ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਿਭਾਗ
 |
|---|
 India portal
|
ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨੇਸਟਡ ਲੜੀ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 28 ਰਾਜ ਅਤੇ 8 ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ (ਕੁਝ ਰਾਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਜੋਂ ਸਮੂਹ ਕਰਦੇ ਹਨ), ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਅਤੇ ਤਾਲੁਕਾ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਕ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ), ਜੋ ਕਿ ਬਲਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਕਸਰ ਇੱਕੋ ਪੱਧਰ ਦੇ ਉਪ-ਵਿਭਾਜਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਕ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਮੰਡਲ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਿੰਦੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਗੁਜਰਾਤ, ਗੋਆ, ਕਰਨਾਟਕ, ਕੇਰਲਾ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਤਾਲੁਕਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ)।[1]
ਛੋਟੇ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ (ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਬਲਾਕ) ਸਿਰਫ਼ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹਨਾਂ ਪੇਂਡੂ ਉਪ-ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਧਰ
[ਸੋਧੋ]ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਚਿੱਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵੰਡਾਂ ਦੇ ਛੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ:
| ਦੇਸ਼ (ਭਾਰਤ) | |||||||||||||||||
| ਰਾਜ (e.g. ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ) | |||||||||||||||||
| ਡਿਵੀਜ਼ਨ (e.g. ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ) | |||||||||||||||||
| ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (e.g. ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) | |||||||||||||||||
| ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ (ਮਾਲ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ) (e.g. ??) | |||||||||||||||||
| ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (ਤਹਿਸੀਲ/ਤਾਲੁਕ, ਸਰਕਲ, ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ) (e.g. ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ (ਤਹਿਸੀਲ)) | |||||||||||||||||
| ਬਲਾਕ (e.g. ਝੁਨੀਰ ਬਲਾਕ) | |||||||||||||||||
| ਪਿੰਡ (e.g. ਬੁਰਜ ਭਲਾਈਕੇ ਪਿੰਡ) | |||||||||||||||||
ਨੋਟਸ:
- ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਵੰਡ: ਕੁਝ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੰਡਾਂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਇਕਾਈਆਂ ਸਿੱਧੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੰਡ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੈ।
- ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਕਈ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ, ਤਹਿਸੀਲ/ਤਾਲੁਕ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੂਮੀ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ।
- ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਬਲਾਕ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿਕਾਸ ਬਲਾਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
- 'ਨਾਮਕਰਨ ਅੰਤਰ:'
- "ਡਿਵੀਜ਼ਨ" ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕੁਝ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ "ਮਾਲੀਆ ਵਿਭਾਗ" ਜਾਂ "ਖੇਤਰ" ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, 'ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ' ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਮਾਲੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਕੁਝ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਵੰਡ ਨੂੰ 'ਮਾਲੀਆ ਵਿਭਾਗ' ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 'ਉਪ-ਵਿਭਾਗ' ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
- 'ਤਾਲੁਕ' ਜਾਂ 'ਤਹਿਸੀਲ' ਜਾਂ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਕਾਈਆਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 'ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼' ਵਿੱਚ 'ਤਹਿਸੀਲ' ਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ 'ਤਾਲੁਕ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ 'ਸਰਕਲ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਧਰ
[ਸੋਧੋ]ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਚਿੱਤਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਸੰਘ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ।
| ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ (ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ) | |||||||||||||||||||||||||
| ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ (e.g. ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ) | |||||||||||||||||||||||||
| ਸ਼ਹਿਰੀ (ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ) | ਪੇਂਡੂ (ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ) | ||||||||||||||||||||||||
| ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੰਚਾਇਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (e.g. Raigad District Council) | ਬਲਾਕ ਪੰਚਾਇਤ (ਪੰਚਾਇਤ ਸਮਿਤੀ) | ਪਿੰਡ ਪੰਚਾਇਤ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ (e.g. Binodpur ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ) | |||||||||||||||||||||||
| Urban (ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ) | |||||||||||||||||||||||
| ਨਗਰ ਨਿਗਮ (e.g. ਦਿੱਲੀ ਨਗਰ ਨਿਗਮ) | ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ (e.g. ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ) | ਕਸਬਾ ਪੰਚਾਇਤ (e.g ਭਟਗਾਓਂ) | |||||||||||||||||||||
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ "Archived copy - Table 1.1 - India at a Glance - Administrative Division - 2001" (PDF). Office of the Registrar General of India, New Delhi. Archived from the original (PDF) on 24 September 2015. Retrieved 18 August 2018.
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
[ਸੋਧੋ]ਫਰਮਾ:India topics ਫਰਮਾ:Geography of India
