ਪੱਛਮੀ ਹਿਮਾਲਿਆ
ਪੱਛਮੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਅੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ (ਬਿਆਸ, ਚਨਾਬ, ਜੇਹਲਮ ਅਤੇ ਰਾਵੀ) ਪੱਛਮੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੰਜਵੀਂ, ਸਤਲੁਜ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।
ਪੱਛਮੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜ਼ੰਸਕਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਅਤੇ ਧੌਲਾਧਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬਿੰਦੂ ਨੰਗਾ ਪਰਬਤ (26,660 ਫੁੱਟ ਜਾਂ 8,126 ਮੀਟਰ) ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਮਾਲਿਆ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਗਰਮ ਸਥਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਪੱਛਮੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ 'ਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਰੀਖਣ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।[1]
ਦਰਿਆ
[ਸੋਧੋ].jpg)
ਪੱਛਮੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਕਈ ਸਦੀਵੀ, ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿੰਚਾਈ, ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ:
- ਜੇਹਲਮ ਦਰਿਆ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਰੇਂਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੋਇਆ ਆਜ਼ਾਦ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਝੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਨਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਗਦਾ ਹੈ।
- ਚਨਾਬ ਨਦੀ ਲਾਹੌਲ-ਸਪਿਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਭਾਗਾ ਨਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਚਨਾਬ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
- ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਚੰਬਾ ਘਾਟੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
- ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਰੋਹਤਾਂਗ ਦੱਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਿਆਸ ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਕੁੱਲੂ ਅਤੇ ਕਾਂਗੜਾ ਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
- ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸਤਲ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਗਦੀ ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ, ਸ਼ਿਪਕੀਲਾ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਨੌਰ ਨੂੰ ਸਪਿਤੀ ਅਤੇ ਬਾਸਪਾ ਨਦੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੋਪੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
[ਸੋਧੋ]ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ Yadav, Ram R.; Park, Won-Kyu; Singh, Jayendra; Dubey, Bhasha (2004). "Do the western Himalayas defy global warming?". Geophysical Research Letters. 31 (17). doi:10.1029/2004GL020201. ISSN 1944-8007. Retrieved 13 November 2025.