ਸ਼ੁਭੇਂਦਰ ਸ਼ੰਕਰ
ਸ਼ੁਭੇਂਦਰ ਸ਼ੰਕਰ (ਜਨਮ 30 ਮਾਰਚ 1942-ਦੇਹਾਂਤ 15 ਸਤੰਬਰ 1992) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕਲਾਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਰਚਨਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।[1] ਉਹ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
[ਸੋਧੋ]ਸ਼ੁਭੇਂਦਰ ਸ਼ੰਕਰ ਸੁਰਬਹਾਰ ਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਸਿਤਾਰ ਵਾਦਕ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ ਮੈਹਰ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਮਹਾਨ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਸਰੋਦ ਵਾਦਕ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਅਤੇ ਸਰੋਦ ਵਾਦਕਾਂ, ਆਸ਼ੀਸ਼ ਖਾਨ, ਧਿਆਨੇਸ਼ ਖਾਨ, ਆਲਮ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮਾਣਿਕ ਖਾਨ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ, ਉਹ ਨੋਰਾ ਜੋਨਸ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮਤਰੇਆ ਭਰਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਸਿਤਾਰ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਲਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰੁਝੇਵੇਂ ਭਰੇ ਕੰਮ ਦੇ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਕਾਰਨ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, । ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਪਾਰਸਨਜ਼ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਓਟਿਸ ਆਰਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।[2]
ਸੰਨ 1971 ਵਿੱਚ, ਅਮਰੀਕਾ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸ਼ੁਭੋ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਕਾਰਨੇਗੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵਜਾਇਆ ।[3] ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ" ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਅੱਲਾ ਰਖਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।[4]
ਕੈਰੀਅਰ
[ਸੋਧੋ]ਸ਼ੁਭੋ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਅਕਸਰ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ, ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ. ਸੀ. ਦੇ ਕੈਨੇਡੀ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।[2]
ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਿਤਾਰ ਨਹੀਂ ਵਜਾਈ।[3] 40 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਲਿਆ।[2] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਔਰੇਂਜ ਕਾਉਂਟੀ, ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਸਿਤਾਰ ਵਜਾਉਣ, ਗਾਉਣ ਅਤੇ ਬੰਸਰੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ।
1989-1990 ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਕਰ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਗਏ।[4]ਇਸ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖਰੀ ਭਾਰਤ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਸੀ, ਉਹ 20 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ,ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਤਾਰ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।[3]
ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਸਵਾਈ ਗੰਧਰਵ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਸੰਗੀਤ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਧੁਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਨ। ਸ਼ੰਕਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਸਿਤਾਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ "ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।" ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ।[3]
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
[ਸੋਧੋ]ਵਿੱਟੀਅਰ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਭੋ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਤੋਂ ਲਿੰਡਾ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾ ਲਿਆ।[4] ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਪੁੱਤਰ ਸੋਮਨਾਥ ਅਤੇ ਧੀ ਕਾਵੇਰੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਨੇ ਸਿਤਾਰ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ।[3] ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਫੋਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀਆਂ ਲਈ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰ ਸਕੇ।[2]
ਮੌਤ
[ਸੋਧੋ]ਗਾਰਡਨ ਗਰੋਵ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਸ ਅਲਾਮੀਟੋਸ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਨਮੂਨੀਆ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਮਰੀਨਾ ਡੇਲ ਰੇ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।[2]
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ Bondyopadhyay 2005.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 Kristina Lindgren (September 21, 1992). "Shubho Shankar Dies After Long Illness at 50". Los Angeles Times. Retrieved December 17, 2012. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; name "obituary" defined multiple times with different content - ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 Aalif Surti (August 2000). "Annapurna Devi & Ravi Shankar: The tragedy of a relationship". Man's World. Archived from the original on 16 December 2012. Retrieved 20 December 2012. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; name "mansworld" defined multiple times with different content - ↑ 4.0 4.1 4.2 John Needham (September 21, 1989). "To The Sitar Born: Shubho Shankar's 2nd Career Turns Out to Be His First Love". Los Angeles Times. Retrieved 20 December 2012. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; name "latimes" defined multiple times with different content