ਮੁੰਨਾ ਸ਼ੁਕਲਾ
ਮੁੰਨਾ ਸ਼ੁਕਲਾ (ਜਨਮ 7 ਦਸੰਬਰ 1943- ਦੇਹਾਂਤ 11 ਜਨਵਰੀ 2022) ਇੱਕ ਕਥਕ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਲਖਨਊ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ। ਕਈ ਪੀਡ਼੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਨਾਚ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਮੁੰਨਾ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਰੂਪ ਕਥਕ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਕ ਵਾਦਕ ਸਵਰਗੀ ਅੱਚਨ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਪੋਤਾ ਅਤੇ ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ।
ਸੰਨ 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿਖਲਾਈ
[ਸੋਧੋ]ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸਵਰਗੀ ਸੁੰਦਰ ਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲਾ ਤੋਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਕਥਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਏਕਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।
ਕੈਰੀਅਰ
[ਸੋਧੋ]1968 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਾ ਛਾਇਆ, ਪੁਣੇ ਵਿਖੇ ਉੱਨਤ ਕਥਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਾਲਮਾਲਾ, ਤਲਚੱਕਰ, ਹਿਮਰਾਜਾ, ਰਾਜਪੂਤ-ਰਮਾਨੀ, ਸ਼ਾਹੀ-ਮਹਫਿਲ, ਹਿੰਦੋਲਾ, ਕਥਕ ਕੀ ਕਹਾਣੀ, ਹੋਲੀ ਅਤੇ ਤਰਾਨਾ ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਲਿਯਾਦਮਨ, ਮਾਖਣਲੀਲਾ, ਬੰਸੀਲੀਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਬਾਂਸੂਰੀਆ ਵਰਗੇ ਪੂਰੇ ਨਾਚ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਕਲਾ ਦੀ ਪਾਰਖੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੁਆਰਾ ਬਾਖੂਬੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਮਰਾਠੀ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡਾਂਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੇਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਵਿਤਾ ਠਾਕੁਰ, ਸ਼ਰੂਤੀ ਸ਼ੁਕਲਾ ਅਤੇ ਰਾਖੀ ਦੂਬੇ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕਲਾ 1976 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਕਥਕ ਕੇਂਦਰ (ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕਥਕ ਡਾਂਸ) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੜਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨ-ਏ-ਮੁਗਲ (ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਡਾਂਸ ਡਰਾਮਾ) ਤ੍ਰਾਟਕ, ਕਥਕ ਪ੍ਰਸੰਗ, ਅਨਵੇਸ਼ਾ, ਕ੍ਰੌਂਚ-ਬਧ, ਚਤੁਰੰਗ, ਅੰਗਾ-ਮੁਕਤਰੀ, ਰਾਗਨਵੀਤਾ, ਗੋਵਰਧਨ, ਬਹਾਰ ਅਤੇ ਕਥਕਾਇਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਹੋਰ ਕੰਮ
[ਸੋਧੋ]- ਅਜ਼ੀਜ਼ੁਨੀਸਾ-ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 1998 ਲਈ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ
- ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ-ਪੀ. ਕੇ. ਕੇਂਦਰ ਲਈ ਇੱਕ ਓਪੇਰਾ, 1997
- ਇੰਦਰ ਸਭਾ-ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 1996 ਲਈ ਇੱਕ ਓਪੇਰਾ।
ਪੁਰਸਕਾਰ
[ਸੋਧੋ]- ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸਨਮਾਨ, 2003
- ਸੁਰ ਸਿੰਗਰ ਸੰਸਦ, ਬੰਬਈ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੰਗਦੇਵ ਅਵਾਰਡ, 1989
- U.P.S.N. ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ, 1988.
- ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ-2006 [1]
ਅਵਾਰਡ
[ਸੋਧੋ]- ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸਨਮਾਨ, 2003
- ਸੁਰ ਸਿੰਗਾਰ ਸੰਸਦ, ਬੰਬਈ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੰਗਦੇਵ ਅਵਾਰਡ, 1989
- ਯੂ.ਪੀ.ਏਸ.ਏਨ. ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ, 1988.
- ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ-2006 [2]
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ "SNA: List of Akademi Awardees". Sangeet Natak Akademi Official website. Archived from the original on 2015-05-30.
- ↑ "SNA: List of Akademi Awardees". Sangeet Natak Akademi Official website. Archived from the original on 2015-05-30.