ਮਰਾਸੀ

ਮਰਾਸੀ
	‘Qawwal’, a sub-caste of the large Muslim caste of ‘Mirasis’ or singer/genealogists. A man beating a drum. — Tashrih al-aqvam (1825)
ਅਹਿਮ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ
	• ਭਾਰਤ •ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
	• ਉਰਦੂ • ਪੰਜਾਬੀ • ਰਾਜਸਥਾਨੀ
ਧਰਮ
	• ਇਸਲਾਮ • ਸਿੱਖ ਮੱਤ• ਹਿੰਦੂ ਮੱਤ
ਸਬੰਧਿਤ ਨਸਲੀ ਗਰੁੱਪ
	• Charan • Dom • ਨੱਕਾਲ • Shaikh

ਮਿਰਾਸੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Mirasi; ਉਰਦੂ: میراثی; ਹਿੰਦੀ: میراسی, ਰੋਮਨਾਈਜ਼ਡ: Mīrāsī; ਪੰਜਾਬੀ: مراثی (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ), مراسی ) ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤਕ ਹਨ। "ਮਿਰਾਸੀ" ਸ਼ਬਦ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ (ميراث) ਮੀਰਾਸ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵਿਰਾਸਤ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਰਾਸਤ। ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।^[1]^[2]

ਮਰਾਸੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਜਾਤ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਇਹ ਪਖਵਾਜੀ, ਕਲਵਰਤ ਅਤੇ ਕੱਵਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਿਰਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।^[3]

ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮੂਲ

ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ

ਕੁਝ ਮਿਰਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਖਵਾਜ਼ (ਇੱਕ ਟਿੰਬਰੇਲ ਜੋ ਉਹ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ) ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੱਖਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ

ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮਿਰਾਸੀ ਚਰਨਾਂਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਰਨਾਂਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬਧਿਤ ਸਨ।^[4]

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਿਰਾਸੀ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।^[5] ਉਹ ਵੰਸ਼ਵਾਦੀ ਬੋਰਡਾਂ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੂਫੀ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਲੋਕ, ਕਵਾਲੀ, ਗੁਰਬਾਨੀ, ਮੇਲਿਆਂ' ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ-ਕਥਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭੈਰਵੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ, ਸੰਗੀਤਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਰਾਗਾਦਰੀ (ਰਾਗਡ਼ੀ) ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਰਾਸੀ ਦੁਆਰਾ ਉਭਾਰਿਆ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਸ ਦੀ ਸਹੀ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਮਿਰਾਸੀ ਕਲਾਕਾਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ "ਮਿਰਾਸਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੀਆਂ ਬੀਬੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਿਰਾਸੀ ਔਰਤਾਂ ਸਨ, ਜੋ "ਅਸਪਸ਼ਟ" ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਮਿਰਾਸੀ ਨੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਢੰਗਾਂ ਅਤੇ ਮੀਟਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮੀਂਡ, ਗਮਕ ਅਤੇ ਤੇਜ਼-ਤਰਾਰ ਖੱਟਕੇ"। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮੀਟਰਾਂ ਅਤੇ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ "ਮਾਛੀ ਮਾਰ ਕਤਾਨ" ('ਪੰਛੀ ਮੱਛੀਆਂ ਉੱਤੇ ਝਪਕੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ') ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।^[5]

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਵੇਂ ਯੂਰਪੀਅਨ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮਿਰਾਸੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ "ਬਦਤਮੀਜ਼, ਚੀਕ-ਚਿਹਾੜਾ, ਗੰਦੀ, ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਅਤੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ" ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨੇ ਮਿਰਾਸੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ, ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਨਸਲ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਨੇ ਮਿਰਾਸੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੌਚ-ਵਿਰੋਧੀ ਸੁਧਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਰਾਸੀ-ਦਰਬਾਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਵਰਗੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ "ਸ਼ੁੱਧ" ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮਿਰਾਸੀ, ਏ. ਐੱਲ. ਮਿਰਾਸ ਅਤੇ ਨੌਚ ਕਲਾਕਾਰ ਇਸ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਨੈਤਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਤੋਰਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਮਿਰਾਸੀ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਪੀਡ਼੍ਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।^[5]

ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਪ-ਸਮੂਹ

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਰ ਮਿਰਾਸੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਇਸ ਲਈ ਮਿਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਮੀਰ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਪ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ, ਢਾਡੀ ਸਿੱਖ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ਵਾਦੀ ਕਿੱਤਾ ਸਿੱਖ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਗਾਉਣਾ ਸੀ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ

ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਮਿਰਾਸੀ ਹੁਣ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਆਸ਼ੂਰਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੋਹਾਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਮਰਸਾਇਆ) ਅਤੇ ਉਹ ਚੰਗੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਾਇਕ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਿਰਾਸੀ ਹੁਣ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਹਨ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਵੇਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ 'ਮਿਰਾਸੀ' ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਖਾਨ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਹਵਾਲੇ

↑ Mishra, N. K. Singh and A. P. (August 2008). Global Encyclopaedic Enthnography Of Indian Muslim(3 Vols. Set) (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Global Vision Publishing House. pp. 517–21. ISBN 978-81-8220-297-9.
↑ Sheikh, Majid (2018-04-08). "Harking Back: 'Takia' that was built to honour Amir Khusrau". DAWN.COM (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2022-07-19. A
↑ People of India Uttar Pradesh Volume XLII Part Two edited by A Hasan & J C Das pages 973 to 977
↑ Sheikh, Majid (2018-04-08). "Harking Back: 'Takia' that was built to honour Amir Khusrau". DAWN.COM (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2022-07-19. A
1 2 3 Nair, Malini (2023-05-06). "Why is Punjab, a land of sublime classical music, known only for bhangra?". Scroll.in (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). Retrieved 2023-08-11. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid <ref> tag; name ":1" defined multiple times with different content.

[NK_Singh-1] Mishra, N. K. Singh and A. P. (August 2008). Global Encyclopaedic Enthnography Of Indian Muslim(3 Vols. Set) (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Global Vision Publishing House. pp. 517–21. ISBN 978-81-8220-297-9.

[2] Sheikh, Majid (2018-04-08). "Harking Back: 'Takia' that was built to honour Amir Khusrau". DAWN.COM (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2022-07-19. A

[3] People of India Uttar Pradesh Volume XLII Part Two edited by A Hasan & J C Das pages 973 to 977

[:0-4] Sheikh, Majid (2018-04-08). "Harking Back: 'Takia' that was built to honour Amir Khusrau". DAWN.COM (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2022-07-19. A

[:1-5] 1 2 3 Nair, Malini (2023-05-06). "Why is Punjab, a land of sublime classical music, known only for bhangra?". Scroll.in (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). Retrieved 2023-08-11. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid <ref> tag; name ":1" defined multiple times with different content.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]