ਮਿੱਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਮਿੱਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: Soil management) ਦਾ ਮਤਲਬ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ (ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ) ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਾਰਜਾਂ, ਅਭਿਆਸਾਂ ਅਤੇ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਮਿੱਟੀ ਸੋਧ, ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਅਨੁਕੂਲ ਸਿਹਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ, ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਮਾੜੇ ਉਤਪਾਦਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਥੋੜੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਗੈਰ- ਜੈਵਿਕ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ' ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਖਾਦ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਂ ਲਗਭਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੀ ਹੈ।

ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ[ਸੋਧੋ]

ਈ.ਪੀ.ਏ. ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਿੱਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸ ਨਾਈਟ੍ਰਸ ਆਕਸਾਈਡ (N2O) ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗ੍ਰੀਨਹਾਉਸ ਗੈਸ ਅਤੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣਕਾਰੀ। ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜੋ N2O ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੈਕਟਰ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਮਿਥੇਨ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦੁਆਰਾ ਇਕ ਤਿਹਾਈ ਨਿਕਾਸ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵੀ ਨਿਕਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।[1] ਬਾਇਓਚਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚੋਂ N2O ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 54% ਦੀ ਕਮੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।[2]

ਅਮਲ[ਸੋਧੋ]

ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਉਦਯੋਗਿਕਤਾ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਕਸਾਰ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ, ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।[3][4] ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ, ਪੁਨਰਜਨਕ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਭਾਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਹਨ: ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗੜਬੜੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਥਾਈ ਕਵਰੇਜ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ, ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਬਣਾਉਣਾ।[5] ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਨਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਭਿਆਸ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਿਸਾਨੀ, ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕਣ, ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਘੁੰਮਣ, ਖਾਦ ਅਤੇ ਚਰਾਉਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।[6] ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ, ਨਾ ਕਿ ਸਿੰਥੈਟਿਕ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।[7] ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਭਿਆਸ ਹਨ ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਸੀਕੁਸੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਬਾਇਓਮਾਸ ਇਨਪੁਟਸ ਵਧਾਉਣਾ, ਐਸ.ਓ.ਸੀ. ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਐਸ.ਓ.ਸੀ. ਦੇ ਅਸਲ ਨਿਵਾਸ ਸਮੇਂ (ਐਮ.ਆਰ.ਟੀ) ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ।[8]

ਪਲਾਉ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਵਰਿੰਗ ਫਸਲ ਅਤੇ ਮਲਚਿੰਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ

ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਖਾਸ ਕਾਰਜ ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:[9]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "Agriculture: Sources of Greenhouse Gas Emissions". EPA. 2015. 
  2. Cayuela, M.L., van Zwieten, L., Singh, B.P., Jeffery, S., Roig, A., & Sanchez-Monedero, M.A. (June 15, 2014). "Biochar's role in mitigating soil nitrous oxide emissions: A review and meta-analysis". Agriculture, Ecosystems & Environment. 191: 5–16. doi:10.1016/j.agee.2013.10.009. 
  3. Shennan, Carol; Krupnik, Timothy J.; Baird, Graeme; Cohen, Hamutahl; Forbush, Kelsey; Lovell, Robin J.; Olimpi, Elissa M. (2017-10-17). "Organic and Conventional Agriculture: A Useful Framing?". Annual Review of Environment and Resources. 42 (1): 317–346. ISSN 1543-5938. doi:10.1146/annurev-environ-110615-085750. 
  4. Driver, Kelly; Health, JH Bloomberg School of Public. "Industrialization of Agriculture". Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2019-04-12. 
  5. "Conservation Agriculture | Food and Agriculture Organization of the United Nations". www.fao.org. Retrieved 2019-04-12. 
  6. "What is Regenerative Agriculture?" (PDF). February 16, 2017. 
  7. "What is Organic Farming?". www.sare.org. Retrieved 2019-04-12. 
  8. Lal, Rattan (2018-03-25). "Digging deeper: A holistic perspective of factors affecting soil organic carbon sequestration in agroecosystems". Global Change Biology. 24 (8): 3285–3301. Bibcode:2018GCBio..24.3285L. ISSN 1354-1013. PMID 29341449. doi:10.1111/gcb.14054. 
  9. "Soil Quality: Management: Soil Management Practices". soilquality.org. Retrieved 2019-04-12.