ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਦਾ ਕੈਂਸਰ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਦਾ ਕੈਂਸਰ
PLoS oral cancer.png
ਜੀਭ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਹੋਏ ਲਿਨਨ ਪਲੈਨਸ ਦੇ ਨਾਲ
ਵਿਸ਼ਸਤਾਓਨਕੋਲੋਜੀ
ਲੱਛਣਗੰਢ ਜਾਂ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਗਲੇ ਦਾ ਦਰਦ ਜੋ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਿਗਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਂ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ[1]
ਜ਼ੋਖਮ ਕਾਰਕਅਲਕੋਹਲ, ਤਮਾਕੂ, ਸੁਪਾਰੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਪੈਪਿਲੋਮਾਵਾਇਰਸ, ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਐਕਸਪੋਜਰ ਕੁਝ ਕੰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਐਕਸਪੋਜਰ ਅਤੇ ਐਪੀਸਟੋਨ-ਬੈਰ ਵਾਇਰਸ[1][2]
ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾਬਾਇਓਪਸੀ[1]
ਬਚਾਅਤਮਾਕੂ ਜਾਂ ਅਲਕੋਹਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਕੇ[2]
ਇਲਾਜਸਰਜਰੀ, ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਥੈਰੇਪੀ, ਕੀਮੋਥੇਰੇਪੀ, ਅਤੇ ਟਾਰਗੇਟਿਕ ਥੈਰੇਪੀ[1]
ਅਵਿਰਤੀ5.5 ਮਿਲੀਅਨ(affected during 2015)[3]
ਮੌਤਾਂ379,000 (2015)[4]

ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਮੂੰਹ, ਨੱਕ, ਗਲੇ, ਘੰਡੀ, ਸਾਇਨਸ, ਜਾਂ ਲਰੀਜੀਰੀ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ੲਿੱਕ ਗੰਢ ਜਾਂ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਗਲੇ ਦਾ ਦਰਦ ਜੋ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਿਗਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਂ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸਾਧਾਰਣ ਖੂਨ ਨਿਕਲਣਾ, ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਸੋਜ਼ਸ਼ ਜਾਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।[1]

ਸ਼ਰਾਬ ਜਾਂ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ 75% ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਜੋਖਮ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਪਾਰੀ, ਕੁੱਝ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪੈਪਿਲੋਮਾਵਾਇਰਸ, ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਐਕਸਪੋਜਰ, ਕੁਝ ਕੰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਐਕਸਪੋਜਰ ਅਤੇ ਐਪੀਸਟੋਨ-ਬੈਰ ਵਾਇਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕਵੈਮਕਸ ਸੈੱਲ ਕਾਰਸਿਨੋਮਾ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।[2] ਟਿਸ਼ੂ ਬਾਇਓਪਸੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਦਾਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੈਲਾਅ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਇਮੇਜਿੰਗ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਤੰਬਾਕੂ ਜਾਂ ਅਲਕੋਹਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਕੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। , ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਮ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ, ਪਰ ਗਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਉੱਚ ਜੋਖਮ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ੲਿਲਾਜ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇ ਇਸਦਾ ਛੇਤੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਨਿਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਿਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਾਰਨ ਅਕਸਰ ਨਤੀਜੇ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਜਰੀ, ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਥੈਰੇਪੀ, ਕੀਮੋਥੇਰੇਪੀ, ਅਤੇ ਟਾਰਗੇਟਿਕ ਥੈਰੇਪੀ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

2015 ਵਿੱਚ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਦੇ ਕੈਂਸਰਾਂ ਨੇ 5.5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ (ਮੂੰਹ 2.4 ਮਿਲੀਅਨ, ਗਲੇ 1.7 ਮਿਲੀਅਨ, ਅਤੇ ਲਾਰੀਐਕਸ 1.4 ਮਿਲੀਅਨ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ[3], ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ 379,000 ਮੌਤਾਂ (ਮੂੰਹ 146,000, ਗਲੇ 127,400, ਲੈਰੀਐਕਸ 105,900) ਹੋ ਚੁੱਕੀਅਾਂ ਹਨ।[4] ਇਹ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੈਂਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਲਗਭਗ 1% ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪੁਰਸ਼ ਅਕਸਰ ਦੋ ਵਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਿਦਾਨ ਦੀ ਆਮ ਉਮਰ 55 ਅਤੇ 65 ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਵਿਕਸਿਤ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਨਿਦਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਔਸਤਨ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਹੋਂਦ 42-64% ਹੈ।[5][6]

ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਲੱਛਣ[ਸੋਧੋ]

ਗਲ਼ੇ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਦਨ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਲਸਿਕਾ ਨੋਡ, ਗਲ਼ੇ ਦੇ ਦਰਦ ਜਾਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਵਾਜ਼। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਲੇ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ਼ਰਤਾਂ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਲੇ ਜਾਂ ਗਰਦਨ ਵਿੱਚ ਗੰਢ ਜਾਂ ਦਰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਨਿਗਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਂ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀਆਂ ਸੰਭਵ ਪਰ ਘੱਟ ਆਮ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਹਰੇ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸੁੰਨ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਧਰੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।


ਮੂੰਹ[ਸੋਧੋ]

ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸਕੁਐਮਸ ਸੈਲ ਕੈਂਸਰ ਆਮ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬੁੱਲ੍ਹ, ਜੀਭ, ਮੂੰਹ ਦਾ ਫਰਸ਼, ਗਿੰਗਵੀ, ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਤਾਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਦੇ ਕੈਂਸਰਾਂ ਤਮਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੰਬਾਕੂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅਲਕੋਹਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੈਂਸਰ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਜੀਭ, ਹੋਰ ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਜਰੀ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮੌਖਿਕ ਕੈਂਸਰ ਦੀਆਂ ਸਰਜਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

  • ਮੈਕਸੀਲੀਕਟੌਮੀ (ਆਰਕਿਥੈਟਿਕ ਐਕਸੈੱਸਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ੳੁਸਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ)
  • ਮਡੀਬੁਲੀਕਟੌਮੀ (ਜਬਾੜੇ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ)
  • ਗਲੋਸਸੇਕਟੌਮੀ (ਜੀਭ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਕੁੱਲ, ਹੇਮੀ ਜਾਂ ਅੰਸ਼ਕ)
  • ਰੈਡੀਕਲ ਗਰਦਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
  • ਮੋਹਸ ਵਿਧੀ
  • ਸੰਯੋਜਕ (ਗਲੋਸਸੇਕਟੌਮੀ ਅਤੇ ਲੇਰਿਨਜੈਕਟੋਮੀ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ)


ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 "Head and Neck Cancers". NCI. March 29, 2017. Retrieved 17 September 2017. 
  2. 2.0 2.1 2.2 World Cancer Report 2014. World Health Organization. 2014. pp. Chapter 5.8. ISBN 978-9283204299. 
  3. 3.0 3.1 GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence, Collaborators. (8 October 2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1545–1602. PMC 5055577Freely accessible. PMID 27733282. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. 
  4. 4.0 4.1 GBD 2015 Mortality and Causes of Death, Collaborators. (8 October 2016). "Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1459–1544. PMC 5388903Freely accessible. PMID 27733281. doi:10.1016/s0140-6736(16)31012-1. 
  5. "SEER Stat Fact Sheets: Oral Cavity and Pharynx Cancer". SEER. April 2016. Archived from the original on 15 November 2016. Retrieved 29 September 2016. 
  6. Beyzadeoglu, Murat; Ozyigit, Gokhan; Selek, Ugur (2014). Radiation Therapy for Head and Neck Cancers: A Case-Based Review (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Springer. p. 18. ISBN 9783319104133. Archived from the original on 2017-09-10. 

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ[ਸੋਧੋ]