ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਕਿਲ੍ਹਾ
![](http://pa.wikipedia.org/wiki/ਤਸਵੀਰ:"Ferozepore_(Firozpur)_–_the_Fort,"_from_the_Illustrated_London_News,_1851.jpg)
ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੇ-ਭੁਜੀ ਆਕਾਰ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ (1351-1388) ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸਿੱਖ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[1][2] ਲਛਮਣ ਕੌਰ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 1835 ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜਗੀਰ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡਿਊਕ ਆਫ਼ ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਣ ਅਤੇ 1839 ਤੱਕ 1844 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਖੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੌਕੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ[1][2] ਜਿਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1858 ਤੱਕ, ਕਿਲ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।[1][2] ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10,000 ਬਲਦ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ 150 ਊਠ ਸਨ।[1][2] ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਡਿਪੂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ।[1][2] ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਿਟਲਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੇਨ ਕੈਂਫ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ।[1][2] ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 1941 ਤੱਕ ਇੱਕ ਸ਼ਸਤਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਨੂੰ ਕਾਸੁਬੇਗੂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।[2]
ਇਤਿਹਾਸਕ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਗੋਲਡਨ ਐਰੋ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਾ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।[2][1]
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- 1 2 3 4 5 6 7 "Ferozepur Fort In Punjab Reopens To Public After 200 Years". Outlook Traveller. 5 June 2025. Retrieved 6 June 2025. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; name ":0" defined multiple times with different content. - 1 2 3 4 5 6 7 8 Gupta, Anirudh (2 June 2025). "Colonial-era Ferozepur Fort that Hitler envied for its ammo reserves opens to public after 200 years". The Tribune. Retrieved 6 June 2025. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; name ":1" defined multiple times with different content.