ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਰ
ਡਾ. ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਰ (20 ਦਸੰਬਰ 1930 - 20 ਦਸੰਬਰ 2005) ਉੱਘੇ ਪੌਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਈ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਸੀ। ( http://www.sugarcaneindia.com/r_s_kanwar.html )। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਭਾਰਤ-ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਓਹੀਓ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੋਲੰਬਸ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਗੰਨੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਖੰਡ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਪੱਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਸਮ Co.J. 64 ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘਟਦੇ ਖੰਡ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਮੰਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ( http://www.sugarcaneindia.com/pg3.html )।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖੋਜ ਯੋਗਦਾਨ CO.J. 64, CO.J. 83 ਅਤੇ CO.J. 85 (CO - ਕੋਇੰਬਟੂਰ, J - ਜਲੰਧਰ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਮਕਰਨ ਕਰਕੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਮਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਗੰਨੇ ਦੀ ਫਸਲ ਦਾ ਫੁੱਲ ਸਿਰਫ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।) ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਸਧਾਰਨ ਜਲਦੀ ਪੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉੱਚ ਖੰਡ ਸਮੱਗਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: ਕੰਵਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਸਨ:
- ਜਲਦੀ ਬੀਜ ਗੁਣਾ ਲਈ ਪੋਲੀਥੀਨ-ਬੈਗ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ( http://www.sugarcaneindia.com/pg9.html )।
- ਅੰਤਰ-ਫਸਲੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਥ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (http://www.sugarcaneindia.com/pg10.html )।
- ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟੀ ਗਈ ਫ਼ਸਲ ਤੋਂ ਸਫਲ ਰੱਤੂਨ ਫ਼ਸਲ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਖੇਤੀ-ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ ਗਏ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਆਫ਼ ਰਿਸਰਚ (ਖੇਤੀਬਾੜੀ) ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਾਲਮਪੁਰ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਆਫ਼ ਰਿਸਰਚ (1979-1980) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੂਡ ਐਂਡ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਗੰਨਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਅਤੇ ਕਾਂਗੋ ਵਿੱਚ ਗੰਨੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਸਨ।
2005 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 75ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ 'ਤੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ਕੰਵਰ, ਆਰ.ਐਸ., ਆਦਿ, "ਟਿਲਰ ਮੌਤ ਦਰ, ਡੰਡੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਉਪਜ 'ਤੇ ਅੰਤਰ-ਕਤਾਰ ਵਿੱਥ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ", ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਸ਼ੂਗਰ ਕੇਨ ਟੈਕਨੋਲੋਜਿਸਟਸ, ਭਾਗ 2, 1974, 751–55।