ਭੂਪਾਲਮ ਰਾਗ

  

ਭੂਪਾਲਮ (ਉਚਾਰਨ ਭੂਪਲਮ) ਕਰਨਾਟਕਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ (ਔਡਵ ਰਾਗਮ) ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗਮ ਹੈ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੇਲ) ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ (ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟਸ) ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਭੂਪਾਲਮ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਦਾ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਮਿਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਨੂੰ ਪੁਰਨਿਰਮਈ ਪੰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਥੀਵਰਮ ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਸੈੱਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਲੋਕ, ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ, ਕਥਕਲੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਪ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਭੂਪਾਲ ਤੋਡੀ ਹੈ।

ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ

ਸੀ 'ਤੇ ਸ਼ਡਜਮ ਦੇ ਨਾਲ ਭੂਪਾਲਮ ਸਕੇਲ

ਭੂਪਾਲਮ ਇੱਕ ਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੱਧਮਮ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਮਿਤੀ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ (ਔਡਵ-ਔਡਵ ਰਾਗਮ) ਹੈ-ਔਡਵ ਭਾਵ '5' ਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ (ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ) ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ

• ਆਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ1 ਗ2 ਪ ਧ1 ਸੰ [a]
• ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਧ1 ਪ ਗ2 ਰੇ1 ਸ [b] 

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਸ਼ਡਜਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ, ਪੰਚਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ ਹਨ, ਜੋ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਭੂਪਾਲਮ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭਪੰਤੁਵਰਾਲੀ, 45ਵੇਂ ਮੇਮੇਲਾਕਾਰਟਾ ਰਾਗ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ 5 ਹੋਰ ਮੇਲਕਰਤਾ ਰਗਾਂ ਤੋਂ ਮੱਧਮਮ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ

ਭੂਪਾਲਮ ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਬਹੁਤ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਭੂਪਾਲਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਹਨ।

• ਸਾਧੂ ਵਿਭਾਤਮ (ਵਰਨਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਨਿਜਦਾਸਨਮ ਪ੍ਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜੇਂਦਰ ਜੋ ਸਵਾਤੀ ਤਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
• ਅੰਨਾਈ ਜਾਨਕੀ-ਅਰੁਣਾਚਲ ਕਵੀ
• ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾਚਲੇਸ਼ਵਰਮ
• ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਭੂਪਲਮ ਥਿਲਾਨਾ
• ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਭਾਰਤੀ ਦੁਆਰਾ 'ਮੰਨਮ ਇਮੈਆ ਮਲਾਈ' (ਭਾਰਤੀਅਰ) ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਭਾਰਤੀ (ਭਾਰਤੀਅਰ)

ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ

ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ

ਗੀਤ.	ਫ਼ਿਲਮ	ਸੰਗੀਤਕਾਰ	ਗਾਇਕ
ਨੀ ਪੱਲੀ ਏਜ਼ੁੰਡਾਲ	ਰਾਜਾ ਮੁਕਤੀ	ਸੀ. ਆਰ. ਸੁਬੁਰਮਨ	ਐਮ. ਕੇ. ਤਿਆਗਰਾਜ ਭਾਗਵਤਰ
ਪੰਨੀਨਰ ਮੋਜ਼ੀਆਲ	ਤਿਰੂਵਰੂਚੇਲਵਰ	ਕੇ. ਵੀ. ਮਹਾਦੇਵਨ	ਟੀ. ਐਮ. ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ, ਮਾਸਟਰ ਮਹਾਰਾਜਨ
ਸੁਗਮਾਨਾ ਸਿੰਧਨਾਈਇਲ	ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ	ਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ	ਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ
ਕੋਜ਼ੀ ਕੂਵਮ	ਵੰਨਾ ਵੰਨਾ ਪੁੱਕਲ	ਇਲੈਅਰਾਜਾ
ਦੇਗਾਮ ਪੋਨ ਦੇਗਾਮ	ਅਨਬੁੱਲਾ ਮਲਾਰੇ		ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ
ਭੂਮੀਏ ਐਂਗਾ	ਪੁਥੂ ਪਾਟੂ		ਮਾਨੋ, ਐਸ. ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ
ਵਿਦਿਨਥਾਥਾ ਪੋਜੂਥੂ	ਪਿੱਲੈ ਪਾਸਮ		ਇਲੈਅਰਾਜਾ
ਸੈਂਥਾਜ਼ਮ ਪੂਵਿਲ	ਮੁਲਮ ਮਲੇਰਮ		ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ
ਕਾਥੀਰਾਵਨਾਈ ਪਾਰਥੂ	ਪੂੱਕਲ ਵਿਡੁਮ ਥੁਧੂ	ਟੀ. ਰਾਜਿੰਦਰ
ਪੋਨਮਾਨਾਈ	ਮੈਥਿਲੀ ਐਨਾਈ ਕਥਾਲੀ		ਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ
ਬੂਬਲਮ ਅਰੇਂਜਰਮ	ਅਗਨੀ ਤੀਰਥਮ	ਸ਼ੰਕਰ-ਗਣੇਸ਼	ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ
ਪਾਰਥੂ ਸਿਰਿਕਿਥੂ ਬੋਮਾਈ	ਤਿਰੂਮਥੀ ਓਰੁ ਵੇਗੂਮਤੀ		ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ
ਵੈਗਾਈ ਨੀਰਾਡਾ	ਚਿਨਾਨਚਿਰੂ ਕਿਲੀਏ	ਜੀ. ਕੇ. ਵੈਂਕਟੇਸ਼	ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਾਸੁਦੇਵਨ, ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ
ਕਾਲਾਈ ਵੇਇਲ ਨੇਰਾਤਿਲੇ	ਫਿਰ ਚਿੱਤੁਗਲ	ਵਿਜੇ ਰਮਾਨੀ	ਪੀ. ਜੈਚੰਦਰਨ
ਕਦਲ ਕਵਿਤਾਈ ਪਾਡਾ	ਗਨਾਮ ਕੋਰਟਰ ਅਵਰਗਲੇ	ਦੇਵੇਂਦਰਨ	ਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾ
ਪਾਦਮ ਪਰਵੈਗਲ ਸੰਗੀਤਮ	ਸ਼ੇਨਬਾਗਾਥੋਟਮ	ਸਰਪੀ	ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ

ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ

ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ

ਭੂਪਾਲਮ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੋ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਰਾਗਮ, ਗੰਭੀਰਨਾਤ ਅਤੇ ਹਮਸਾਨਦਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ, ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਦਜਮ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਦਜਮ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਕੇ ਹਮਸਾਨਦਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਗੰਭੀਰਾਨਤਾ 'ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ

• ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ ਰਾਗ ਭੂਪਾਲਮ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਧਾਰਮ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ1 ਗ3 ਪ ਧ1 ਸੰ- ਸੰ ਧ1 ਪ ਗ3 ਰੇ1 ਸ ਹੈ।
• ਭੌਲੀ ਰਾਗ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੀ ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ1 ਗ3 ਪ ਧ1 ਸੰ - ਸੰ ਨੀ3 ਧ1 ਪ ਗ3 ਰੇ1 ਸ ਹੈ।
• ਕਰਨਾਟਕੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਵੇਰੀ ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ਭੂਪਲਮ ਦੇ ਸਾਧਨਾ ਗੰਧਾਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਪ ਧ1 ਸੰ - ਸੰ ਧ1 ਪ ਮ1 ਰੇ1 ਸ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ

 ```````

ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ

ਗੀਤ.	ਫ਼ਿਲਮ	ਸੰਗੀਤਕਾਰ	ਗਾਇਕ
ਨੀ ਪੱਲੀ ਏਜ਼ੁੰਡਾਲ	ਰਾਜਾ ਮੁਕਤੀ	ਸੀ. ਆਰ. ਸੁਬੁਰਮਨ	ਐਮ. ਕੇ. ਤਿਆਗਰਾਜ ਭਾਗਵਤਰ
ਪੰਨੀਨਰ ਮੋਜ਼ੀਆਲ	ਤਿਰੂਵਰੂਚੇਲਵਰ	ਕੇ. ਵੀ. ਮਹਾਦੇਵਨ	ਟੀ. ਐਮ. ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ, ਮਾਸਟਰ ਮਹਾਰਾਜਨ
ਸੁਗਮਾਨਾ ਸਿੰਧਨਾਈਇਲ	ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ	ਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ	ਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ
ਕੋਜ਼ੀ ਕੂਵਮ	ਵੰਨਾ ਵੰਨਾ ਪੁੱਕਲ	ਇਲੈਅਰਾਜਾ
ਦੇਗਾਮ ਪੋਨ ਦੇਗਾਮ	ਅਨਬੁੱਲਾ ਮਲਾਰੇ		ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ
ਭੂਮੀਏ ਐਂਗਾ	ਪੁਥੂ ਪਾਟੂ		ਮਾਨੋ, ਐਸ. ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ
ਵਿਦਿਨਥਾਥਾ ਪੋਜੂਥੂ	ਪਿੱਲੈ ਪਾਸਮ		ਇਲੈਅਰਾਜਾ
ਸੈਂਥਾਜ਼ਮ ਪੂਵਿਲ	ਮੁਲਮ ਮਲੇਰਮ		ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ
ਕਾਥੀਰਾਵਨਾਈ ਪਾਰਥੂ	ਪੂੱਕਲ ਵਿਡੁਮ ਥੁਧੂ	ਟੀ. ਰਾਜਿੰਦਰ
ਪੋਨਮਾਨਾਈ	ਮੈਥਿਲੀ ਐਨਾਈ ਕਥਾਲੀ		ਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ
ਬੂਬਲਮ ਅਰੇਂਜਰਮ	ਅਗਨੀ ਤੀਰਥਮ	ਸ਼ੰਕਰ-ਗਣੇਸ਼	ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ
ਪਾਰਥੂ ਸਿਰਿਕਿਥੂ ਬੋਮਾਈ	ਤਿਰੂਮਥੀ ਓਰੁ ਵੇਗੂਮਤੀ		ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ
ਵੈਗਾਈ ਨੀਰਾਡਾ	ਚਿਨਾਨਚਿਰੂ ਕਿਲੀਏ	ਜੀ. ਕੇ. ਵੈਂਕਟੇਸ਼	ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਾਸੁਦੇਵਨ, ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ
ਕਾਲਾਈ ਵੇਇਲ ਨੇਰਾਤਿਲੇ	ਫਿਰ ਚਿੱਤੁਗਲ	ਵਿਜੇ ਰਮਾਨੀ	ਪੀ. ਜੈਚੰਦਰਨ
ਕਦਲ ਕਵਿਤਾਈ ਪਾਡਾ	ਗਨਾਮ ਕੋਰਟਰ ਅਵਰਗਲੇ	ਦੇਵੇਂਦਰਨ	ਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾ
ਪਾਦਮ ਪਰਵੈਗਲ ਸੰਗੀਤਮ	ਸ਼ੇਨਬਾਗਾਥੋਟਮ	ਸਰਪੀ	ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ