ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
A Brief History of Time  
ਲੇਖਕStephen Hawking
ਦੇਸ਼United Kingdom
ਭਾਸ਼ਾEnglish
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕBantam Dell Publishing Group
ਆਈ.ਐੱਸ.ਬੀ.ਐੱਨ.978-0-553-10953-5

ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ: ਬ੍ਰਿਗ ਬਾਂਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲਜ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਟੀਫਨ ਹਾਕਿੰਗ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਬਾਰੇ ( ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਅਧਿਐਨ) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। [1] ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1988 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਾਕਿੰਗ ਨੇ ਗੈਰ-ਮਾਹਰ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹਾਕਿੰਗ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਢਾਂਚੇ , ਉਤਪਤੀ , ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਕਿਸਮਤ ਬਾਰੇ ਗੈਰ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ।ਜੋ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਉਹ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੰਕਲਪਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪੁਲਾੜ ਅਤੇ ਸਮਾਂ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਨਿਰਮਾਣ ਬਲਾਕਸ ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ( ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਆਰਕ ) ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਰੈਵਿਟੀ ) ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਸੰਬੰਧੀ ਵਰਤਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਾਂ ਵਿਸਫੋਟ ਅਤੇ ਕਾਲ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਆਮ ਸਾਪੇਖਤਾ ਅਤੇ ਪਰਿਮਾਣ ਮਿਸਤਰੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਭਾਲ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੀਜ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਿਤਾਬ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਕਰੇਤਾ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ । [2] ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲੰਡਨ ਐਤਵਾਰ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਬੈਸਟਸੈਲਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ 2001 ਤੱਕ 35 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[3]

ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ[ਸੋਧੋ]

1983 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਹਾਕਿੰਗ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿਚ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਸੰਪਾਦਕ ਸਾਈਮਨ ਮਿੱਟਨ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। ਮਿਟਨ ਨੂੰ ਖਰੜੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮੀਕਰਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ’ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਹਾਕਿੰਗ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਹਾਕਿੰਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੀਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਭ ਛੱਡਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਹਰ ਸਮੀਕਰਨ ਲਈ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਰਕਮ ਅੱਧ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਇਕੋ ਸਮੀਕਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ : <span about="#mwt39" class="mwe-math-element" data-mw="{&quot;name&quot;:&quot;math&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;extsrc&quot;:&quot;E = mc^2&quot;}}" id="18" typeof="mw:Extension/math"><span class="mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y"><math xmlns="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"> <semantics> <mrow class="MJX-TeXAtom-ORD"> <mstyle displaystyle="true" scriptlevel="0"> <mi>E</mi> <mo>=</mo> <mi>m</mi> <msup> <mi>c</mi> <mrow class="MJX-TeXAtom-ORD"> <mn>2</mn> </mrow> </msup> </mstyle> </mrow> <annotation encoding="application/x-tex">{\displaystyle E=mc^{2}}</annotation> </semantics> </math></span><img alt="E = mc^2" aria-hidden="true" class="mwe-math-fallback-image-inline" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/9f73dbd37a0cac34406ee89057fa1b36a1e6a18e"></span>। ਕਿਤਾਬ ਕਈ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮਾਡਲਾਂ, ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀਆਂ ਕੁਝ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਲਈ ਹੈ।

ਸਾਰ[ਸੋਧੋ]

ਸਮੇ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸਟੀਫਨ ਹਾਕਿੰਗ ਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਹਾਂ ਵਿਸਫੋਟ ,ਬਲੈਕ ਹੋਲਜ਼ ਅਤੇ ਲਾਈਟ ਕੋਨਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਗੈਰ-ਮਾਹਰ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਕੁਝ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਗਣਿਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ 1996 ਐਡੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਹਾਕਿੰਗ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਮਾਤਰਾ ਇਕਾਂਤ ਦੇ ਬਗੈਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਇ : ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸਾਡੀ ਤਸਵੀਰ[ਸੋਧੋ]

ਤਸਵੀਰ:Ptolemaic-geocentric-model.jpg
ਗ੍ਰਹਿ,ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਟੌਲੇਮੀ ਦੇ ਧਰਤੀ-ਕੇਂਦਰਤ ਮਾਡਲ ਦੀ ਤਸਵੀਰ।

ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਹਾਕਿੰਗ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਰਸਤੂ ਅਤੇ ਟੌਲੇਮੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਰਸਤੂ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਧਰਤੀ ਗੋਲ ਹੈ। ਉਹ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇਖ ਕੇ ਇਸ ਸਿੱਟੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਪਰਛਾਵੇਂ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੋਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਸਿਤਾਰੇ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵੀ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ " ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ " ਸੰਪੂਰਨ ਚੱਕਰਵਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ "ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ". ਦੂਸਰੀ ਸਦੀ ਦੇ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਟੌਲੇਮੀ ਨੇ ਵੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਡਲ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

  1. A Brief History of Time is based on the scientific paper J. B. Hartle; S. W. Hawking (1983). "Wave function of the Universe". Physical Review D. 28 (12): 2960. Bibcode:1983PhRvD..28.2960H. doi:10.1103/PhysRevD.28.2960. 
  2. Paris, Natalie (26 April 2007). "Hawking to experience zero gravity". The Daily Telegraph. London. 
  3. "Hawking's briefer history of time". news.bbc.co.uk. 15 October 2001. Retrieved 2008-08-06.