ਬੀੜ ਮੋਤੀ ਬਾਗ

ਬੀੜ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ, ਪਟਿਆਲਾ

ਦੇਸ	ਭਾਰਤ
ਰਾਜ	ਪੰਜਾਬ
ਜ਼ਿਲਾ	ਪਟਿਆਲਾ
ਵਿਭਾਗ	ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ,ਪੰਜਾਬ
ਮੰਡਲ	ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਮੰਡਲ, ਪਟਿਆਲਾ
ਰੇਂਜ	ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੇਂਜ, ਪਟਿਆਲਾ
ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ	ਪਟਿਆਲਾ

ਬੀੜ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ, ਪਟਿਆਲਾ

ਬੀੜ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਹੈ। ਇਹ ਰੱਖ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ–ਡਕਾਲਾ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰੀਬ 654 ਹੈਕਟੇਅਰ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੰਰੱਖਣ, ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।https://forest.punjab.gov.in/en/wildlife/sanctuaries/ Archived 2024-08-09 at the Wayback Machine.

ਇਤਿਹਾਸ

ਬੀੜ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਨੂੰ 28 ਫਰਵਰੀ 1952 ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਸੰਘ (ਪੈਪਸੂ) ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ ਐਫ-150/50 ਦੇ ਅਧੀਨ, ਪਟਿਆਲਾ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਸੰਭਾਲ ਨਿਯਮ, 1896 ਤਹਿਤ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਰੱਖਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਵਨਸਪਤੀ

ਇਹ ਰੱਖ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਵਨਸਪਤੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਨੂਕੂਲ ਆਵਾਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਰੱਖਤਾਂ, ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।

ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ

ਬੀੜ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ:

• ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ
• ਚੀਤਲ
• ਪਾੜਾ
• ਰੋਜ਼ (ਨੀਲਗਾਇ)
• ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ
• ਗਿੱਦੜ
• ਬਾਂਦਰ
• ਨਿਓਲਾ

ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ:

• ਮੋਰ
• ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਮੈਨਾ
• ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਤਿੱਤਰ
• ਬਟੇਰ

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸੱਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰਿਸ੍ਰਪ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ੂ

ਬੀੜ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਚਿੜੀਆਘਰ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੜੀਆਘਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿਰਨ ਪਾਰਕ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ੂ ਸਿੱਖਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮਹੱਤਤਾ

ਬੀੜ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੰਰੱਖਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਤੁਲਨ, ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹੰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਂਦਾ ਹੈ।