ਮਾਉਂਟ ਕੀਨੀਆ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਮਾਉਂਟ ਕੀਨੀਆ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Mount Kenya), ਕੀਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਹੈ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਿਲਿਮੰਜਾਰੋ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਚਿੰਨ੍ਹ Batian (5,199 ਮੀਟਰ (17,057 ਫੁੱਟ)), Nelion (5,188 ਮੀਟਰ (17,021 ਫੁੱਟ)) ਅਤੇ Point Lenana (4,985 ਮੀਟਰ (16,355 ਫੁੱਟ))। ਮਾਏਨ ਕੀਨੀਆ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪੂਰਬੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਕੀਨੀਆ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਪਗ 16.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (10.3 ਮੀਲ) ਦੱਖਣ, ਜੋ ਕਿ ਨੈਰੋਬੀ ਦੀ 150 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (93 ਮੀਲ) ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮਾਊਂਟ ਕੀਨੀਆ, ਕੀਨੀਆ ਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।

ਮਾਊਂਟ ਕੀਨੀਆ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੇਟੋ ਵੋਲਕਾਨੋ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਖੁੱਲਣ ਤੋਂ 3 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਲੇਸ਼ੀਅਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ 7000 ਮੀਟਰ (23,000 ਫੁੱਟ) ਉੱਚੀ ਸੀ। ਇਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਈਸ ਕੈਪ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਢਲਾਣਾਂ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 11 ਛੋਟੀਆਂ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਹਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੀਨੀਆ ਵਿਚ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਹਨ।

ਬੇਸ ਤੋਂ ਸੰਮੇਲਨ ਤੱਕ ਕਈ ਬਨਸਪਤੀ ਬੈਂਡ ਹਨ। ਹੇਠਲੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਦੁਆਰਾ ਢਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਅਨੇਕ ਅਲਪਾਈਨ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਕੀਨੀਆ ਮਾਉਂਟ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਾੜੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੋਬੇਲੀਆਸ ਅਤੇ ਸੇਨੇਸੀਓਸ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨ ਹਾਰੈਕਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਉਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀ। 715 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (276 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1997 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਰਲਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਾਈਟ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਰਕ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ 16,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੈਲਾਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।[1][2]

ਮਾਊਂਟ ਕੀਨੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ[ਸੋਧੋ]

ਮਾਉਂਟੇਨ ਕੀਨੀਆ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ 1949 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ, ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਜੰਗਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1978 ਵਿਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਯੂਨੇਸਕੋ ਬਾਇਓਸਪੇਅਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਰਾਖਵਾਂ, ਸੰਯੁਕਤ, 1997 ਵਿਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਰਲਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਾਈਟ ਬਣਿਆ।[3][4]

ਕੀਨੀਆ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਮਾਊਂਟੇਨ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਪਾਰਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਚਾਰ ਕਾਰਨ ਸਨ। ਇਹ ਸਥਾਨਿਕ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸੈਰ ਸਪਾਟੇ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਨ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪਾਰਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੀਵਵਿਵਾਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ।[5]

ਕੀਨੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਕ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਣ-ਫਿਰਨ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਏ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇਖੇਗਾ ਕਿ ਪਾਰਕ ਇਕ ਬਿਜਲੀ ਵਾੜ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਾਇਡ ਸੜਕਾਂ ਨਾਲ ਨੱਥੀ ਹੈ ਅਤੇ 2014 ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਵਾੜ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਸਦਮੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ, ਪਰ ਇਹ ਇਨਸਾਨਾਂ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।[6]

ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

ਮਾਉਂਟ ਕੀਨੀਆ ਵਿਚ ਕਈ ਉਪਮਾਰਗ ਵਿਭਿੰਨ ਜ਼ੋਨਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਵੱਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਜ਼ੋਨ ਵਿਚ ਬਨਸਪਤੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਊਂਟ ਕੀਨੀਆ ਜਾਂ ਪੂਰਵੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਮਾਊਟ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਢਲਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਜ਼ੋਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਤਰ ਵੀ ਹਨ।

ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਉੱਤਰ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਮੀ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਧਣ ਯੋਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਮੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਰਕੇ, ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਂਸ, ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਕੁਝ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹਨ।

ਜਲਵਾਯੂ[ਸੋਧੋ]

ਮਾਉਂਟ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿਚ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਖਾਸ ਭੂਮੱਧ ਪਹਾੜ ਮਾਹੌਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੇਡੇਬਰਗ ਨੇ ਹਰ ਰਾਤ ਸਰਦੀ ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਨ ਗਰਮੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।[7]

ਮਾਉਂਟ ਕੀਨੀਆ, ਗਲੋਬਲ ਐਟਮੋਸਫੀਅਰ ਵਾਚ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਨਿਗਰਾਨ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।[8]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Resnick, Mike (1998). Kirinyaga: a fable of Utopia. Ballantine. p. 293. ISBN 0-345-41701-1. 
  2. "World Heritage Nomination – IUCN Technical Evaluation Mount Kenya (Kenya)" (PDF). 
  3. United Nations (2008). "Mount Kenya National Park/Natural Forest". Archived from the original on 30 December 2006. Retrieved 23 February 2008. 
  4. UNESCO (1998). "Biosphere Reserve Information – Mount Kenya". Retrieved 6 November 2016. 
  5. Gichuki, Francis Ndegwa (August 1999). "Threats and Opportunities for Mountain Area Development in Kenya". Ambio. Royal Swedish Academy of Sciences. 28 (5): 430–435. Archived from the original (subscription required) on 31 December 2005. 
  6. "Mt Kenya to get electric fence to stop wildlife straying". Bbc.co.uk. 7 September 2012. Retrieved 11 September 2013. 
  7. Hedberg, O. (1969). "Evolution and speciation in a tropical high mountain flora". Biological Journal of the Linnean Society. 1: 135–148. doi:10.1111/j.1095-8312.1969.tb01816.x. 
  8. Henne, Stephan; Wolfgang Junkermann; Josiah M. Kariuki; John Aseyo; Jörg Klausen (November 2008). "Mount Kenya Global Atmosphere Watch Station (MKN): Installation and Meteorological Characterization". Journal of Applied Meteorology and Climatology. 47 (11): 2946–2962. Bibcode:2008JApMC..47.2946H. doi:10.1175/2008JAMC1834.1.