ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਕਲਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਕਲਾ
"ਕਟਰਾ ਸਟੀਲ"[1] ਅਭਯਾ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀਸਤਵ ਸ਼ਾਕਿਆਮੁਨੀ ਬਿਰਾਜਮਾਨ, ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦੇ ਨਾਲ "ਅਮੋਹਾ-ਅਸੀ (...) ਨੇ ਇਸ ਬੋਧੀਸਤਵ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ''।[2]ਉੱਤਰੀ ਸਤਰਾਪਸ, ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦਾ ਅੰਤ।[3] ਇਹ ਅਖੌਤੀ "ਕਪਾਰਦੀਨ" ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।.[4]

ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਕਲਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Art of Mathura) ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਚੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਮੱਧ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਧਰਮ, ਜੈਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਧੇ-ਫੁੱਲੇ ਸਨ।[5] ਮਥੁਰਾ "ਤਿੰਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਕਲਾਤਮਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ", ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਗੁਪਤਾ ਕਾਲ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ।[6]

ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਥੁਰਾਨੀ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਮੌਰੀਆ ਕਲਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਕਲਾ (322 ਅਤੇ 185 ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਿਛਲੀ ਮੌਰੀਆ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ "ਤਿੱਖਾ ਵਿਛੋੜਾ" ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪੈਮਾਨੇ, ਸਮੱਗਰੀ ਜਾਂ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ।[7] ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਮਥੁਰਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਲਾਤਮਕ ਉਤਪਾਦਨ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਛਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।[7] ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਈ ਅੰਗ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਬਾਹਾਂ ਦੇਣ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੋਇਆ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਗੰਧਾਰ ਦੀ ਯੂਨਾਨੀ-ਬੋਧੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਬੁੱਧ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਹਰੇਕ ਸਕੂਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਦੀ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸ਼ਾਇਦ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ, ਭਾਰਤੀ ਬੋਧੀ ਕਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰੂਤ ਜਾਂ ਸਾਂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਨਿਕੋਨਿਕ ਸੀ, ਬੁੱਧ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਜਾਂ ਬੋਧੀ ਰੁੱਖ, 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਸੀ।

ਚੌਥੀ ਤੋਂ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਗੁਪਤ ਕਲਾ ਤੱਕ, ਜੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਹੀਂ, ਮਥੁਰਾ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਹਿੰਦੂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦਾ ਸੀ।

ਮਥੁਰਾ ਮਾਨਵ-ਰੂਪੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ। ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ (ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ)। ਮਥੁਰਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ।
ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਟੈਰਾਕੋਟਾ ਪੂਜਾ ਮੂਰਤੀ। ਚੌੜੇ ਕੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਫੁੱਲਦਾਰ ਹੈੱਡਡ੍ਰੈਸ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਦੇ ਡੰਡੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਉਸ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੱਦ: 25.7 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (10.1″)। ਮਥੁਰਾ, ਤੀਜੀ-ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ। [8]
  • "Maholi Buddha": an early experiment with the "Samghati" type, using a checkered design, circa 150 CE.
    "ਮਹੋਲੀ ਬੁੱਧ": "ਸਮਾਘਤੀ" ਕਿਸਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਇੱਕ ਚੈਕਰਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਲਗਭਗ 150 ਈਸਵੀ। [9]
  • The Buddha in checkered monastic dress in the "Subjugation of Nalagiri", Bhutesvara Yakshis, 2nd century CE, Mathura.
    "ਨਲਾਗਿਰੀ ਦੀ ਅਧੀਨਗੀ", ਭੂਤੇਸ਼ਵਰ ਯਕਸ਼ੀਸ, ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ, ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਚੈਕਰਡ ਮੱਠਵਾਦੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ।
  • "Anyor Buddha" in Gandhara style, with inscription "year 51" (178 CE). Mathura.
    "ਅਨੋਰ ਬੁੱਧ" ਗੰਧਾਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ, "ਸਾਲ 51" (178 ਈਸਵੀ) ਦੇ ਨਾਲ। ਮਥੁਰਾ। [10]
  • "Buddha Refuses Anupama", late Kushan.
    "ਬੁੱਧ ਨੇ ਅਨੁਪਮਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ", ਮਰਹੂਮ ਕੁਸ਼ਾਨ।
  • The Buddha in meditation, late Kushan. Mathura.
    ਬੁੱਧ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਸਵਰਗੀ ਕੁਸ਼ਾਣ। ਮਥੁਰਾ।
  • Sun God Surya in Indo-Scythian dress, also revered in Buddhism, 2nd century CE, Kankali Tila.
    ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਸੂਰਜ, ਇੰਡੋ-ਸਿਥੀਅਨ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ, ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ, ਕਾਂਕਲੀ ਟਿਲਾ । [11]
  • Shiva Linga worshipped by Indo-Scythian, or Kushan devotees, 2nd century CE.
    ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋ-ਸਿਥੀਅਨ, [12] ਜਾਂ ਕੁਸ਼ਾਣ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ।
  • War God Karttikeya and Fire God Agni, Kushan Period, 1st century CE
    ਯੁੱਧ ਦੇਵਤਾ ਕਾਰਤਿਕਯ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਾ ਅਗਨੀ, ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਾਲ, ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈ.
  • The Hindu God Shiva, 3rd century CE. Mathura or Ahichchhatra.
    ਹਿੰਦੂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈ. ਮਥੁਰਾ ਜਾਂ ਅਹਿਛੱਤਰ।
  • Kushan-era image of Shashthi between Skanda and Vishakha, c. 2nd century CE
    ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਦਾ ਕੁਸ਼ਾਨ-ਯੁੱਗ ਚਿੱਤਰ, ਸੀ. ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈ
  • Three-faced four-armed Oesho with attributes, often identified with Shiva, on a coin of Huvishka.
    ਤਿੰਨ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਚਾਰ-ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੇ ਓਏਸ਼ੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਅਕਸਰ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੁਵਿਸ਼ਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਕੇ 'ਤੇ।
  • Parshvanatha, Kushan Period
    ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ, ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਾਲ
  • Goat-faced God Harinaigamesha, Kushan Period, Mathura
    ਬੱਕਰੀ-ਮੁਖੀ ਦੇਵਤਾ ਹਰੀਨੈਗਮੇਸ਼, ਕੁਸ਼ਣ ਕਾਲ, ਮਥੁਰਾ
  • Jain god of Childbirth Naigamesha, 1st-3rd century CE.
    ਜੈਨ ਦੇਵਤਾ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਇਗਮੇਸ਼ਾ, ਪਹਿਲੀ-ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈ.
  • Jina in Meditation, Kushan Period, Mathura
    ਜਿਨਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਕੁਸ਼ਾਨ ਕਾਲ, ਮਥੁਰਾ
  • Tirthankara Head, Kushan Period, Mathura
    ਤੀਰਥੰਕਰ ਮੁਖੀ, ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਾਲ, ਮਥੁਰਾ
  • Tirthankara Head, Kushan Period, Mathura
    ਤੀਰਥੰਕਰ ਮੁਖੀ, ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਾਲ, ਮਥੁਰਾ
  • Seated Jain Tirthankara, circa 5th Century CE, Mathura.
    ਬੈਠੇ ਜੈਨ ਤੀਰਥੰਕਰ, ਲਗਭਗ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ, ਮਥੁਰਾ।
  • Chaumkha, LACMA, circa 6th Century CE
    ਚੌਮਖਾ, LACMA, ਲਗਭਗ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀ.ਈ
  • Rishabhanatha, circa 6th Century CE
    ਰਿਸ਼ਭਨਾਥ, ਲਗਭਗ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ
  • Parshvanatha, circa 6th Century CE
    ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ, ਲਗਭਗ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀ.ਈ
  • Colossal Head of Jina, Gupta Period, Jain temple of Kankali Tila
    ਗੁਪਤ ਕਾਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੀਨ ਸਿਰ, ਕਾਂਕਲੀ ਟਿੱਲਾ ਦਾ ਜੈਨ ਮੰਦਰ
  • Chaumkha, Mathura Museum, circa 6th Century CE
    ਚੌਮਖਾ, ਮਥੁਰਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਲਗਭਗ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀ.ਈ
  • Balarama from Mathura, Early Medieval period (8th-13th century CE).
    ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਬਲਰਾਮ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਕਾਲ (8ਵੀਂ-13ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ)।
  • Sarvatobhadra Shiva Linga Representing Brahma Vishnu Maheshwar and Surya, Circa 9th Century CE
    ਸਰਵਤੋਭਦਰ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲਗਭਗ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀ.ਈ.
  • Architectural Fragment with Divine Figures, circa 10th century CE
    ਬ੍ਰਹਮ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਟੁਕੜਾ, ਲਗਭਗ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ
  • Decorative Door Jamb - Medieval Period
    ਸਜਾਵਟੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਜਾਮ - ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ
  • Durga, Medieval Period
    ਦੁਰਗਾ, ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ
  • Fire God, Medieval Period
    ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਾ, ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ
  • Four-armed Seated Vishnu in Meditation, Mediaeval Period
    ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ-ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਬੈਠਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ
  • Standing Surya, Medieval Period
    ਖੜ੍ਹਾ ਸੂਰਜ, ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ
  • Standing Twin Vishnu, Circa 10th Century CE
    ਖੜ੍ਹੇ ਜੁੜਵਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਲਗਭਗ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ
  • Ten-armed Ganesha, Medieval Period
    ਦਸ-ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਗਣੇਸ਼, ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ
"ਮਹਿਰੌਲੀ ਯਕਸ਼ੀ", 150 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ, ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਮਿਤੀ। [13]
  • 1st Jain Tirthankara Rishabhanatha, Circa 8th Century CE, Barsana
    ਪਹਿਲਾ ਜੈਨ ਤੀਰਥੰਕਰ ਰਿਸ਼ਭਨਾਥ, ਲਗਭਗ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ, ਬਰਸਾਨਾ
  • Ambika, Medieval Period
    ਅੰਬਿਕਾ, ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ
  • Jain Goddess Chakreshwari, Kankali Mound, Circa 10th Century CE
    ਜੈਨ ਦੇਵੀ ਚੱਕਰੇਸ਼ਵਰੀ, ਕੰਕਲੀ ਟੀਲਾ, ਲਗਭਗ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀ.ਈ.
  • Jain Tirthankara Parshwanath, inscribed 1014 CE, Kagarol
    ਜੈਨ ਤੀਰਥੰਕਰ ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ, 1014 ਈਸਵੀ, ਕਾਗਰੋਲ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ
  • Jain Tirthankara Neminath, Circa 12th Century CE
    ਜੈਨ ਤੀਰਥੰਕਰ ਨੇਮੀਨਾਥ, ਲਗਭਗ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀ.ਈ
ਰੇਲਿੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਿੰਗ (ਖੱਬੇ), ਗੰਧਰਵ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ 100 ਈਸਾ ਪੂਰਵ।
  • Kankali Tila architrave with Centaurs worshipping a Jain Stupa, Mathura, circa 100 BCE
    ਕਾਂਕਲੀ ਟੀਲਾ ਆਰਕੀਟ੍ਰੇਵ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟੋਰਸ ਇੱਕ ਜੈਨ ਸਟੂਪਾ, ਮਥੁਰਾ, ਲਗਭਗ 100 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ
  • The Katra architrave, possibly representing Brahmins and the cult of the Shiva Linga, Mathura, circa 100 BCE
    ਕਟਰਾ ਪੁਰਾਤੱਤਵ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਦੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਥੁਰਾ, ਲਗਭਗ 100 ਈਸਾ ਪੂਰਵ
ਮਥੁਰਾ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਇੱਕ ਵੰਸ਼ਵਾਦੀ ਰਚਨਾ, ਰਾਜੂਵੁਲਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਵੀ। 2 ਈਸਾ ਪੂਰਵ-6 ਈਸਵੀ।
ਸਮਕਾਲੀ ਇੰਡੋ-ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਾਸਕ ਸਟ੍ਰੈਟੋ (25 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ 10 ਈਸਵੀ, ਉੱਪਰ) ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਇੰਡੋ-ਸਿਥੀਅਨ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਜੂਵੁਲਾ (10 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ 10 ਈਸਵੀ, ਹੇਠਾਂ) ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਟਿੱਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕੱਠੇ ਲੱਭੇ ਗਏ। ਰਾਜੂਵੁਲਾ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਟ੍ਰੈਟੋ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਸਨ।
  • Yakshi with onlookers, dated 20 BCE.
    ਯਕਸ਼ੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ, 20 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੀ ਤਾਰੀਖ।
  • Yakshi with onlookers (detail), dated 20 BCE.
    ਯਕਸ਼ੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ (ਵੇਰਵਾ), 20 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੀ ਤਾਰੀਖ।
  • Yakshi with onlookers (detail), dated 20 BCE.
    ਯਕਸ਼ੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ (ਵੇਰਵਾ), 20 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੀ ਤਾਰੀਖ।
  • Yakshi with onlookers (detail), dated 20 BCE.
    ਯਕਸ਼ੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ (ਵੇਰਵਾ), 20 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੀ ਤਾਰੀਖ।
Mora sculptures (c. 15 CE)
ਮਹਾਨ ਸਤਰਾਪ ਸੋਦਾਸਾ (15 ਈਸਵੀ) ਦਾ ਮੋਰਾ ਖੂਹ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਤਿੰਨ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਜਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਰਿਸ਼ਣੀ ਨਾਇਕਾਂ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।[14] Left: torso said to be probably a figure of one of the five Vrishni heroes, Mora, circa 15 CE, Mathura Museum.[15][16][17][18] ਸੱਜੇ: ਮੋਰਾ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾਬੰਦੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਗੂਰ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਲਗਭਗ 15 ਈਸਵੀ।[19]
  • 1st Jaina Tirthankara Rishabhanatha torso - Circa 1st Century
    ਪਹਿਲੀ ਜੈਨ ਤੀਰਥੰਕਰ ਰਿਸ਼ਭਨਾਥ ਧੜ - ਲਗਭਗ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ
  • Four-fold Jain image with Suparshvanath and three other Tirthankaras - Circa 1st Century CE
    ਸੁਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਤੀਰਥੰਕਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਰ-ਗੁਣਾ ਜੈਨ ਚਿੱਤਰ - ਲਗਭਗ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈ.
  • Goat-headed Jain Mother Goddess, circa 1st Century CE
    ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਜੈਨ ਮਾਂ ਦੇਵੀ, ਲਗਭਗ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ
  • The Jina Parsvanatha ayagapata, Mathura circa 15 CE, Lucknow Museum.
    ਜੀਨਾ ਪਾਰਸਵਨਾਥ ਅਯਾਗਪਤਾ, ਮਥੁਰਾ ਲਗਭਗ 15 ਈਸਵੀ, ਲਖਨਊ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ।
  • "Sihanāṃdikā ayagapata", Jain votive plate, dated 25-50 CE.
    "ਸਿਹਾਨੰਦਿਕਾ ਅਯਾਗਪਤਾ", ਜੈਨ ਪੂਜਾ ਪਲੇਟ, ਮਿਤੀ 25-50 ਈਸਵੀ। [20]
  • Jain votive plaque with Jain stupa, the "Vasu Śilāpaṭa" ayagapata, 1st century CE, excavated from Kankali Tila, Mathura.
    ਜੈਨ ਸਟੂਪ ਦੇ ਨਾਲ ਜੈਨ ਮੱਤ ਤਖ਼ਤੀ, "ਵਾਸੂ ਸ਼ਿਲਾਪਟ" ਅਯਾਗਪਤ, ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ, ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਕੰਕਲੀ ਟਿੱਲਾ ਤੋਂ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। [21]
  • Jain relief showing monks of the ardhaphalaka sect. Early 1st century CE.
    ਜੈਨ ਰਿਲੀਫ ਅਰਧਫਲਕ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ।
  • Jain decorated tympanum from Kankali Tila, Mathura, 15 CE.
    ਜੈਨ ਨੇ ਕੰਕਲੀ ਟੀਲਾ, ਮਥੁਰਾ, 15 ਈ.
  • "Persian Achaemenian" style capitals appearing in ayagapatas, Mathura, 15-50 CE.
    " ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਕਮੀਨੀਆਈ " ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਅਯਾਗਪਤਾਸ, ਮਥੁਰਾ, 15-50 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। [22]
  • The Jina Parsvanatha (detail of an ayagapata), highly similar to the Isapur Buddha, Mathura circa 15 CE, Lucknow Museum.
    ਜੀਨ ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ( ਅਯੱਗਪਾਤ ਦਾ ਵੇਰਵਾ), ਈਸਾਪੁਰ ਬੁੱਧ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਮਥੁਰਾ ਲਗਭਗ 15 ਈਸਵੀ, ਲਖਨਊ ਅਜਾਇਬ ਘਰ । [23]
  • Sivayasa Ayagapata, with Jain stupa fragment, Kankali Tila, 75-100 CE.
    ਸਿਵਯਾਸਾ ਅਯਾਗਪਤਾ, ਜੈਨ ਸਟੂਪ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੰਕਲੀ ਟੀਲਾ, 75-100 ਈ.
"ਈਸਾਪੁਰ ਬੁੱਧ", ਸ਼ਾਇਦ ਬੁੱਧ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ (ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁਟਕਾਰਾ ਸਟੂਪਾ, ਸਵਾਤ ਵਿਖੇ ਬੁਟਕਾਰਾ ਬੈਠੀ ਬੁੱਧ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ), ਇੱਕ ਰੇਲਿੰਗ ਪੋਸਟ 'ਤੇ, ਲਗਭਗ 15 ਈਸਵੀ ਦਾ।
"ਸਮਘਾਤੀ" ਮੱਠ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਥੁਰਾ ਖੜ੍ਹਾ ਬੁੱਧ, ਅੰ. 2nd century CE, ਮਥੁਰਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
Type of statuette now reattributed to Vāsudeva, with three attributes (mace, wheel, conch), hand in abhaya mudra and without an aureole, 3rd-4th century.[24]
ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਬੁੱਧ, ਮਥੁਰਾ, ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ ਕਾਲ, ਲਗਭਗ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ। ਮਥੁਰਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਇੱਕ ਯਕਸ਼ੀਨੀ, 10ਵੀਂ ਸਦੀ, ਮਥੁਰਾ, ਭਾਰਤ । ਗੁਇਮੇਟ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ।
ਜੈਨ ਮੂਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੰਵਤ 1134 (1077 ਈਸਵੀ) ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨੀ ਦੁਆਰਾ ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 60 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸੀ। ਕਾਂਕਲੀ ਟੀਲਾ, ਮਥੁਰਾ।

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

[ਸੋਧੋ]
  • ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ
  • ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
  • ਇੰਡੋ-ਯੂਨਾਨੀ ਕਲਾ
  • ਗੁਪਤਾ ਕਲਾ
  • ਮੌਰੀਆ ਕਲਾ
  • ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਲਾ
  • ਹੋਇਸਲਾ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
  • ਵਿਜੇਨਗਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
  • ਯੂਨਾਨੀ-ਬੋਧੀ ਕਲਾ
  • ਚੋਲ ਕਲਾ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
  • ਪੱਲਵ ਕਲਾ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
  • ਬਦਾਮੀ ਚਾਲੂਕਿਆ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ

ਹਵਾਲੇ

[ਸੋਧੋ]
  1. ↑ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Bodhisattvas and Buddhas: Early Bud
  2. ↑ Annual report 1909-10. ASI. pp. 63–65.
  3. ↑ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named PDM122
  4. ↑ Harle, James C. (1994). The Art and Architecture of the Indian Subcontinent (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Yale University Press. pp. 63–64. ISBN 978-0-300-06217-5.
  5. ↑ Paul, Pran Gopal; Paul, Debjani (1989). "Brahmanical Imagery in the Kuṣāṇa Art of Mathurā: Tradition and Innovations". East and West. 39 (1/4): 111–143. JSTOR 29756891.
  6. ↑ "But what made Mathura pre-eminent among its peers, is the incomparable role it played as a major centre of religious art as well. Indeed no other ateliers are known to have produced at the same time so many images pertaining to all the three principal religious system of India: Brahmanism, Buddhism and Jainism. The unquestionable supremacy of the Mathura sculptor, at least till the beginning of the Gupta period, is further documented by the discovery of his handiwork from far-flung points of the Indian subcontinent" in Paul, Pran Gopal; Paul, Debjani (1989). "Brahmanical Imagery in the Kuṣāṇa Art of Mathurā: Tradition and Innovations". East and West. 39 (1/4): 111–143. JSTOR 29756891.
  7. ↑ 7.0 7.1 ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named RS436
  8. ↑ "Votive Female Figurine". The Walters Art Museum (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ).
  9. ↑ Myer, Prudence R. (1986). "Bodhisattvas and Buddhas: Early Buddhist Images from Mathurā". Artibus Asiae. 47 (2): 139, Fig. 22. doi:10.2307/3249969. ISSN 0004-3648. JSTOR 3249969.
  10. ↑ Myer, Prudence R. (1986). "Bodhisattvas and Buddhas: Early Buddhist Images from Mathurā". Artibus Asiae. 47 (2): 138, Fig.20. doi:10.2307/3249969. ISSN 0004-3648. JSTOR 3249969.
  11. ↑ Revire, Nicolas (1 January 2017). "Kinsman of the Sun: An Early Buddha Image in the Asian Art Museum, Berlin, and Solar Symbolism". Indo-Asiatische Zeitschrift. 20–21: 3–14 [10].
  12. ↑ Paul, Pran Gopal; Paul, Debjani (1989). "Brahmanical Imagery in the Kuṣāṇa Art of Mathurā: Tradition and Innovations". East and West. 39 (1/4): 128. ISSN 0012-8376. JSTOR 29756891.
  13. ↑ Agrawala, V. S. (1965). "A New Yakshi Image from Mehrauli". Studies in Indian Art: 103.
  14. ↑ Singh, Upinder (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Pearson Education India. p. 437. ISBN 978-81-317-1120-0.
  15. ↑ Quintanilla, Sonya Rhie (2007). History of Early Stone Sculpture at Mathura: Ca. 150 BCE - 100 CE (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). BRILL. pp. 211–213. ISBN 978-90-04-15537-4.
  16. ↑ "We have actually discovered in the excavations at the Mora shrine stone torsos representing the Vrishni Heroes (...) Their style closely follows that of the free-standing Yakshas in that they are carved in the round. They are dressed in a dhoti and uttaraya and some types of ornaments as found on the Yaksha figures, their right hand is held in ahbayamudra..." in "Agrawala, Vasudeva Sharana (1965). Indian Art: A history of Indian art from the earliest times up to the third century A.D (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Prithivi Prakashan. p. 253.
  17. ↑ This statue appears in Fig.51 as one of the statues excavated in the Mora mound, in Rosenfield, John M. (1967). The Dynastic Arts of the Kushans (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). University of California Press. pp. 151–152 and Fig.51.
  18. ↑ Lüders, H. (1937). Epigraphia Indica Vol.24. pp. 199–200.
  19. ↑ Quintanilla, Sonya Rhie (2007). History of Early Stone Sculpture at Mathura: Ca. 150 BCE - 100 CE (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). BRILL. p. 171. ISBN 9789004155374.
  20. ↑ Quintanilla, Sonya Rhie (2000). "Āyāgapaṭas: Characteristics, Symbolism, and Chronology". Artibus Asiae. 60 (1): 79–137 Fig.21. doi:10.2307/3249941. ISSN 0004-3648. JSTOR 3249941.
  21. ↑ Quintanilla, Sonya Rhie (2000). "Āyāgapaṭas: Characteristics, Symbolism, and Chronology". Artibus Asiae. 60 (1): 79–137 Fig.26. doi:10.2307/3249941. ISSN 0004-3648. JSTOR 3249941.
  22. ↑ Kumar, Ajit (2014). "Bharhut Sculptures and their untenable Sunga Association". Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 2: 223–241.
  23. ↑ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named books.google.com
  24. ↑ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named CS
"https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=ਮਥੁਰਾ_ਦੀ_ਕਲਾ&oldid=833072" ਤੋਂ ਲਿਆ