ਮੈਨਅੱਪ
ਮੈਨਅੱਪ
Crimean Tatar: Mangup | |
|---|---|
ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ | |
ਮੈਨਅੱਪ ਵਿੱਚ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ | |
![]() | |
| Interactive map of ਮੈਨਅੱਪ | |
| ਗੁਣਕ: 44°35′40″N 33°48′28″E / 44.59444°N 33.80778°E | |
| ਖੇਤਰ | ਕ੍ਰੀਮੀਆ |
| ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਾਮ | Комплекс фортеці і печерного міста “Мангуп-Кале” (ਮੈਨਅੱਪ-ਕਾਲੇ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਗੁਫਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੰਪਲੈਕਸ) |
| ਕਿਸਮ | ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ |
| ਹਵਾਲਾ ਨੰ. | 010087 |
ਮੈਨਅੱਪ (ਰੂਸੀ: Мангуп; Ukrainian: Мангуп, romanized: Manhup; Crimean Tatar: Mangup) ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਨਅੱਪ ਕਾਲੇ (ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਕਿਲ੍ਹਾ") ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰੀਮੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੇਵਾਸਤੋਪੋਲ (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੈਰਸੋਨੇਸਸ) ਤੋਂ ਲਗਭਗ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਠਾਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਨਾਮ
[ਸੋਧੋ]ਕਿਪਚਕ ਨਾਮ ਮੈਨਅੱਪ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਡੋਰੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡੋਰੋਸ, ਡੋਰਾਸ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਈਜ਼ੈਂਟਾਈਨਾਂ[1][2] ਦੁਆਰਾ ਥੀਓਡੋਰੋ, ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ "ਥੀਓਡੋਰੋ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਥੀਓਡੋਰਾਈਟਸ ਦਾ ਰੱਬ-ਰੱਖਿਅਤ ਕਿਲ੍ਹਾ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।[3] ਜੀਨੋਜ਼ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਟੇਡੋਰੋ, ਟੋਡੋਰੋ, ਥੀਓਡੋਰੀ, ਟੀਓਡੋਰੀ, ਥੋਡੋਰੀ, ਟੇਡੋਰੀ ਅਤੇ ਟੋਡੋਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਸਥਾਨ ਦੇ ਯੂਨਾਨੀ ਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ।[4]
ਥੀਓਡੋਰੋ ਨਾਮ ਅੱਜ ਤੱਕ ਆਈ-ਟੋਡੋਰ (ਸੇਂਟ ਥੀਓਡੋਰ) ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੈਨਅੱਪ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।[5]
ਸਿਲਵੀਓ ਗਿਉਸੇਪ ਮਰਕਾਤੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਮ (ਥੀਓਡੋਰੀ, ਟੀਓਡੋਰੀ, ਥੋਡੋਰੀ, ਟੇਡੋਰੀ, ਟੋਡੋਰੀ) ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ ਰੂਪ ਇਸ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋ ਸੰਤਾਂ, ਥੀਓਡੋਰ ਟਿਰੋਨ ਅਤੇ ਥੀਓਡੋਰ ਸਟ੍ਰੈਟੇਲੇਟਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵਾਸਿਲੀਵ (ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ) ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।[4]
ਇਤਿਹਾਸ
[ਸੋਧੋ]1395 ਅਤੇ 1404 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਥੀਓਡੋਰੋ ਤੈਮੂਰ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਅਲੈਕਸੀਓਸ, ਤੈਮੂਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1475 ਵਿੱਚ ਓਟੋਮਨ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ।[1] 1475 ਵਿੱਚ, ਮੋਲਦਾਵੀਆ ਦੇ ਸਟੀਫਨ III ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਜਾ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਗੈਬਰਾਸ ਨੂੰ ਗੈਬਰਾਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਸਕ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੰਗੂਪ ਭੇਜਿਆ, ਜੋ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਭਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਓਟੋਮੈਨਾਂ ਦਾ ਜਾਲਦਾਰ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮਈ ਵਿੱਚ, ਓਟੋਮੈਨ ਕਮਾਂਡਰ ਗੇਡਿਕ ਅਹਿਮਤ ਪਾਸ਼ਾ ਨੇ ਕੈਫਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਮੰਗੂਪ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਉਣ ਦੇ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕ੍ਰੀਮੀਆ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਖਾਨੇਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ, ਹੁਣ ਇੱਕ ਓਟੋਮੈਨ ਵਾਸਲ, ਥੀਓਡੋਰੋ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕ੍ਰੀਮੀਆ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਬਲਾਈਮ ਪੋਰਟੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
1453 ਵਿੱਚ ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੂਨਾਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕਰਾਇਤਾਂ ਨੇ ਮੰਗਪ ਅਤੇ ਚੁਫੁਟ-ਕਲੇ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਣੂ ਈਸਾਈ ਯੂਨਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸੀ।[6]
ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜੇਨੇਬੀ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ 1475 ਵਿੱਚ, ਕੈਫਾ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੇਦਿਕ ਅਹਿਮਤ ਪਾਸ਼ਾ ਨੇ ਮਾਨਕੁਪ ਦੇ ਕਿਲੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ ਪਰ ਤੁਰਕਾਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।[7][8]
ਕਸਬੇ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਗਿਰਾਵਟ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। 1774 ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਆਖਰੀ ਵਸਨੀਕ, ਕਰਾਇਮ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ 1790 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਾਈਟ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
1901 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 1503 ਵਿੱਚ, ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਤੀਹ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਮੈਨਕੁਪ ਦੇ ਵਾਸੀ ਅਜੇ ਵੀ ਯੂਨਾਨੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਤੋਂ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੈਨਕੂਪ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ।[7]
1913 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬੇਸਿਲਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਜਸਟਿਨੀਅਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਸਟਿਨੀਅਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਰਾਟ ਦੁਆਰਾ ਵਿਚਾਰੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ।[7] ਉਸੇ ਸਾਲ ਇਕ ਹੋਰ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕੰਧ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਯਿਸੂ ਮਸੀਹ ਦੀ ਅਸੀਸ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।[7]
ਮੈਨਅੱਪ ਵਿਖੇ ਇਜ਼ੈਂਟਾਈਨ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਵਜ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ।[9]
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- 1 2 Pritsak, Omeljan (1991). "Dory". In Kazhdan, Alexander (ed.). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford University Press. pp. 654–655. ISBN 978-0-19-504652-6.
- ↑ Vasiliev, Alexander Alexandrovich (1936). The Goths in the Crimea. The Mediaeval academy of America.
- ↑ Vasiliev (1936), p. 49.
- 1 2 Vasiliev (1936), p. 191.
- ↑ Vasiliev (1936), p. 50.
- ↑ Dan Shapira (2003). Avraham Firkowicz in Istanbul (1830-1832) : paving the way for Turkic nationalism. KaraM publication. p. 3. ISBN 9756467037.
- 1 2 3 4 The siege of Mangup lasted for half a year and the Turks used cannons.
- ↑ MAIN STAGES OF THE HISTORY DOROS-THEODORO (MANGUP)IN THE LIGHT OF ARCHAEOLOGICAL RESEARCH EXPEDITION - TAURIDA VERNADSKY NATIONAL UNIVERSITY - Gertsen A. G., p. 201
- ↑ Dushenko A. Byzantine Weights Excavated at Mangup
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
[ਸੋਧੋ]- Pages using gadget WikiMiniAtlas
- Pages using infobox settlement with bad settlement type
- Articles containing Crimean Tatar-language text
- Pages using infobox mapframe without shape links in Wikidata
- Articles containing Ukrainian-language text
- Pages using infobox settlement with missing country
- Articles containing ਰੂਸੀ-language text
- Pages using the Kartographer extension
