ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਬਣਾਵਟੀ ਬੁੱਧੀ
| ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ |
| ਸਿੱਖ ਧਰਮ |
|---|
 |
ਇੱਕ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰੇਗੀ, ਕੁਝ ਸ਼ੱਕੀ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਿੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ AI-ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਹਨ।
ਸੰਭਾਵੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ
[ਸੋਧੋ]ਦਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਏਆਈ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਲਿਖਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ (ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ) ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ, ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਕੇ) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਜੋਖਮ ਹੈ ਕਿ ਏਆਈ ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇੱਕ ਮੁਦਰੀਕਰਨ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜੋਖਮ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿ ਘੱਟ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮੀਰ ਲੋਕ ਏਆਈ, ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਅਤੇ ਡੇਟਾ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਅਤੇ ਅਸਲ-ਜੀਵਨ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਂ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ।[1][2][3] ਡੀਪੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿੱਖ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਏਆਈ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ "ਪਵਿੱਤਰ ਤੱਤ" ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[4] ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਨੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ AI ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਬਿਬੇਕ ਬੁੱਧੀ (ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਬੁੱਧੀ) ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੂਰਤ (ਚੇਤਨਾ)। ਹਰਸਿਮਰਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਜੋੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।[5] 2024 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਨੇ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਜੁਜਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ AI ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ।[6][7]
2025 ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਗੁਰਮਤਿ (ਸਿੱਖ ਦਰਸ਼ਨ), ਗੁਰਬਾਣੀ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ), ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ।[8] ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਏਆਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਹੈ।[9] ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਏਆਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਹ ਹਨ ਚੈਟਜੀਪੀਟੀ, ਡੀਪਸੀਕ, ਗ੍ਰੋਕ, ਜੇਮਿਨੀ ਏਆਈ, ਮੈਟਾ, ਗੂਗਲ, ਵੀਈਓ 3, ਡਿਸਕ੍ਰਿਪਟ, ਰਨਵੇ ਐਮਐਲ, ਪਿਕਟਰੀ, ਮੈਜਿਸਟੋ, ਇਨਵੀਡੀਓ, ਡੈਲ·ਈ 2, ਮਿਡਜਰਨੀ, ਦੀਪਏਆਈ, ਅਤੇ ਹੋਰ।[8][9] ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰੁਵ ਰਾਠੀ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਏਆਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਸੀ।[10] ਪੁਨੀਤ ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਏਆਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।[11]
.png)
ਸਿੱਖ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਸਾਫਟਵੇਅਰ
[ਸੋਧੋ]ਇੱਕ ਸਿੱਖ-ਅਧਾਰਿਤ AI ਸਾਫਟਵੇਅਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ KhalsaGPT ਹੈ, ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 6 ਜੂਨ 2023 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[12] ਇਸਨੂੰ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਫਟਵੇਅਰ, ਸਿੱਖ GPT ਵੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪਹਿਲਾ AI ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।[13]
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
[ਸੋਧੋ]- ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ Singh, Devinder Pal (2024). "Harnessing Artificial Intelligence for Sikhism: Opportunities and Risks". Understanding Sikhism - the Research Journal. 26 (1): 25–34.
- ↑ Singh, D. P. (24 December 2024). "AI and Sikh Heritage: Bridging Tradition with Technology for Future Generations". Asia Samachar. Retrieved 12 November 2025.
- ↑ Singh, Devinder Pal (17 October 2024). "Navigating AI in Sikhism: A SWOT Analysis of Tech and Tradition". SikhNet. Retrieved 13 November 2025.
- ↑ Singh, D. P. (6 August 2025). "Divine Jot vs. AI: A Sikh Perspective on the Machine Age". Asia Samachar. Retrieved 13 November 2025.
- ↑ Kaur, Harsimran; Gill, Daljit Kaur (2025). "The Integration of Artificial Intelligence in Sikh Shrines: Enhancing Tradition and Accessibility". OmniScience. 15 (3).
- ↑ "Artificial Intelligence and Sikhi Featuring Harjinder Singh and Jujaar Singh". Sikh Heritage Month. 2024. Retrieved 13 November 2024.
- ↑ "SHMBC: Artificial Intelligence and Sikhi". Humanitix. 2024. Retrieved 13 November 2025.
- ↑ 8.0 8.1 "SGPC objects to misinformation about Sikhism through AI platforms". Times of India. 31 July 2025. Retrieved 12 November 2025.
- ↑ 9.0 9.1 Bajwa, Harpreet (1 August 2025). "SGPC urges Centre to act against misinformation on Sikhism by AI platforms". New Indian Express. Retrieved 12 November 2025.
- ↑ Singh, Devinder Pal (2024). "Harnessing Artificial Intelligence for Sikhism: Opportunities and Risks". Understanding Sikhism - the Research Journal. 26 (1): 25–34.
- ↑ Singh, D. P. (24 December 2024). "AI and Sikh Heritage: Bridging Tradition with Technology for Future Generations". Asia Samachar. Retrieved 12 November 2025.
- ↑ "KhalsaGPT (Sikh AI)". KhalsaGPT. Retrieved 12 November 2025.
- ↑ Singh, Devinder Pal (2024). "Harnessing Artificial Intelligence for Sikhism: Opportunities and Risks". Understanding Sikhism - the Research Journal. 26 (1): 25–34.