ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਜੋਤੀ ਕੌਰ ਸੋਂਗਰਾ
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਲਿਖਤਾਂ :-
[ਸੋਧੋ]ਭੂਮਿਕਾ :-
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵ੍ਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੂਚੀ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਲੋਚਨਾ, ਰਸ-ਵਿਚਾਰ, ਅਲੰਕਾਰ-ਵਿਗਿਆਨ, ਕਾਵਿ-ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵ੍ਯ-ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗ੍ਰੰਥ, ਲੇਖ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਚੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਖੋਜਕਰਤਿਆਂ ਅਤੇ ਨੇੱਟ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ :-
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਸ, ਅਲੰਕਾਰ ,ਰੀਤੀ, ਧਵਨੀ ਵਕੋਕ੍ਰਿਤੀ ,ਅਨੁਭੂਤੀ ਅਤੇ ਰਹੱਸਵਾਦ ਵਰਗੇ ਸਿਧਾਂਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ । ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ।ਗੁਰਬਾਣੀ ,ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫੀ ਕਵਿਤਾ ,ਲੋਕ ਧਾਰਾ ,ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਮਾਡਰਨ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਤੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਰਸ ਵਿਚਾਰ ,ਅਲੰਕਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ,ਵਿਅੰਜਨ- ਧੁਨੀ ,ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੌਂਦਰਯ -ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵ੍ਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਤਾਂ :-
[ਸੋਧੋ]1. ਰਸ-ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਤਾਂ
[ਸੋਧੋ]- ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ
- ਰਸ ਭਾਵ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਚਿੰਤਨ (ਲੇਖ)
- ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਰਸਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
- ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ
- ਰਸ ਤੇ ਅਨੁਭਵ
- ਸੋੰਦਰ੍ਯ-ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਰਸ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
- ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ
- ਰਸ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ
- ਡਾ. ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਆਦਿ
- ਭਾਰਤੀ ਰਸ-ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
2. ਅਲੰਕਾਰ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਾਵਿ -ਸ਼ਿਲਪ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਤਾਂ
[ਸੋਧੋ]- ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ
- ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅਲੰਕਾਰ-ਵਿਗਿਆਨ
- ਸ਼ਬਦ-ਸੌੰਦਰਯ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ
- ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਪਾਸਰਿੱਚਾ
- ਪੰਜਾਬੀ ਅਲੰਕਾਰ-ਪਰੰਪਰਾ
- ਅਲੰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਅਭਿਵ੍ਯਕਤੀ
- ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਰ
- ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪਕ ਤੱਤ
- ਡਾ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਤਸਨੀਮ
- ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਰੂਪ-ਵਿਗਿਆਨ
3. ਧਵਨੀ, ਸੰਕੇਤਮੂਲਕਤਾ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਭਾਵ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ
[ਸੋਧੋ]- ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ
- ਧਵਨੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ
- ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆੰਜਨਾ
- ਡਾ. ਤਿਲਕ ਰਾਜ ਪੰਚਾਲ
- ਸੁਝਾਈ ਅਰਥ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ
- ਡਾ. ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਵਰਕ
- ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਸੰਕੇਤ
4. ਭਾਰਤੀ ਕਾਵ੍ਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਟੈਕਸਟਬੁੱਕ
[ਸੋਧੋ]- ਡਾ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ
- ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ — ਇਕ ਪਰੀਚਯ (ਪੰਜਾਬੀ)
- ਡਾ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ
- ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਤੱਤ (ਪੰਜਾਬੀ)
- ਡਾ. ਹਰਨਾਮ ਦਾਸ ਸੇਖੋਂ
- ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡ
- ਕਾਵਿ ਸ਼ਿਲਪ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਧਾਂਤ
- ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ
- ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
5. ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ — ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪਰਭਾਵ ਹੇਠ :-
[ਸੋਧੋ]- ਡਾ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ
- ਆਲੋਚਨਾ-ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਸਿਧਾਂਤ
- ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ
- ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ
- ਡਾ. ਆਚਾਰਿਆ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ
- ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਰਸ, ਅਲੰਕਾਰ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
- ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ
- ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੋੰਦਰ੍ਯ-ਵਿਗਿਆਨ
6. ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵ੍ਯ-ਪਰੰਪਰਾ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਤਾਂ
[ਸੋਧੋ]- ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ
- ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਰਸ-ਸੰਰਚਨਾ
- ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ
- ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਰਸ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਭਾਵਾਂ ’ਤੇ ਅਧਿਐਨ
- ਡਾ. ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਰਤਨ
- ਗੁਰਬਾਣੀ ਕਾਵਿ—ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ
7. ਸੂਫ਼ੀ, ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵ੍ਯ-ਚੇਤਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿਖਤਾਂ
[ਸੋਧੋ]- ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ
- ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਚੇਤਨਾ
- ਡਾ. ਸੁਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
- ਲੋਕ-ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੋੰਦਰ੍ਯਤੱਤ
- ਡਾ. ਰਵੀੰਦਰ ਬਿਰਦੀ
- ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸ ਅਤੇ ਰੂਪਕਤਾ
8. ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਪੋਸਟਮਾਡਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ (ਭਾਰਤੀ ਕਾਵ੍ਯ-ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਨਵਾਂ ਪਾਠ)
[ਸੋਧੋ]- ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ — ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ
- ਰਸ-ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪੜਚੋਲ
- ਧਵਨੀ ਅਤੇ ਨਜਮਾਂ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸੰਕੇਤ-ਵਿਗਿਆਨ
- ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ
- ਪੋਸਟ ਮਾਡਰਨ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਰਸ ਸੌਂਦਰਯ
[ਸੋਧੋ]
ਸੰਖੇਪ (ਸਾਰ)-
[ਸੋਧੋ]ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ, ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੱਖ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵ੍ਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ (ਰਸ, ਅਲੰਕਾਰ, ਧਵਨੀ, ਰੀਤੀ, ਵਕ੍ਰੋਕ੍ਤੀ, ਰੂਪ-ਵਿਗਿਆਨ) ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਭ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪਰਛਾਵ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਤੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ।ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸੌਂਦਰਯ, ਰੂਪ -ਵਿਗਿਆਨ, ਰਸ -ਰਚਨਾ, ਪ੍ਰਤੀਕ, ਅਲੰਕਾਰ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਵਿਚਾਰ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਿਖਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ -ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਹਨ।
[ਸੋਧੋ]ਹਵਾਲੇ:-
- ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਕਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਤੱਤ ( ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ)
- ਗਿੱਲ G.S - ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰ - ਇਕ ਪਰਿਚਯ ( ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਬਿਊਰੋ)
- ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ - ਰਸ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ( ਪੰਜਾਬੀ ਅਕੈਡਮੀ)
- ਕਪੂਰ N. S - ਰਸ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ( ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ )
- ਸੇਖੋਂ ,S. S. - ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅਲੰਕਾਰ - ਵਿਗਿਆਨ ( ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)
- ਤਸਨੀਮ N S . - ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ
- ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ J S.- ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਕਵੀ ਚੇਤਨਾ
- ਪਾਂਚਾਲ T R - ਸੁਝਾਏ ਅਰਥ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ