੋ]

  • ਪੰਜਾਬ ਆਰਮਡ ਪੁਲਿਸ
  • ਇੰਡੀਆ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬਟਾਲੀਅਨਜ਼
  • ਪੰਜਾਬ ਕਮਾਂਡੋ ਪੁਲਿਸ

ਪੰਜਾਬ ਆਰਮਡ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ਇੰਡੀਆ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬਟਾਲੀਅਨ ਸੰਗਰੂਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪਟਿਆਲਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਕਮਾਂਡੋ ਪੁਲਿਸ ਬਹਾਦੁਰਗੜ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਅਤੇ ਐਸ.ਏ.ਐਸ. ਨਗਰ (ਮੁਹਾਲੀ) ਵਿਖੇ ਹੈ।

ਲੜੀਵਾਰ[ਸੋਧੋ]

ਅਧਿਕਾਰੀ

  • ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ (ਡੀਜੀਪੀ)
  • ਵਧੀਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ
  • ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪੁਲਿਸ (ਆਈਜੀਪੀ)
  • ਡਿਪਟੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ
  • ਸੀਨੀਅਰ ਐਸ.ਪੀ.
  • ਐਸ.ਪੀ. (ਐਸ.ਪੀ.)
  • ਵਧੀਕ ਐਸ.ਪੀ.
  • ਸਹਾਇਕ ਐਸਪੀ ( ਆਈਪੀਐਸ) ਜਾਂ ਡਿਪਟੀ ਐਸਪੀ (ਪੀਪੀਐਸ)

ਅਧੀਨ

  • ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ
  • ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ (ਐਸ.ਆਈ.)
  • ਸਹਾਇਕ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ (ਏਐਸਆਈ)
  • ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ
  • ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਂਸਟੇਬਲ
  • ਕਾਂਸਟੇਬਲ

ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣ[ਸੋਧੋ]

ਪੀ.ਪੀ .303 ਰਾਈਫਲਾਂ, .410 ਮਸਕਟਸ ਅਤੇ 561 ਸਟੈਨ ਗਨ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਐਡਵਾਂਸਡ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ.।

ਵਾਹਨ[ਸੋਧੋ]

ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ 3083 ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਗਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਗੇਟਵੇਜ਼ [२१] [२२] ਅਤੇ ਮਾਰੂਤੀ ਜਿਪਸਿਸ। ਪੀ.ਪੀ ਵਿੱਚ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਵੀ ਜੀ.ਪੀ.ਐਸ ਅਤੇ ਮਲਟੀ ਯੂਟਿਲਿਟੀ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਜੀ.ਪੀ.ਐਸ ਅਤੇ ਸੀਸੀਟੀਵੀ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹਨ।

ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਸੈੱਲ ਪੰਜਾਬ[ਸੋਧੋ]

ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਇਕ ਸਮਰਪਿਤ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਸੈੱਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਆਈ.ਜੀ. ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਾਲੇ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਜੋ ਕਿ ਐਸ.ਏ.ਐੱਸ., ਫੇਜ਼ 4 ਵਿਚ ਦਫਤਰ ਹੈ।

ਯਾਦ ਦਿਵਸ[ਸੋਧੋ]

ਹਰ ਸਾਲ, 21 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ[ਸੋਧੋ]

ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਿਵੇ:

ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ[ਸੋਧੋ]

  • ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੁਲੀਏਟ 2 (2013)
  • ਬਾਜ਼ (2014)[4]
  • ਮਾਹੌਲ ਠੀਕ ਹੈ (1999)
  • ਪੁਲਿਸ ਇਨ ਪੌਲੀਵੁੱਡ (2014)

ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ[ਸੋਧੋ]

  • ਜੋ ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ (2005)

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "Punjab has over 70,000 policemen". 
  2. Service, Tribune News (30 July 2015). "Punjab cops equipped with useless arms: CAG". http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/punjab-cops-equipped-with-useless-arms-cag/56897.html. Retrieved 30 July 2015.  External link in |website= (help)
  3. "punjab police is getting problem due to vehicle scarcity". www.patrika.com (in ਹਿੰਦੀ). 15 February 2015. Retrieved 30 July 2015. 
  4. "Watch: Babbu Maan in Baaz". The Times of India. 5 November 2014. Retrieved 30 July 2015.