ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼
Jnan Prakash Ghosh | |
|---|---|
| ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ | Jnan Prakash Ghosh |
| ਜਨਮ | 8 May 1909 |
| ਮੂਲ | Kolkata, India |
| ਮੌਤ | 1997 (ਉਮਰ 87–88) (aged 88) |
| ਵੰਨਗੀ(ਆਂ) | Hindustani Classical Music |
| ਕਿੱਤਾ | Tabla player, musicologist |
| ਸਾਜ਼ | Vocals, Tabla, Harmonium |
ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼ (ਜਨਮ 8 ਮਈ 1909-ਦੇਹਾਂਤ 18 ਫਰਵਰੀ 1997) ਫਾਰੂਖਾਬਾਦ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਅਤੇ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਸਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ।
ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
[ਸੋਧੋ]ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦਵਾਰਕਾ ਨਾਥ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਪੋਤੇ ਸਨ , ਜਿਨਹਾਂ ਨੇ 1875 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ "ਦਵਾਰਕਿਨ" ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ "ਦਵਾਰਕਿਨ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ" ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਸੀ।[1] ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਚਰਚ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਉਹ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਸੀ (ਉਹ ਫੁਟਬਾਲ, ਹਾਕੀ, ਪੋਲੋ ਅਤੇ ਬਿਲੀਅਰਡਜ਼ ਖੇਡਦੇ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਵੀ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇੱਕ ਫੁਟਬਾਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਅੱਖ ਦੀ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਫਿਰ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਵੱਲ ਮੁੜੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਰਿਜਾ ਸ਼ੰਕਰ, ਮੁਹੰਮਦ ਸਗੀਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਦਬੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਾਰੂਖਾਬਾਦ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਮਸੀਹ ਖਾਨ ਤੋਂ ਤਬਲੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸ਼ਗਿਰਦ ਬਣ ਗਏ। ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਹੁਣ ਤਬਲੇ ਦੀ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।ਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਰਲਾ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
[ਸੋਧੋ]ਉਹ ਸੌਰਵ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ ਅਤੇ 'ਸੰਗੀਤ ਰਿਸਰਚ ਅਕੈਡਮੀ' ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਦੂਭੱਟ, ਅੰਧਾਰੇ ਆਲੋ ਅਤੇ ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਓ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ (1958) ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ।[2] ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।[3] 'ਦ ਡਰੱਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪਰਕਸ਼ਨ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਐਨੀਮੇਟਡ ਸ਼ਾਰਟ ਬੀਡ ਗੇਮ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਈਸ਼ੂ ਪਟੇਲ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ।[4] ਬੌਬਾਜ਼ਾਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ 25 ਡਿਕਸਨ ਲੇਨ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਉੱਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਕਸਰ ਆਉਣਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਗਾਇਕਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 1954 ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਾਗ ਛਯਾਨਟ।[5]
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਕਨਾਈ ਦੱਤਾ, ਸ਼ਿਆਮਲ ਬੋਸ, ਸ਼ੰਕਰ ਘੋਸ਼, ਅਨਿੰਦੋ ਚੈਟਰਜੀ, ਅਤੇ ਨਿਖਿਲ ਘੋਸ਼, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਗਾਇਕ ਪ੍ਰਸੂਨ ਬੈਨਰਜੀ, ਅਜੋਏ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਸੁਮਨ ਘੋਸ਼ ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਭਾਦੁਡ਼ੀ, ਅਤੇ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਲ ਗ੍ਰਾਂਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।[6][7][8][9] ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ 7 ਮਈ 2012 ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਦੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।[10]
ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ
[ਸੋਧੋ]- 1968-ਡਰੱਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਵਾਲੀਅਮ. 1-ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ
- 1979-ਡਰੱਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਵਾਲੀਅਮ. 2 ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ
- 1985-ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਹਾਰਮੋਨਿਯਮ ਅਤੇ ਵਾਇਲਨ-ਈ. ਐਮ. ਆਈ.
- 1993-ਕੀਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਰਾਗ-ਈ. ਐਮ. ਆਈ.
- 2004-ਧੁਨ-ਸਾਰੇਗਾਮਾ
- 2004-ਰਾਗ ਚਾਰੁਕੇਸ਼ੀ-ਸਾਰੇਗਾਮਾ
- 2004-ਰਾਗ ਹਰੀਪ੍ਰਿਆ-ਸਾਰੇਗਾਮਾ
- 2004-ਰਾਗ ਝਿੰਝੌਤੀ-ਸਾਰੇਗਾਮਾ
- 2004-ਰਾਗ ਮਿਸ਼ਰਾ ਕਾਲੇਂਗਰਾ-ਸਾਰੇਗਾਮਾ
- 2004-ਰਾਗ ਸ਼ਿਆਮ ਕਲਿਆਣ
ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ
[ਸੋਧੋ]ਸੰਨ 1974 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਡਾਂਸ ਐਂਡ ਡਰਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।[11] ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1984 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[12]
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ "Pandit Jnan Prakash Ghosh". Angelfire. Retrieved 10 July 2013.
- ↑ ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੂਵੀ ਡੈਟਾਬੇਸ 'ਤੇ
- ↑ Saregama : Music[permanent dead link][permanent dead link]
- ↑ "Bead Game". Collection page. National Film Board of Canada. Retrieved 19 January 2011.
- ↑ Arunabha Deb (9 July 2011). "Striking familiar notes". Tehelka. Archived from the original on 20 December 2013. Retrieved 10 July 2013.
- ↑ "Founder". Sangit Mahabharati. 2016. Retrieved May 18, 2016.
- ↑ Shivendra. "Pandit Raj Kumar Mishra". Archived from the original on 1 September 2018. Retrieved 19 September 2016.
- ↑ "Memory in melody". The Hindu. 16 December 2010. Retrieved 10 July 2013.
- ↑ "Classical music export". The Times of India. 21 January 2011. Archived from the original on 18 April 2012. Retrieved 10 July 2013.
- ↑ "Kolkata to remember Guru Jnan Prakash Ghosh". The Times of India. 7 May 2012. Archived from the original on 20 December 2013. Retrieved 10 July 2013.
- ↑ "SNA: List of Sangeet Natak Akademi Ratna Puraskarwinners (Akademi Fellows)". Official website. Archived from the original on 4 March 2016.
- ↑ "Padma Awards". Ministry of Communications and Information Technology (India). Archived from the original on 17 February 2012. Retrieved 8 March 2009.
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
[ਸੋਧੋ]- Jnan Prakash Ghoshਤੇਆਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ
- last.fm 'ਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼