ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਮਨਾਲੀ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ

ਮਨਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲੂ ਕਸਬੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। [1] ਇਹ ਕੁੱਲੂ ਘਾਟੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਸਿਰੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਕਸਬਾ ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 270 kilometres (170 mi) ਸਥਿਤ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਿਮਲਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਤੇ 544 kilometres (338 mi) ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ। 2011 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ 8,096 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨਾਲੀ ਚੀਨ ਦੇ ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਲ (HP) ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ, ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਦੱਰੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਯਰਕੰਦ ਅਤੇ ਹੋਟਨ ਤੱਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸ

[ਸੋਧੋ]

ਮਨਾਲੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸਨਾਤਨੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮਨੂ (ਦੇਖੋ ਮਨੁਸਮ੍ਰਿਤੀ ) ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨਾਲੀ ਨਾਮ ਨੂੰ ਮਨੂ-ਅਲਾਯਾ ( ਅਨੁ. 'the abode of Manu' )। [2] ਹਿੰਦੂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੂ ਨੇ ਮਨਾਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਹੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕੁੱਲੂ ਘਾਟੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨਾਲੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਨੂੰ ਅਕਸਰ "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਸਬੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਨੂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਰ ਹੈ। [3]

ਭੂਗੋਲ

[ਸੋਧੋ]
ਮਨਾਲੀ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ।

ਮਨਾਲੀ 32.2396 N, 77.1887 E, ਲਗਭਗ 547 km (340 mi) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ।

ਜਨਸੰਖਿਆ

[ਸੋਧੋ]

ਮਨਾਲੀ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮ੍ਸ਼ਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 8,096 ਸੀ। 2001 ਵਿੱਚ, ਮਨਾਲੀ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਆਬਾਦੀ 6,265 ਸੀ। ਮਰਦ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 64% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 36% ਹਨ। ਮਨਾਲੀ ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 74% ਸੀ, ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ 80% ਸੀ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ 63.9% ਸੀ। ਆਬਾਦੀ ਦਾ 9.5% ਛੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਸੀ। [4]

ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਮਨਾਲੀ

ਮੌਸਮ

[ਸੋਧੋ]
ਮਨਾਲੀ ਵਿੱਚ ਬਰਫਬਾਰੀ

ਮਨਾਲੀ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਗਰਮੀਆਂ, ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਠੰਡੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਉੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਉਪ-ਉਪਖੰਡੀ ਉੱਚੀ ਭੂਮੀ ਜਲਵਾਯੂ ( Cfb ) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਤਾਪਮਾਨ −7 °C (19 °F) ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੋਂ 30 °C (86 °F) 30 °C (86 °F) ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਦਿਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡਾ ਦਿਨ −7 °C (19 °F) ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 10 °C (50 °F) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੋਂ 30 °C (86 °F), ਅਤੇ −7 °C (19 °F) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੋਂ 15 °C (59 °F) ਤੱਕ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ। ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਵਰਖਾ 31 mm (1.2 in) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਨਵੰਬਰ ਅਤੇ 217 mm (8.5 in) ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ. ਔਸਤਨ, ਕੁਝ 45 mm (1.8 in) ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਵਰਖਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 115 mm (4.5 in) ਤੱਕ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮਾਨਸੂਨ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਔਸਤ ਕੁੱਲ ਸਾਲਾਨਾ ਵਰਖਾ 1,363 mm (53.7 in) ਹੈ । ਮਨਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਮਨਾਲੀ ਤੋਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੌਣਪਾਣੀ ਅੰਕੜੇ
ਮਹੀਨਾ ਜਨ ਫ਼ਰ ਮਾਰ ਅਪ ਮਈ ਜੂਨ ਜੁਲ ਅਗ ਸਤੰ ਅਕ ਨਵੰ ਦਸੰ ਸਾਲ
ਉੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਤਾਪਮਾਨ °C (°F) 19.5
(67.1)
23.5
(74.3)
27.0
(80.6)
30.0
(86)
35.0
(95)
33.2
(91.8)
32.6
(90.7)
30.6
(87.1)
29.2
(84.6)
30.0
(86)
25.6
(78.1)
21.5
(70.7)
35.0
(95)
ਔਸਤਨ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ °C (°F) 10.8
(51.4)
12.1
(53.8)
16.7
(62.1)
21.7
(71.1)
24.9
(76.8)
27.0
(80.6)
26.9
(80.4)
25.5
(77.9)
24.7
(76.5)
22.0
(71.6)
17.7
(63.9)
13.5
(56.3)
20.2
(68.4)
ਔਸਤਨ ਹੇਠਲਾ ਤਾਪਮਾਨ °C (°F) −1.1
(30)
0.2
(32.4)
3.0
(37.4)
6.4
(43.5)
9.1
(48.4)
12.8
(55)
15.9
(60.6)
16.0
(60.8)
12.2
(54)
6.1
(43)
2.2
(36)
0.2
(32.4)
6.9
(44.4)
ਹੇਠਲਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤਾਪਮਾਨ °C (°F) −11.6
(11.1)
−11.0
(12.2)
−6.0
(21.2)
−1.0
(30.2)
1.0
(33.8)
4.4
(39.9)
7.4
(45.3)
7.0
(44.6)
3.0
(37.4)
−1.5
(29.3)
−5.0
(23)
−10.0
(14)
−11.6
(11.1)
Rainfall mm (inches) 83.5
(3.287)
110.4
(4.346)
156.9
(6.177)
84.7
(3.335)
73.5
(2.894)
73.9
(2.909)
190.3
(7.492)
192.1
(7.563)
113.1
(4.453)
35.9
(1.413)
28.1
(1.106)
55.0
(2.165)
1,197.4
(47.142)
ਔਸਤਨ ਬਰਸਾਤੀ ਦਿਨ 5.2 7.4 8.0 5.5 5.8 6.4 12.1 13.6 7.7 2.3 1.7 2.9 78.6
% ਨਮੀ 61 61 53 56 61 63 74 76 75 69 61 62 64
Source: India Meteorological Department[5][6]

ਆਵਾਜਾਈ

[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾ

[ਸੋਧੋ]

ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਕੁੱਲੂ-ਮਨਾਲੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ (IATA ਕੋਡ KUU) ਕੁੱਲੂ ਦੇ ਭੂੰਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਨੂੰ ਕੁੱਲੂ-ਮਨਾਲੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੰਬਾ ਰਨਵੇ ਹੈ। ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੀਆਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਉਡਾਣਾਂ ਹਨ।

ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਟੈਕਸੀ ਸੇਵਾ

[ਸੋਧੋ]

ਪਵਨ ਹੰਸ, ਸਰਕਾਰੀ ਚਾਰਟਰ ਏਜੰਸੀ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਕੁੱਲੂ, ਕਾਂਗੜਾ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਹੈਲੀ-ਟੈਕਸੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। [7]

ਰੋਡ

[ਸੋਧੋ]
ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਨਾਲੀ ਨੇੜੇ ਸੜਕ

ਮਨਾਲੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ NH 1 ਦੁਆਰਾ ਅੰਬਾਲਾ ਤੱਕ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ NH 22 ਤੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ NH21 ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਬਿਲਾਸਪੁਰ, ਸੁੰਦਰਨਗਰ, ਮੰਡੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲੂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਮਨਾਲੀ ਤੱਕ ਸੜਕ ਦੀ ਦੂਰੀ 310 km (190 mi) ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਮਨਾਲੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਦੂਰੀ 570 km (350 mi) ਹੈ । ਬੱਸ ਸੇਵਾਵਾਂ HRTC ( ਹਿਮਾਚਲ ਰੋਡ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ), HPTDC (ਹਿਮਾਚਲ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ), ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

ਰੇਲਵੇ

[ਸੋਧੋ]

ਮਨਾਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰੇਲ ਹੈੱਡ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਬ੍ਰੌਡ ਗੇਜ ਰੇਲਹੈੱਡ ਊਨਾ 250 km (155 mi) 'ਤੇ ਹਨ ਦੂਰ, ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ 268 km (167 mi), ਕਾਲਕਾ ( 275 km (171 mi) ), ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ( 310 km (193 mi) ), ਅਤੇ ਪਠਾਨਕੋਟ ( 325 km (202 mi) ). ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤੰਗ ਗੇਜ ਰੇਲਹੈੱਡ ਜੋਗਿੰਦਰ ਨਗਰ ( 175 kilometres (109 mi) ਵਿਖੇ ਹੈ। ). ਕਾਲਕਾ-ਸ਼ਿਮਲਾ ਰੇਲਵੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਿਮਲਾ 'ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਨੋਸਟਾਲਜਿਕ ਨੈਰੋ-ਗੇਜ ਰੂਟ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਮਨਾਲੀ ਤੱਕ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ

[ਸੋਧੋ]

ਮਨਾਲੀ ਨੇ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੜਕਾਹਟ ਦੇਖੀ ਹੈ। ਗੈਰ-ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਅਤੇ ਬੇਤਰਤੀਬੇ ਉਸਾਰੀ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਸੁੱਟੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੂੜੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਮੋਨਲ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਤਫਾਕਨ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਰਾਜ ਪੰਛੀ। [8]

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

[ਸੋਧੋ]

ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ

[ਸੋਧੋ]
  • ਵਰਮਾ, ਵੀ. 1996. ਧੌਲਾਧਰ ਦਾ ਗੱਦ: ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਕਬੀਲਾ । ਇੰਡਸ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਕੰ., ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
  • ਹਾਂਡਾ, OC 1996. ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀ ਮੱਠISBN 978-8185182032 .
  • ਪੇਨੇਲੋਪ ਚੇਤਵੋਡ 1972, 1989 "ਕੁਲੂ: ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅੰਤ" (ISBN 9788185113203 ) ਟਾਈਮ ਬੁਕਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ

ਹਵਾਲੇ

[ਸੋਧੋ]
  1. "Wanderlust the mountains are calling head over to Manali, Himachal Pradesh". theindianexpress.com.
  2. "History | District Kullu | India" (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). Retrieved 2022-11-23.
  3. "Manali Tourism, Himachal Pradesh". India Thrills (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). Retrieved 2022-11-26.
  4. "Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages, and towns (Provisional)". Census Commission of India. Archived from the original on 16 June 2004. Retrieved 1 November 2008.
  5. "Station: Manali Climatological Table 1981–2010" (PDF). Climatological Normals 1981–2010. India Meteorological Department. January 2015. pp. 469–470. Archived from the original (PDF) on 5 February 2020. Retrieved 15 February 2020.
  6. "Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012)" (PDF). India Meteorological Department. December 2016. p. M69. Archived from the original (PDF) on 5 February 2020. Retrieved 15 February 2020.
  7. "Shimla-Chandigarh helicopter service now operating six days a week". Himachal Tourism Official Website. 19 March 2019. Retrieved 21 November 2019.
  8. Azad, Shivani (18 November 2019). "Uttarakhand's state bird monal to be conserved with help from Himachal". The Times of India (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 1 March 2021.

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

[ਸੋਧੋ]